ਸਤਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੇ ਕਿਲੈਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਤ੍ਯ੍ ਏਕਤ੍ਵੇ ਦ੍ਵਿਰੂਪਤਾ । ਕਲੇ ਦ੍ਵੇ ਏਵ ਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਚਿਦ੍ਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍
ਜੇ ਦਵੈਤ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਕਤਾ ਹੋਵੇਗੀ; ਜੇ ਇਕਤਾ ਸੱਚੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਵੈਤ ਹੋਵੇਗਾ; ਕਈ ਵਾਰ ਚਿੱਤ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤੋਂ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਏਕਾਭਾਵਾਦ੍ ਅਭਾਵੋ ऽਤ੍ਰ ਚੈਕਤ੍ਵਦ੍ਵਿਤ੍ਵਯੋਰ੍ ਦ੍ਵਯੋਃ । ਏਕਂ ਵਿਨਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਨ ਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਿਨੈਕਤਾ
ਇਥੇ, ਇਕ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਤੇ ਦਵੈਤ ਦੋਵੇਂ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ; ਇਕ ਦੇ ਬਿਨਾ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਿਨਾ ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਯੋਰ੍ ਏਕਸਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ ਏਕਰੂਪਤਾ । ਫਲਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਬੀਜਾਦੇਰ੍ ਵਿਕਾਰਾਦਿ ਹਿ ਕਲ੍ਪਨਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜਾ ਇਕੋ ਹੀ ਸਰੂਪ ਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ; ਬੀਜ ਤੋਂ ਫਲ ਬਣਨ ਦੀ ਜੋ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚੇਤ੍ਯਵਿਕਲ੍ਪੇਨ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਤਨ੍ਮਯਮ੍ । ਵਿਕਾਰਾਦਿ ਤਦ੍ ਏਵਾਤਸ੍ ਤਤ੍ਸਾਰਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਚਿੱਤ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਈ ਦੀ ਵਖ-ਵਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਤਬਦੀਲੀ ਵੀ ਉਹੀ ਚਿੱਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਉਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਵਿਕਾਰਾਦਿਵਿਕਲ੍ਪੋ ऽਯਂ ਤਤ ਉਤ੍ਥਾਯ ਵਸ੍ਤੁषੁ । ਯਾਤਿ ਸਾਰ੍ਥਕਤਾਮ੍ ਨਾਨਾਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਕਾਦਿਭਿਃ
ਤਬਦੀਲੀ ਤੇ ਵਖ-ਵਖੀ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸਲ ਮਾਇਨੇ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤਰਙ੍ਗਸ੍ ਸਲਿਲੇ ऽਤੋਯਮ੍ ਅਤੋ ऽਯਂ ਯਸ੍ਯ ਤੇ ਸ ਨਃ । ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਸਮਸ੍ ਸੋ ऽਪਿ ਯਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਂ ਸ ਖਾਙ੍ਕੁਰਃ
ਲਹਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਜੇ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਦਿਖਾਵੇ।
ਵਸ੍ਤੁਬੋਧੇ ऽਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਤਵਾਲਂ ਵਾਗ੍ਵਿਕਲ੍ਪਿਤੈਃ । ਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਾਦਿ ਦੁਸ਼੍ਛੇਦਂ ਵਚੋ ਵਾਕ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਿਲ ਦ੍ਵਿਜ
ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਸਮਝ ਇੱਥੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਬੋਲ ਕੇ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਨ ਵਿਭਿਦ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਕਣਕਲ੍ਲੋਲਜਾਲਾਦ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁਧਿਵਾਰਿਣਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਝਾਗ, ਬੂੰਦਾਂ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਪੁष੍ਪਪਲ੍ਲਵਪਤ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਲਤਾਯਾ ਨੇਤਰਦ੍ ਯਥਾ । ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕਤ੍ਵੇ ਜਗਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤਾਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਚਿਤੇਃ
ਜਿਵੇਂ ਲਤਾ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਕਲੀ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਆਲਤਾ, ਇਕਤਾ, ਸੰਸਾਰ, ਆਪਾ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਕਾਰਾਦਿਭੇਦਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਰਚਿਤਸ੍ ਤੁ ਯਤ੍ । ਤਚ੍ ਚਿਦ੍ ਏਵੇਤਿ ਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋ ऽਤ੍ਰ ਤਵੋਚਿਤਃ
ਦੇਸ਼, ਸਮਾਂ, ਬਦਲਾਅ ਆਦਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਚੇਤਨਾ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਸਵਾਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਸਤ੍ਤਾਨਿਯਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਚਿਦਾਤ੍ਮਿਕਾ ਏਵ ਚਿਤੇਸ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮ੍ਪਤਿਤਾਸ੍ ਸ੍ਵਤਃ
ਜੋ ਅਸਤਿਤਵ, ਕ੍ਰਮ, ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ।
ਚਿਚ੍ ਚ ਚਰ੍ਚਿਤਚੇਤ੍ਯੇਹ ਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਭਿਧਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਯਥਾ ਵੀਚ੍ਯਭਿਧਾਰ੍ਹਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਤਰਙ੍ਗਿਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਚੇਤਨਾ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ — ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਲਹਿਰ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਹਿਰ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ਭਾਵਤਰਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚਿਦ੍ਵਿਲਾਸਮਹਾਮ੍ਬੁਧੇਃ । ਤਰਙ੍ਗਿਤਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਯਨ੍ ਨ ਤਾਵਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਲਕ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਬਣੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਤ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਸ਼ਿਵਾਦਿਭਿਃ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੈਕਪਰਮਾਤ੍ਮਾਦਿਨਾਮਭਿਃ ਪਰਿਗੀਯਤੇ
ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਚ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ੂਨਯ, ਇਕ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂਰੂਪਪਦਾਤੀਤਂ ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਤਨ੍ ਨ ਨਾਮਾਰ੍ਹਮ੍ ਅਮਲਂ ਵਿषਯੋ ਨ ਗਿਰਾਂ ਚ ਤਤ੍
ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਤਲ੍ ਲਤਾਯਾ ਮਹਾਚਿਤੇਃ । ਫਲਪਲ੍ਲਵਪੁष੍ਪਾਦਿ ਨ ਭਿਨ੍ਨਂ ਤਨ੍ਮਯਂ ਯਤਃ
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਬੇਲ ਦੇ ਫਲ, ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲ—all ਕੁਝ ਉਸੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪਤਾ ਹੈ।
ਮਹਾਚਿਚ੍ਚੇਤ੍ਯਚਯਨਾਚ੍ ਚਿਦ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧਾਵਤੀ । ਸਾ ਜੀਵਤ੍ਵਂ ਸ ਬਾਹ੍ਯਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਅਦ੍ਵਿ ਦ੍ਵੀਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਚੇਤਨਾ ਆਪ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਜੀਵਤਾਵਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਬਾਹਰਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਹਰਾਪਣ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਨ੍ਯੇਯਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਅਨ੍ਯਤਾਮ੍ ਇਵ ਸਂਯਾਤਿ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਿਕਾਂ ਸ੍ਵਤਾਮ੍
ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਰੂਪਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਉਹ ਹੋਰ ਹੈ' ਵਜੋਂ ਸੋਚਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਅਕਲਙ੍ਕੇਨ ਰੂਪੇਣ ਰੂਪਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਕਲਙ੍ਕਵਤ੍ । ਸਂਸਾਰਪਤਿਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚੇਤਨੇਨੈਵ ਚੇਤਿਤਮ੍
ਜੋ ਸਰਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਲਿਨ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਚੇਤਨਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵਪੁਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵੈਤਦ੍ ਏਕਤੋ ਯਾਤਿ ਜੀਵਤਾਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਵਭਾਸੇਨ ਜੀਵੋ ਜੀਵਤਿ ਤਨ੍ਮਯਃ
ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ, ਇਕ ਪਾਸੇ, ਜੀਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਤੱਤ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਨਾਲ, ਜੀਵ ਉਸੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਾ ਚਿਜ੍ ਜੀਵਤਾਂ ਸਮੁਪਾਗਤਾ । ਭਾਵਨਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਕੀਭੂਤਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਹਾਂ' ਜਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾ ਭੁਕ੍ਤਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵੀਰ੍ਯਤਾਮ੍ । ਤਤੋ ऽਹਂ ਪ੍ਰਾਣਵਾਞ੍ ਜਾਤੋ ਵੇਤ੍ਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਜੀਵ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਊਰਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ 'ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਸੁਰਤ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਤਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣਾਸ਼ੁ ਪਞ੍ਚਕਾਨੁਭਵਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਡੋਲ ਜਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਕਤਾਲੀਯਯੋਗੇਨ ਦृਢਾਭ੍ਯਾਸਕ੍ਸ਼ਯੇਣ ਚ । ਵਾਸਨਾਨ੍ਤਰਸਂਸ਼੍ਲੇषਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਰਮ੍ ਉਜ੍ਝਤਿ
ਸੰਯੋਗ ਦੇ ਮੌਕੇ ਜਾਂ ਪੱਕੀ ਆਦਤ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਮਿਲ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਸ੍ਵਸਂਵਿਦਾ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍ ਏਕਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਪੁਂਸੋ ਵੇਤਾਲਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਦ੍ ਵੇਤਾਲ ਇਵ ਭਾਸੁਰਃ
ਦੋਹਰਾਪਣ ਦੀ ਸੂਝ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਵਿਚ ਦੋਹਰਾਪਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੂਤ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਅਦ੍ਵਿਤ੍ਵਵੇਦਨਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਨ ਕਰੋਮੀਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਵ ਕਰ੍ਤृਤਾ
ਜਦੋਂ ਅਦਵੈਤ ਦੀ ਸੂਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਦੋਹਰਾਪਣ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ 'ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ' ਸੋਚਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਯਾ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਨ ਕਿਲਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਵਿਕਾਰਾਦਿਮਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਆਤਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਵੈਤ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਅਟੱਲ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਚਿਤਮ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ਯਂ ਹਿ ਤਤ੍ । ਯਥਾ ਮੁਨੇ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਂ ਯਥਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਰਾਜ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਚਨਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤ੍ਨੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਪੁਰ੍ਯਾਸ੍ ਸृष੍ਟੌ ਨ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਣਾਉਟ ਵਿਚ ਯਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਿਟਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ।
ਪੁष੍ਟਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦੁਃਖਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸ਼ਯਿ ਕਾਤ੍ਰ ਕਦਰ੍ਥਨਾ
ਜੋ ਦੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮਿਟ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?