ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਾ ਚਿਜ੍ ਜੀਵਤਾਂ ਸਮੁਪਾਗਤਾ । ਭਾਵਨਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਕੀਭੂਤਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਹਾਂ' ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾ ਭੁਕ੍ਤਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵੀਰ੍ਯਤਾਮ੍ । ਤਤੋ ऽਹਂ ਪ੍ਰਾਣਵਾਞ੍ ਜਾਤੋ ਵੇਤ੍ਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਜੀਵ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਊਰਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ 'ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਸੁਰਤ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣਾਸ਼ੁ ਪਞ੍ਚਕਾਨੁਭਵਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਡੋਲ ਜਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਕਤਾਲੀਯਯੋਗੇਨ ਦृਢਾਭ੍ਯਾਸਕ੍ਸ਼ਯੇਣ ਚ । ਵਾਸਨਾਨ੍ਤਰਸਂਸ਼੍ਲੇषਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਰਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਿ
ਸੰਯੋਗ ਦੇ ਮੌਕੇ ਜਾਂ ਪੱਕੀ ਆਦਤ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਮਿਲ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਸ੍ਵਸਂਵਿਦਾ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍ ਏਕਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਪੁਂਸੋ ਵੇਤਾਲਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਦ੍ ਵੇਤਾਲ ਇਵ ਭਾਸੁਰਃ
ਦੋਹਰਾਪਣ ਦੀ ਸੂਝ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਵਿਚ ਦੋਹਰਾਪਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੂਤ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਅਦ੍ਵਿਤ੍ਵਵੇਦਨਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਨ ਕਰੋਮੀਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਵ ਕਰ੍ਤृਤਾ
ਜਦੋਂ ਅਦਵੈਤ ਦੀ ਸੂਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਦੋਹਰਾਪਣ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ 'ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ' ਸੋਚਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਯਾ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਨ ਕਿਲਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਵਿਕਾਰਾਦਿਮਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਆਤਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਵੈਤ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਅਟੱਲ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਚਿਤਮ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ਯਂ ਹਿ ਤਤ੍ । ਯਥਾ ਮੁਨੇ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਂ ਯਥਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਰਾਜ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਚਨਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤ੍ਨੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਪੁਰ੍ਯਾਸ੍ ਸृष੍ਟੌ ਨ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਣਾਉਟ ਵਿਚ ਯਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਿਟਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ।
ਪੁष੍ਟਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦੁਃਖਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸ਼ਯਿ ਕਾਤ੍ਰ ਕਦਰ੍ਥਨਾ
ਜੋ ਦੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮਿਟ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?
ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਨਰੋ ਦੁਃਖੇ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਸੁਖਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਅਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕੁਝ ਵੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਸੋਚੇ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਸੁੱਖ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵ੍ਯਾਲਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚੇਤ੍ ਤਵ ਚੇਤਨਮ੍ । ਤਦਾਨਨ੍ਦਵਨੋਦ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਵਮ੍ ਉਚ੍ਚੈਃ ਪਰਿਰਾਜਸੇ
ਜੇ ਤੇਰਾ ਚਿੱਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸੱਪ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ।
ਸ੍ਵਵਿਵੇਕਾਨਿਲੈਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਲਦਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਪਰਾਂ ਨਿਰ੍ਮਲਤਾਮ੍ ਏਹਿ ਸ਼ਰਦੀਵ ਨਭੋऽਨ੍ਤਰਮ੍
ਆਪਣੀ ਸੋਝੀ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਹਟਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਰਿਤਂ ਮਤ੍ਤਾਂ ਮਤਿਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੋषਯਨ੍ । ਤਤ੍ਰੋਹ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਭਵਾਮਨਾਃ
ਮਨ ਦੇ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਮਸਤ ਨਦੀ ਸੁੱਕਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਥੇ ਆਰਾਮ ਦੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਨਿਲਨਿਰ੍ਧੂਤਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪਰ੍ਣਤृਣਾਂਸ਼ਵਤ੍ । ਭੂਤਾਕਾਸ਼ੇ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯਾਵਲੋਕਯ
ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੇ ਮਨ ਨੂੰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਕਾਲੁष੍ਯਂ ਵਿਨਿਵਾਰ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਃ । ਪਰਂ ਪ੍ਰਸਾਦਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਵਾਨ੍ ਭਵ
ਆਪਣੀ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ, ਤੇ ਪਰਮ ਸੁਚੱਜਾ ਮਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾ।
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਯੇਹਾਤ੍ਮਾ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਤ੍ ਤਥਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਦਾ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਇੱਥੇ, ਆਤਮਾ ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਖ਼ਿਆਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕ੍ਵਾਪਿ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਝੂਠਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੋਚਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਇਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਾਤਵਲਿਤਂ ਜਨ੍ਮਜ੍ਵਾਲਾਕਦਮ੍ਬਕਮ੍ । ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਨਿਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਦੀਪਵਤ੍ ਪਰਿਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭੜਕ ਰਹੀਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਹਵਾ ਬੁਝਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਬਿਨਾ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਹਵਾ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਠੰਢੀਆਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤृष੍ਣਾਕਰਞ੍ਜਲਤਿਕਾਮ੍ ਇਮਾਂ ਰੂਢਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਾਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮੂਲੋਦ੍ਧਰਣਾਤ੍ ਪਰਿਸ਼ੋषਵਤੀਂ ਕੁਰੁ
ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬੇਲ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਜੜ੍ਹ—ਕਲਪਨਾ—ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਸੁੱਕਾ ਦੇ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਯਥਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਂ ਤਥਾ ਸਂਸृਤਿਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਨ ਨਹੀਂ, ਐਸੇ ਹੀ ਜਗਤ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਭਰਮ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯਾ ਤਾਵਚ੍ ਛੋਚਤਿ ਭੂਮਿਪਃ । ਭੂਮਿਪੋ ऽਸ੍ਮੀਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਾ ਯਾਵਨ੍ ਨਾਸ੍ਯ ਹृਦਿ ਸ੍ਮृਤਿਃ
ਆਮ ਮਨੁੱਖ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਜਾਤਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਵਰ੍ਤਮਾਨਯਾ । ਸ਼ਰਦੇਵੋਪਗਤਯਾ ਪ੍ਰਾਵृਡ੍ ਜਾਡ੍ਯਵਿਕਾਰਿਣੀ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੁਰਾਣੀ ਯਾਦ ਨਵੀਂ ਯਾਦ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਆਉਣ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੁਸਤਤਾ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਘਨਪ੍ਰਵਾਹਾ ਯੈਵ ਸ੍ਯਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤੇਹਾ ਸੈਵ ਵਰ੍ਧਤੇ । ਯ ਏਵੋਚ੍ਚੈਸ੍ ਸ੍ਵਰਸ੍ ਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ ਸ ਏਵਾਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮ੍
ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ ਲਹਿਰ ਮਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜਾ ਸੁਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕੰਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਏਕੋ ऽਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਾਂ ਭਾਵਯ ਭਾਵਨਾਮ੍ । ਤਯਾ ਭਾਵਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ ਸ ਏਵ ਤ੍ਵਂ ਭਵਸ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰ: 'ਮੈਂ ਹੀ ਇਕ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।' ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ—ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਹ੍ਯ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਦ੍ ਇਦਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਿਭਾਗਭਾਸ੍ਵਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਪਦਂ ਪਰਮ੍ ਏਵ ਦੇਵਃ । ਪੂਜਾਂਸ਼ਪੂਜਨਸੁਪੂਜਕਪੂਜ੍ਯਰੂਪਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਵ ਚਿਤ੍ਤਪਨੈਕਮੂਰ੍ਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਅਟੁੱਟ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਜਾ, ਚੜ੍ਹਾਵਾ, ਚੰਗਾ ਪੂਜਾਰੀ ਤੇ ਪੂਜਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੀ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸਦਸਦ੍ ਦੇਵਰੂਪਿ ਚ । ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਪਦਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਮੁਕ੍ਤਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਤ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ-ਮੌਜੂਦ ਵੀ, ਰੱਬੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਹੈ।
ਚਿਤੇਃ ਕਲਙ੍ਕਵਦ੍ ਰੂਪਮ੍ ਇਤਿ ਸਂਸਾਰਿਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਅਕਲਙ੍ਕਮ੍ ਅਸਂਸਾਰਿ ਤਚ੍ ਚਾਭਿਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਯਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਮੈਲ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ।
ਇਯਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਲਙ੍ਕਾ ਚਿਨ੍ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ । ਏਤਾਮ੍ ਏਵ ਕਲਾਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ੍ਵਤ੍ਵਾਭਿਨ੍ਨਾਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ 'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਮੈਲ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹੀ ਹੱਦ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ ਅਰ੍ਥਾਕਾਰਤਾਭਾਵਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮੁਜ੍ਝਤੀ । ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿਤਾਂ ਧਤ੍ਤੇ ਨਸਤ੍ਯਾਂ ਸਦ੍ ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਸਤੂ-ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ ਹੋਣਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸੁਖ, ਦੁੱਖ ਆਦਿਕ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਸੱਚੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।