ਵਿਰਥਂ ਵਿਗਤਾਧਾਰਂ ਮਨੋਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਲਬ੍ਧੋਰ੍ਵੀਜਲਾਦਿਤਰੁਬੀਜਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਜਾਂ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦਾ ਬੀਜ ਜਦ ਤੱਕ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਅਜੇ ਉੱਗਦਾ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਵੈਕਲ੍ਯਮ੍ ਆਯਾਤੇ ਕਰਣੌਘੇ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਨਾਸ਼ਂ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕੇ ਯਾਤੇ ਦੇਹਃ ਪਤਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਲਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ਚੇਤ੍ਯਚੇਤਨਾਨ੍ ਮੋਹਾਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਵਾਸਨਾ । ਉਦੀਰਿਤਾ ਸ੍ਮਰਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਵਿਸ੍ਮਰਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਭੁਲੇਖੇ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਸਕਾਰ ਚੇਤਨਾ, ਅਚੇਤਨ ਤੇ ਅਚੇਤਨਤਾ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਫੁਰਣਾਤ੍ ਸ੍ਫੁਟਂ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਂ ਭਵੇਤ੍ । ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵਹਨਾਦ੍ ਰੁਦ੍ਧੇ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਂ ਕ੍ਸ਼ਯਿ
ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦੇ ਯੰਤਰ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦਾ ਯੰਤਰ ਚਲਣਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹੇ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਂ ਯਾਵਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਤਾਵਤ੍ ਸ ਜੀਵਤਿ । ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕੇ ਦੇਹੋ ਮृਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜ
ਜਦ ਤਕ ਸੁਖਮ ਸ਼ਰੀਰ ਇਸ ਦੇਹ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੁਖਮ ਸ਼ਰੀਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੇਹ ਮ੍ਰਿਤ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।
ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਲਸਂਰੋਧਾਚ੍ ਛੇਦਭੇਦਦਸ਼ਾਵਸ਼ਾਤ੍ । ਨ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਤਿ ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਯਦਾ
ਜਦ ਵਿਰੋਧੀ ਮਲਾਂ ਦੀ ਰੋਕ ਜਾਂ ਕੱਟ-ਫੱਟ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦਾ ਯੰਤਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਤਦਾ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਗਗਨੇ ਸ਼ਨੈਃ । ਸਂਰੋਧਿਤੇ ਵਾਤਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਯਥਾ ਪਵਨਸਨ੍ਤਤਿਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁਖਮ ਸ਼ਰੀਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਯੰਤਰ ਰੁਕਣ ਨਾਲ ਪਵਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਠੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਸਂਵਿਤ੍ਤਿਵਸ਼ਾਜ੍ ਜੀਵੋ ਵੈਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ । ਪਦ੍ਮਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਂ ਨ ਵਾਹਯਤਿ ਨਿਸ੍ਸਹਃ
ਸਾਸ ਦੀ ਅਗਿਆਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੀਵ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚ ਕਮਲ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਵਾਸਨਾ ਵਿਮਲਾ ਯੇषਾਂ ਹृਦਯਾਨ੍ ਨਾਪਸਰ੍ਪਤਿ । ਸ੍ਥਿਰੈਕਰੂਪਜੀਵਾਸ੍ ਤੇ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ ਚਿਰਾਯੁषਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹਨ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸਂਰੁਦ੍ਧੇ ਪਦ੍ਮਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਹਿ ਪ੍ਰਾਣੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤੇ । ਦੇਹਃ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਧੈਰ੍ਯੋ ऽਯਂ ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ
ਜਦੋਂ ਕੰਵਲ ਦੀ ਯੰਤਰ ਰੋਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਡੇਲੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥੈਵ ਵ੍ਯੋਮਮਰੁਤਿ ਲੀਨਂ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਂ ਭਵੇਤ੍ । ਤਥੈਵ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਦਾ ਲਯਮ੍ ਏਤਿ ਮਨੋ ਮੁਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਅਠ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮুনি, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਨ ਵੀ ਉਥੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਚਿਰਾਭ੍ਯਸ੍ਤਭਾਵਸ੍ਥਵਾਸਨਾਨੁਚਿਤਂ ਮਨਃ । ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰਮਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਨਰਕਾਦਿਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਮਨ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਦਤ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਸੁਰਗ, ਨਰਕ ਆਦਿ ਦੀ ਭਟਕਣ ਤੇ ਭ੍ਰਮ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਂ ਸ਼ਵਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਮਨੋਮਾਰੁਤਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਗਤੇ ਗृਹਜਨੇ ਦੂਰਂ ਗृਹਂ ਸਂਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾں ਸਰੀਰ ਮੁਰਦੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਦੇ ਲੋਕ ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਘਰ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਗਾ ਚਿਚ੍ ਚੇਤਨਤੋ ਜੀਵੀਭੂਯ ਮਨਸ੍ਸ੍ਥਿਤਾ । ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਵਪੁਰ੍ ਭੂਤ੍ਵੈਵਾਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਿਨੀ
ਮਨ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਵਾਂਗ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਕੇ ਯਾਤਰੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਞ੍ਚਕਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕ੍ਰੋਡੀਕृਤ੍ਯ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਭ੍ਰਮਵਦ੍ ਆਕਾਰਂ ਭਾਵਾਤ੍ ਸ੍ਥੂਲਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਪੰਜ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਮੋਹ-ਭਰਿਆ ਸੁਪਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮੋਟੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਦृਢਭਾਵਨਯਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਰਸਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਆਤਿਵਾਹਿਕਦੇਹਤ੍ਵਂ ਵਿਸ੍ਮਰਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਮਜ਼ਬੂਤ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ, ਮਨ ਜੋ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਛਾਣ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ਰੀਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕृਤਾ ਕृਤ੍ਰਿਮਭਾਵਨਾ । ਨਯਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਂ ਚਾਸਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਅਪਿ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਆਪ ਹੀ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਝੂਠੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਝੂਠਾ ਸੱਚਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚਾ ਝੂਠਾ ਜਾਪਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਗਾ ਹਿ ਚਿਦ੍ ਅਂਸ਼ੇਨ ਜੀਵੀਭੂਯ ਭਵੇਨ੍ ਮਨਃ । ਮਨਃ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਰਥਮ੍ ਆਕ੍ਰਾਮਤਿ ਤਤੋ ਜਗਤ੍
ਮਨ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਰਥ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਂ ਵਾਤਮਯਂ ਦੇਹਮ੍ ਉਤ੍ਥਾਪਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਹृਤ੍ਸ੍ਥਂ ਹਿ ਵੇਤਾਲ ਇਵ ਜੀਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਤਦਾ
ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਦਿਲ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਜੀਵ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭੂਤ ਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ।
ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਯਦਾ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਲੀਯਤੇ । ਤਦਾ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਨੋ ਦੇਹੋ ਮृਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ऽਪਿ ਚ
ਜਦੋਂ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਵਸ਼ਤੋ ਜੀਵੋ ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯਾਸ਼ਕ੍ਤਿਮ੍ ऋਚ੍ਛਤਿ । ਵੈਰਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਲਵਸ਼ਤਃ ਪਰ੍ਣਂ ਜਰ੍ਜਰਤਾਮ੍ ਇਵ
ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਜੀਵ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਤਾ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਪਰਾਮृष੍ਟੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ ਪਦ੍ਮਯਨ੍ਤ੍ਰਕੇ । ਪ੍ਰਾਣੇ ਸਂਰੋਧਮ੍ ਆਯਾਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਮਾਨਵੋ ਮੁਨੇ
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਜਾਤਾਨਿ ਜਾਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਕਾਲਤਃ । ਵृਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਪਰ੍ਣਾਨਿ ਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਤਥਾ ਨृਣਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੱਤੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ । ਪਾਦਪਾਨਾਂ ਚ ਪਰ੍ਣਾਨਿ ਕਾ ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?
ਚਿਦਮ੍ਬੁਧੌ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾ ਦੇਹਬੁਦ੍ਬੁਦਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ । ਇਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਾ ਇਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਾ ਏਤਾਸ੍ਵ੍ ਆਸ੍ਥਾ ਨ ਧੀਮਤਃ
ਚਿੱਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਬੁਬਲੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵੱਜਦੇ ਹਨ—ਕਦੇ ਇੱਥੇ, ਕਦੇ ਹੋਰ ਥਾਂ। ਬੁਧੀਮਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਸਰ੍ਵਗਾਪਿ ਚਿਦ੍ ਏਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚੇਤਸਿ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤੇ । ਪਦਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਨਾਨ੍ਯੋ ਹਿ ਮਕੁਰਾਦ੍ ऋਤੇ
ਚਿੱਤ ਹਰੇਕ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰਲੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਇਨੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਪਰਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਚਿਦਮਲਨਭਸਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਰੂਪਾਃ ਪਰਿਵਿਤਤੇ ਤਦਤਨ੍ਮਯੇ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ । ਕਲਕਲਮੁਖਰਾਸ੍ ਸ੍ਫੁਟਾਭਿਰਾਮਾ ਵਿਵਿਧਸ਼ਰੀਰਵਿਮੋਹਤਾਪਨਦ੍ਯਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਸੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਾਨਣੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼, ਸਾਫ ਤੇ ਸੁਹਣੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਧਸ਼ੇਖਰਧਰ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯੈਕਰੂਪਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਕਥਮ੍ ਇਵਾਗਤਮ੍
ਚਿੱਤਤੱਤਵ ਦੇ ਮਹਾਨ, ਚੰਦ੍ਰ-ਅਰਧ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲੇ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਇੱਕ-ਰੂਪ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਵੈਤ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ?
ਕਥਂ ਚ ਤਨ੍ ਮਹਾਦੇਵ ਰੂਢਂ ਸਤ੍ ਕਾਲਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ । ਭਵੇਦ੍ ਦੁਃਖੋਪਘਾਤਾਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਵਿਨਿਵਾਰਿਤਮ੍
ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਦ੍ ਏਕਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਦਾ । ਤਦਾ ਨਿਰ੍ਮੂਲ ਏਵਾਯਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੈਕਤ੍ਵਲਯੋਦਯਃ
ਜਦੋਂ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਚਿੱਤ, ਜੋ ਇਕ ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਵੈਤ ਤੇ ਇਕਤਾ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਆਧਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।