ਏषਾ ਦृਕ੍ ਚੇਤ੍ਯਗਲਨਾਦ੍ ਅਨਾਮਾਰ੍ਥਪਦਂ ਗਤਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਦ੍ ਅਤੀਤੋਦੇਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਇਹ ਜੋ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੋਵੇਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਂ ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, 'ਬ੍ਰਹਮ' ਜਾਂ 'ਆਤਮਾ' ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹੀ ਵਜੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥੈਰ੍ਯੇਣ ਕਾਲਤਸ੍ ਸ੍ਵਾਚ੍ਛ੍ਯਾਨ੍ ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕਪਦਾਤ੍ਮਨਾ । ਤੁਰ੍ਯਾਤੀਤਾਦਿਨਾਮਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਪਿ ਯਾਤਿ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਰਾਹੀਂ, 'ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਪਰੇ' ਆਦਿਕ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾ ਪਰਾਤ੍ ਪਰਮਾ ਕਾष੍ਠਾ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸ਼ਿਵਭਾਵਤਃ । ਨਿਤ੍ਯੈਕਾ ਨਿਰਵਚ੍ਛੇਦ੍ਯਾ ਤृਤੀਯਾ ਪਾਵਨੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਆਖਰੀ ਹੱਦ, ਮੁੱਖ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਇਹ ਤੀਜੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦੀਵੀ, ਇਕੋ ਇਕ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ।
ਚਿਰਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਾਧ੍ਵਾਨਦੂਰਗਾ । ਸਾ ਮਮਾਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਵਚਸਾਂ ਨ ਸਮਾਯਾਤਿ ਗੋਚਰਮ੍
ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਮਾਰ੍ਗਕਲਨਾਤੀਤਮ੍ ਇਤਿ ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਮੁਨੇ । ਤਿष੍ਠੈਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦੇ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਦੇਵਸ੍ ਸਨਾਤਨਃ
ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਹਾਲਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ, ਹੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ।
ਏਤਨ੍ਮਯਮ੍ ਇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਮੁਨੇ ਤਨ੍ਮਯਵੇਦਨਾਤ੍ । ਸਤ੍ਯਸਂਵੇਦਨਾਨ੍ ਨੇਦਂ ਨ ਚ ਨੇਦਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਾ ਇਹ ਹੈ, ਨਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਨੇਦਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨੇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਸਮਾਭਾਸਮ੍ ਅਖਮ੍ ਏਵ ਖਕੋਸ਼ਵਤ੍
ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਮੁਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼।
ਅਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਦ੍ ਅਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੋਭਾਦ੍ ਘਨਾਘਨਤਯਾ ਤਥਾ । ਅਵਿਕਾਰਾਦਿਮਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਤਯਾ ਚਿਰਮ੍
ਅਦਵੈਤ, ਅਟੱਲਤਾ, ਗਾੜੇ ਤੇ ਹਲਕੇ ਪਣ, ਬਦਲਾਅ ਰਹਿਤਤਾ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੇ ਸਦਾ ਤੇ ਅਸਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ—
ਚਿਦ੍ਘਨਾਤ੍ਮਤਯਾ ਸ਼ੈਲਕੋਸ਼ਾਨਾਂ ਜਗਤਾਮ੍ ਅਪਿ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਸਤਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤਾਮ੍ ਇਵ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਘਣਤਾ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਝੂਠੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਂ ਸਚ੍ ਛਿਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਤੀਤਂ ਵਾਗ੍ਵਿਲਾਸਤਃ । ੴ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ ਚ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਤੁਰ੍ਯਾਂਸ਼ਾਤ੍ ਪਰਮ੍ ੴ ਇਤਿ
ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਸਤ, ਚੰਗਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਬੋਲ ਚਲਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; 'ਓਮ' ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਹੱਤਤਾ, ਜੋ ਤੁਰੀਆ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, 'ਓਮ' ਹੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਮਲਦृਕ੍ ਪਰਿਣਾਮਤੋ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਫਾਰੇ ਪਦੇ ਸਮੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਰਵਾਭਿਰਾਮਃ । ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਅਤਿष੍ਠਦ੍ ਅਮੁਨਾ ਮੁਨਿਨਾ ਚ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਥ ਤਤ੍ਰ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਈਸ਼ਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਿੱਠੀ ਚੁਪ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਚੁਪ ਰਹੇ।
ਤਤੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਨ ਹਰੋ ਗੌਰੀਕਮਲਿਨੀਸਰਃ । ਮਦ੍ਵਿਕਾਸੋਨ੍ਮੁਖਸ੍ ਸ੍ਵੈਰਂ ਵਿਕਾਸਂ ਬਹਿਰ੍ ਆਦਦੇ
ਫਿਰ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਹਰਾ ਗੌਰੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵਾਂਗ, ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਖਿੜ ਗਿਆ।
ਦृਕ੍ਤ੍ਰਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮ੍ ਆਸ ਮੁਖਾਤ੍ ਕਾਲਵਸ਼ੋਦਿਤਮ੍ । ਰੋਦਸ੍ਸਮੁਦ੍ਗਕਾਦ੍ ਅਰ੍ਕਰਤ੍ਨਰਾਸ਼ਿਮ੍ ਇਵੋਦਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਖਾਈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਸੂਰਜੀ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਚਮਕਦਾ ਉਗ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਅਕਾਲਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਦਿਨਤੇਜਸ੍ ਸ ਸਂਹਰਨ੍ । ਨਿਸ਼ਾਮ੍ ਅਨਾਸ਼ਯਂਸ਼੍ ਚੇषਦ੍ ਈਸ਼ੋ ਮਾਮ੍ ਆਹ ਮਾਨਿਤਮ੍
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਣਸਮੇਂ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਛੱਡੇ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬੋਲਿਆ।
ਮੁਨੇ ਮਨਨਮ੍ ਆਹੂਯ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤੈਵਾਸ਼ੁ ਮੀਯਤਾਮ੍ । ਤ੍ਵਮ੍ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਆਹਰਾਹਾਰ੍ਯਂ ਪਵਨਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾਮ੍ ਇਵ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਮਝੋ; ਤੂੰ ਉਹ ਮਤਲਬ ਲਿਆਉ ਜੋ ਪਕੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਚਲਣ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਮ੍ ਇਹ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਕਿਂ ਸ਼ਮਭ੍ਰਮੈਃ । ਨ ਹਿ ਹੇਯਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਂ ਵੇਹ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਯਾਨ੍ ਏਤਾਨ੍ ਵਿਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਗਲਿਤਾਨ੍ ਅਸਿ । ਵਿਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਭਵਾਤ੍ਮਦृਕ੍
ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ; ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮੂਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ।
ਇਮਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਦਸ਼ਾਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਬਾਲਬੋਧਾਯ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਦੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁ ਤੂष੍ਣੀਂਸ੍ਥਿਤੇਨ ਕਿਮ੍
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ, ਤੂੰ ਫਟਫਟ ਇਸ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਫਿਰੋਂ ਅਪਣਾ ਲੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ—ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਾਹ੍ਯਬੋਧਸ੍ਥਂ ਮਾਮ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧृਤ੍ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਪ੍ਰਾਹਰਦ੍ ਅਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਸਰਸੀਨ੍ਦੁਂ ਸਿਤੋਤ੍ਪਲਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਸੂਝ ਵਿਚ ਸੀ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜ ਕੇ ਚਾਂਦਨੀ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸਫੈਦ ਕਮਲ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ।
ਔਦਾਸੀਨ੍ਯੇਨ ਦੇਹਾਨਾਂ ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਪਨ੍ਦੇषੁ ਕਾਰਣਮ੍ । ਤਦਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ਅਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਖਮ੍ ਇਵ ਭੂਰੁਹਾਮ੍
ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਦਾਸ ਰਹਿ ਕੇ, ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਲਚਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਸੱਚ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖਾਂ ਲਈ ਆਕਾਸ਼।
ਚਿਤਾ ਸਞ੍ਚੇਤ੍ਯਤੇ ਦੇਹੋ ਨ ਤੁ ਸਞ੍ਚਾਲ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਪ੍ਰਭੁਰ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੈਵ ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਮਕृਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ। ਮਾਲਕ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣੇਨੇਦਂ ਦੇਹਗੇਹਂ ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਤਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ । ਪ੍ਰਾਣਹੀਨਂ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਿष੍ਠਤਿ ਮੂਕਵਤ੍
ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ-ਘਰ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਕੰਪਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵਾਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਛੱਡ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਾਲਨੀ ਪਾਵਨੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ ਸਂਵੇਦਨੀ ਚਿਤੇਃ । ਸਾਮੂਰ੍ਤਾ ਖਾਦ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤੈਵਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਇਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵੀ ਹੈ। ਆਕਾਰ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਕੇ, ਖਾਲੀ ਵਿਚ ਵੀ, ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸਬਬ ਹੈ।
ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਃ ਪ੍ਰਾਣਦੇਹੌ ਵਿਯੋਗਾਤ੍ਮਕ ਏਵ ਚ । ਚਿਦਾਤ੍ਮਾ ਖਾਦ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛੋ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਿਂ ਭ੍ਰਮੈਃ
ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਖਾਲੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂ ਭਟਕਣਾ?
ਮਨਃਪ੍ਰਾਣਮਯੇ ਦੇਹੇ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਰਾਜਤੇ । ਮਕੁਰੇ ਚਾਮਲਾਭਾਸੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਾਰ ਜਗਮਗਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਆਇਨੇ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਪਰਛਾਂਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਰਗਤਂ ਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਯਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਲੋਪੇਤੇ ਮਕੁਰੇ ਮੁਨਿਨਾਯਕ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਸਤੂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਆਇਨਾ ਮੈਲ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਪਰਛਾਂਵ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
ਤਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਗਤਪ੍ਰਾਣੇ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ऽਪਿ ਦੇਹਕੇ । ਸਰ੍ਵਗਾਪਿ ਚਿਦ੍ ਅਨ੍ਯੂਨਾ ਬੋਧਸ੍ਪਨ੍ਦਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਚਿੱਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਦ ਕਿ ਚਿੱਤ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ ਤੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਬੋਧਾਤ੍ ਕਲਙ੍ਕਵਿਕਲਾ ਚਿਦ੍ ਏਵ ਪਰਮਾ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਵਿਦੁਰ੍ ਦੇਵਂ ਤਦਭ੍ਯਾਸਂ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤਾਰ੍ਥਦਂ ਤਥਾ
ਜੋ ਚਿੱਤ ਕਲੰਕ ਤੇ ਕਮੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰਵੋਚ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਹਰਿਸ੍ ਸ ਸ਼ਿਵਸ੍ ਸੋ ऽਜਸ੍ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਅਨਿਲਾਨਲਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਵਪੁਸ੍ ਸ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਹੀ ਹਰਿ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਅਜ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ ਸਂਵਿਚ੍ ਚੇਤਨਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਦੇਹਭृਦ੍ ਧਾਤਾ ਦੇਵਦੇਵੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ
ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਚੇਤਨਾ, ਗਿਆਨ, ਯਾਦ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਰਚਨਹਾਰ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਹੈ।