ਉष੍ਟ੍ਰੀਵ ਮਧੁਨੋ ਬਿਨ੍ਦੁਂ ਵਾਞ੍ਛਤੇ ਭਾਵਿਤਂ ਸੁਖਮ੍ । ਅਵਾਨ੍ਤਰਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾ ਦੋषਾਦ੍ ਦੋषਂ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਧਃ
ਉੱਠਣੀ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੇ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨੂੰ ਤਰਸਦੀ, ਕਲਪਿਤ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਤੁਲਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਇਕ ਗਲਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵੱਲ ਥੱਲੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰਂ ਵੈਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸਙ੍ਕਟਾਤ੍ ਸਙ੍ਕਟਂ ਗਤਾ । ਦੁਃਖਾਦ੍ ਦੁਃਖੇ ਨਿਪਤਿਤਾ ਵਿਪਦੋ ਵਿਪਦਿ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਉਹ ਪੂਰੀ ਬੇਬਸੀ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵੱਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਨਰ੍ਥਗਣੋਪੇਤਾ ਚੇष੍ਟਾਪਰਵਸ਼ਾਸ਼ਯਾ । ਕष੍ਟਾਤ੍ ਕष੍ਟਮ੍ ਅਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਪਰਿਤਾਪਾਨੁਤਾਪਿਨੀ
ਅਨੇਕ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇਚੈਨ ਕਰਤਬਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
ਕ੍ਰਮਾਨ੍ ਨਵੇ ਨਵੇ ਬਨ੍ਧੇ ऽਵੈਦਗ੍ਧ੍ਯਂ ਸਮੁਪਾਗਤਾ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਬਨ੍ਧਨਿਰ੍ਮਾਣਪਰਾ ਕ੍ਰਿਮਿਪਦਂ ਗਤਾ
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਖੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਜੀਬ ਬੰਧਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ, ਉਹ ਕੀੜੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਸ਼ਙ੍ਕਰੇ ਭੀਤਾ ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ਯਯਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ । ਕ੍ਸ਼ੀਣਤੋਯੇਵ ਸ਼ਫਰੀ ਵਿਵਰ੍ਤਨਪਰਾਯਣਾ
ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੁੱਕਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਛੀ ਵਾਂਗ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਲ੍ਯੇ ਵਿਵਸ਼ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਾ ਯੌਵਨੇ ਚਿਨ੍ਤਯਾਹृਤਾ । ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕੇ ਮृਤਿਦੁਃਖਾਤ੍ਤਾ ਮृਤਾ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ੀਕृਤਾ
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬੇਬਸ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਬੁੜਾਪੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਤੇ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਕਰਮ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਯਤੇ ਦੁਃਖਸ਼ਬਲਾ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਨਨੋਨ੍ਮੁਖੀ । ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਆਵੇਸ਼ਵਿਵਸ਼ਾ ਨਿਗਿਰਤ੍ਯ੍ ਆਰ੍ਤਿਧਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਵੱਲ ਚਿਹਰਾ ਕਰਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਜਬੂਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਸਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਚ੍ਛਤਿ ਸ਼੍ਰਮਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁਦਭਙ੍ਗੁਰਾ । ਰੋਦਿਤ੍ਯ੍ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਹृਦਯਾ ਪਰਾਕ੍ਰਨ੍ਦਤਿ ਤਾਪਿਤਾ
ਉਹ ਥਕਾਵਟ ਵਿੱਚ ਸੜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਵਾਂਗ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ; ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਪ੍ਸਰਾਸ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਨਗਰੇ ਨਾਗੀ ਪਾਤਾਲਕੋਟਰੇ । ਅਸੁਰੀ ਦੈਤ੍ਯਵਿਵਰੇ ਨਰਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਸੁਧਾਤਲੇ
ਅਪਸਰਾ ਸੁਰਗ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਨਾਗਣੀ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਅਸੁਰੀ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਔਰਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਪਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਾਰੇ ਵਾਨਰੀ ਵਨਕੋਟਰੇ । ਸਿਂਹੀ ਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਿਖਰੇ ਕਿਨ੍ਨਰੀ ਕੁਲਪਰ੍ਵਤੇ
ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਵਾਨਰੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਹਣੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਤੇ ਕਿਨਨਰੀ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੀ ਦੇਵਗਿਰੌ ਵ੍ਯਾਲੀ ਚਾਵਨਿਗਰ੍ਤਕੇ । ਲਤਾ ਤਰੌ ਖਗੀ ਨੀਡੇ ਵੀਰੁਤ੍ ਸਾਨੌ ਵਨੇ ਮृਗੀ
ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਧਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਸੱਪ-ਔਰਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਬੇਲ ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ, ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਘੋਂਸਲੇ ਵਿੱਚ, ਬੂਟੀ ਟੀਲੇ 'ਤੇ, ਤੇ ਹਿਰਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੇਤੇ ਨਾਰਾਯਣੋ ऽਮ੍ਭੋਧੌ ਧ੍ਯਾਨੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰੇ ऽਬ੍ਜਜਃ । ਕਾਨ੍ਤਾਸਖੋ ਹਰਸ਼੍ ਸ਼ੈਲੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਸੁਰਵਰੋ ਹਰਿਃ
ਨਾਰਾਇਣ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰਿ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਦਿਨਂ ਕਰੋਤਿ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਂਸ਼ੁਰ੍ ਵਰ੍षਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁਧਰੋ ਜਲਮ੍ । ਕਰੋਤਿ ਰਜਨੀਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਰ੍ ਧਤ੍ਤੇ ਨੀਰਂ ਮਹੋਦਧਿਃ
ਤਿੱਖੇ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ ਰਾਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।
ऋਤੁਚਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਹਤਿ ਸਹਕਾਲਰ੍ਕ੍ਸ਼ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਦਿਨਰਾਤ੍ਰਿਤਯੋਦੇਤਿ ਤੇਜਸ੍ਤਿਮਿਰਤਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੇੜ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਚਾਨਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਹਨੇਰਾ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਬੀਜਰਸੋਲ੍ਲਾਸਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਾषਾਣਮੌਨਿਨੀ । ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨਦੀ ਰਸਵਹਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕੁਸੁਮਵਿਸ੍ਤृਤਿਃ
ਕਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪੀ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਦੀ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਫੁੱਲ ਵਿਆਪ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਫਲਾਵਲੀਪਾਕਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਾਥੋ ऽਨਲਾਦਿਭਿਃ । ਕ੍ਵਚਿਚ੍ ਛੈਤ੍ਯਂ ਹਿਮੇਨ੍ਦ੍ਵਾਦਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਖਾਦਿ ਨਕਿਞ੍ਚਨ
ਕਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਅੱਗ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਬਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਹਿਮ ਦਾ ਚੈਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲਿਤਾਕਾਰਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕृष੍ਣਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਿਤਾ । ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨੀਲਾਥ ਹਰਿਤਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਗ੍ਨਿਃ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਮਹੀ
ਕਦੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਕਾਲੀ, ਕਦੇ ਚਿੱਟੀ। ਕਦੇ ਨੀਲੀ ਜਾਂ ਹਰੀ, ਕਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਤਯੇਦ੍ਧਯਾ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਏਕਰੂਪੈਵ ਖਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਚ੍ਛੈਵ ਸਾ ਪਰਾ
ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤਾਕਤਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ ਚਿਨੋਤਿ ਯਥਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯੇਨ ਯਤ੍ਰ ਯਥਾ ਯਦਾ । ਤਤ੍ ਤਥਾਸ਼ੁ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁਰਯਾਦ੍ ਵੀਚ੍ਯਾਦਿਤਾ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ, ਜਿਸ ਨੇ, ਕਿੱਥੇ, ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਦੋਂ ਰੂਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਹੋ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਜਲਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਹੈ।
ਹਂਸੀ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੀ ਬਕੀ ਕਾਕੀ ਸਰਸੀਸਾਰਸੀ ਵृਕੀ । ਪਿਕੀ ਬਲਾਕਾ ਹਰਿਣੀ ਵਾਨਰੀ ਕਰਿਣੀ ਸ਼ੁਨੀ
ਹੰਸ, ਕੌਂਜ, ਬਗਲਾ, ਕਾਂ, ਜਲਪੰਛੀ, ਗਿੱਧ, ਕੋਇਲ, ਬਲਾਕ, ਹਿਰਣ, ਬਾਂਦਰ, ਹਾਥੀ, ਕੁੱਤਾ—
ਚਟਿਕਾ ਵਞ੍ਜੁਲੀ ਸ਼ਾਰੀ ਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾ षਟ੍ਪਦੀ ਸ਼ੁਕੀ । ਧੀਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਹ੍ਰੀਃ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ ਆਰ੍ਤਿਸ਼੍ ਚ ਸ਼ਵਰੀ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀ ਸ਼ਸ਼ੀ
ਚਿੜੀ, ਵੰਜਲੀ, ਸ਼ਾਰੀ, ਮੱਖੀ, ਤਿਤਲੀ, ਤੋਤਾ; ਬੁੱਧੀ, ਧਨ, ਲਾਜ, ਪ੍ਰੇਮ, ਦੁੱਖ, ਜੰਗਲੀ ਔਰਤ, ਰਾਤ, ਚੰਦ—
ਏਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਾਸੁ ਚਾਨ੍ਯਾਸੁ ਪਰਿਭ੍ਰਮਤਿ ਯੋਨਿषੁ । ਵਿਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਸਂਸਾਰੇ ਜਲਾਵਰ੍ਤੇ ਤृਣਂ ਯਥਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਚੇਤਨਾ ਭਟਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘਾਸ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਬਿਭੇਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ ਇਵ ਗਰ੍ਦਭੀ । ਨਾਨਯਾ ਸਦृਗ੍ ਅਨ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਮੁਗ੍ਧਾ ਬਾਲਾਬਲਾ ਚਲਾ
ਇਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਧੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੌਲੇ ਤੋਂ ਡਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਮੂਰਖ, ਬਚਪਨ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਚੰਚਲ।
ਏषਾ ਸਾ ਕਥਿਤਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਜੀਵਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਮਯਾ ਮੁਨੇ । ਪ੍ਰਾਕृਤਾਚਾਰਵਿਵਸ਼ਾ ਵਰਾਕੀ ਪਸ਼ੁਧਰ੍ਮਿਣੀ
ਹੇ ਮੁਨਿ, ਇਹੀ ਉਹ ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹਿਆ ਹਾਂ—ਬੇਬਸ, ਕੁਦਰਤੀ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ, ਦਇਆਯੋਗ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗੀ।
ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸ਼ੋਚ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਅਨਨ੍ਤਦੁਃਖਬਹਲਂ ਸ੍ਵਯਂ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾ
ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਇਆਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਅਨੰਤ ਦੁੱਖ ਤੇ ਉਲਝਣ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵਾਨਯਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿਨਾਸ਼ਿ ਸਹਜਂ ਮਲਮ੍ । ਤਣ੍ਡੁਲੇਨੇਵ ਕਮ੍ਬੂਕਮ੍ ਅਨਨ੍ਯਚ੍ ਚਾਨ੍ਯਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਝੂਠਾ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਮੈਲ ਇਸ ਉੱਤੇ ਛਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਚੌਲਾਂ ਉੱਤੇ ਭੂਸੀ ਹੋਵੇ—ਪਰ ਇਹ ਆਪ ਅਡੋਲ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਵਿਭਵਭ੍ਰष੍ਟਾ ਦੌਰ੍ਭਾਗ੍ਯਪਰਿਤਾਪਿਨੀ । ਸ਼ੋਚਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਜੀਵਤ੍ਵਂ ਭਰ੍ਤृਹੀਨੇਵ ਨਾਯਿਕਾ
ਅਨੰਤ ਵਡਿਆਈ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ, ਮਾੜੇ ਨਸੀਬਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੀਵਨ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜੀ ਨਾਇਕਾ ਵਾਂਗ ਰੋਟੀ ਹੈ।
ਜਡਰਤੇਰ੍ ਅਵਲੋਕਯ ਸ਼ਕ੍ਤਤਾਂ ਨਿਜਪਦਸ੍ਮਰਣੇਨ ਵਿਨੇਹ ਯਤ੍ । ਵ੍ਰਜਤਿ ਪृष੍ਠਮ੍ ਅਧਃਪਤਨਾਯ ਖਾਦ੍ ਦੁਰਰਘਟ੍ਟਘਟੀਪੁਟਪੀਠਵਤ੍
ਦੇਖੋ ਕਿ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਲਗਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਡਿੱਗਣ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਥ ਝਟਕਣ 'ਤੇ ਘੁੰਘਰੂ ਵਾਲਾ ਪੈਡਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਲੀਕਮ੍ ਏਵੈਵਂ ਦੁਃਖਿਤਾਸ੍ਮੀਤਿ ਭਾਵਨਾਤ੍ । ਚਿਦ੍ ਵਧੂਃ ਕ੍ਸ਼ੀਵਸੁਪ੍ਤੈਵ ਪਤਿਤਾਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਯਥਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ' ਸੋਚ ਕੇ, ਚੇਤਨਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਵਧੂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਨਕਲੀ ਨੀਂਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 'ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹਾਂ' ਜਿਹਾ ਝੂਠਾ ਭਾਵ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਮृਤੈਵ ਮृਤਾਸ੍ਮੀਤਿ ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਵਧੂਃ । ਯਥਾ ਰੋਦਿਤ੍ਯ੍ ਅਨष੍ਟੈਵ ਨष੍ਟਾਸ੍ਮੀਤਿ ਤਥੈਵ ਚਿਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਵਧੂ, ਜਿਉਂਦੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ 'ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਹਾਂ' ਆਖਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਵੀ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਗੁਆ ਕੇ, 'ਮੈਂ ਖੋ ਗਈ ਹਾਂ' ਰੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।