ਸ਼ਰੀਰਪਰ੍ਵਤਸ੍ਥਾਯਾਂ ਚਲਾਯਾਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ । ਸੋ ऽਸ੍ਯਾਂ ਗਹਨਕੋਸ਼ਾਯਾਂ ਹृਦ੍ਗੁਹਾਯਾਂ ਗੁਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇਸ ਡੂੰਘੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ, ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਗੁਫਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਮਨष੍षष੍ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਚਾਰਸਤ੍ਤਾਤੀਤਾਮਲਾਤ੍ਮਨਃ । ਤਸ੍ਯ ਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਚਿਦ੍ ਇਤਿ ਕਲ੍ਪਿਤਾ
ਜਿਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਲੀਅਤ ਮਨ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਾਸਤੇ 'ਚੇਤਨਾ' ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ ਏष ਚਿਨ੍ਮਯਸ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ੍ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਨਿਰਞ੍ਜਨਃ । ਇਮਂ ਭਾਸੁਰਮ੍ ਆਭਾਸਂ ਕਰੋਤਿ ਨ ਕਰੋਤਿ ਚ
ਉਹ ਚਿੱਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸਾ ਚਿਦ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਮਲਾ ਜਗਦਰ੍ਥਾਂ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਇਮਾਂ ਰਞ੍ਜਯਤਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਰਸੇਨੇਵ ਮਧੁਰ੍ ਲਤਾਮ੍
ਉਹ ਚਿੱਤ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਸ ਮਿੱਠੀ ਬੇਲ ਨੂੰ ਸੁਆਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਾਰਵੋ ਯੇ ਚਮਤ੍ਕਾਰਾਸ਼੍ ਚਿਤਸ਼੍ ਚਿਤਿ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਚਮਤ੍ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕਿਲ ਤੇ ਏਤੇ ਕੇਚਿਨ੍ ਨਭੋऽਭਿਧਾਃ
ਜੋ ਅਚੰਭੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ 'ਆਕਾਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਚਿਜ੍ ਜੀਵਾਭਿਧਾਨਾਸ਼੍ ਚ ਕੇਚਿਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਾਭਿਧਾਨਕਾਃ । ਕੇਚਿਤ੍ ਕਾਲਾਭਿਧਾਨਾਸ਼੍ ਚ ਕੇਚਿਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਭਿਧਾਨਕਾਃ
ਕੁਝ ਨੂੰ 'ਜੀਵ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਨੂੰ 'ਚਿੱਤ', ਕੁਝ ਨੂੰ 'ਕਾਲ', ਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ 'ਥਾਂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਧਾਨਾਸ਼੍ ਚ ਕੇਚਿਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਭਿਧਾਨਕਾਃ । ਕੇਚਿਦ੍ ਭਾਵਵਿਕਾਰਾਦਿਜਾਡ੍ਯਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਧਾਨਕਾਃ
ਕੁਝ ਨੂੰ ਕਰਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥ, ਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਮਨ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੁਥਰਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਾਦ੍ਯਭਿਧਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਚ੍ ਚੈਵ ਤਮੋऽਭਿਧਾਃ । ਅਰ੍ਕੇਨ੍ਦ੍ਵਾਦ੍ਯਭਿਧਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਦ੍ ਯਕ੍ਸ਼ਾਭਿਧਾਨਕਾਃ
ਕੁਝ ਨੂੰ ਚਮਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ; ਕੁਝ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਯਕਸ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰਿਚ੍ਛਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਵਸਨ੍ਤੇਨ ਯਥਾਙ੍ਕੁਰਃ । ਜਨ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਏਵੇਯਂ ਜਗਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਰ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ ਇਮਾਸੁ ਸਮਗ੍ਰਾਸੁ ਸਰ੍ਵਦੈਵੈਕਿਕੈਵ ਹਿ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਮ੍ਬੁਧਿਸਂਸ੍ਥਾਸੁ ਸ਼ਰੀਰਜਲਜਾਲਿਕਾ
ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਪਙ੍ਕਜਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਨੋਭ੍ਰਮਰਸਮ੍ਭृਤਮ੍ । ਆਸ੍ਵਾਦਯਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਧੁ ਮਤ੍ਤਾ ਚਿਦੀਸ਼੍ਵਰੀ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਭੌਰੇ ਵਲੋਂ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿਚੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਰਸ ਨੂੰ ਚਖਦੀ ਹੈ।
ਸਸੁਰਾਸੁਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਸਸ਼ੈਲਾਰ੍ਣਵਕਂ ਜਗਤ੍ । ਚਿਤਿ ਸ੍ਥਿਰਂ ਪ੍ਰਵਹਤਿ ਜਲਾਵਰ੍ਤੇ ਤृਣਂ ਯਥਾ
ਚੇਤਨਾ, ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਭਵੇ ਵਿੱਚ ਘਾਸ ਦੀ ਤਿੰਨਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਚਞ੍ਚਚ੍ਚਿਤ੍ਤਮਯਾਚਾਰਚਾਰਚਞ੍ਚੁਰਚਕ੍ਰਿਕਮ੍ । ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਂ ਚਿਚ੍ਚਕ੍ਰੇ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ ਭ੍ਰਮਭਾਜਨਮ੍
ਚੰਚਲ ਮਨ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਭਟਕਣ ਦੀ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ, ਭੁਲੇਖੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਜੋਂ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਰੂਪੇਣ ਜਘਾਨਾਸੁਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਕਾਲੋ ਜਲਦਖਣ੍ਡੇਨ ਸਾਯੁਧੇਨ ਯਥਾਤਪਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਨੇ ਚਾਰ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਬੱਦਲ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਤਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵृषਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਚਿਹ੍ਨਯਾ । ਗੌਰੀਕਮਲਿਨੀਵਕ੍ਤ੍ਰਪਦ੍ਮषਣ੍ਡਾਲਿਤਾਂ ਗਤਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਚਿੱਤ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਲਦ ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਚੰਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਗੌਰੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।
ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਦ੍ਮਾਲਿਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਚਿਦ੍ ਧ੍ਯਾਨਾਧੀਨਮਾਨਸੀਮ੍ । ਤ੍ਰਯੀਨਲਿਨ੍ਯਾਸ੍ ਸਰਸੀਂ ਧਤ੍ਤੇ ਪੈਤਾਮਹੀਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਮਲ-ਸਜੀ ਹੋਈ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਚਿੱਤ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਰੀਰਾਣੀਹ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਪਤ੍ਤ੍ਰਾਣੀਵ ਤਰੋਰ੍ ਹੇਮ੍ਨਿ ਕੇਯੂਰਾਦਿਕ੍ਰਿਯੇਵ ਵਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਬੇਅੰਤ ਅਜਬ ਅਜਬ ਸਰੀਰ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਤੇ ਪੱਤੇ, ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਗਹਿਣੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ ਸਮਸ੍ਤਸੁਰਾਨੀਕਪਰਿਵਨ੍ਦਿਤਪਾਦਯਾ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਚੂਡਾਮਣਿਤਾਂ ਧਤ੍ਤੇ ਵਾਸਵਲੀਲਯਾ
ਚਿੱਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸਤਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਪਗੜੀ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ ਸੁਰਾਸੁਰਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੋਦਰਡਮ੍ਬਰੇ । ਪਤਤ੍ਯ੍ ਉਦੇਤਿ ਸਂਯਾਤਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੈਵਾਬ੍ਧਿਵਾਰਿਵਤ੍
ਚਿੱਤ, ਦੇਵ ਤੇ ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਡਿੱਗਦਾ, ਕਦੇ ਉਠਦਾ, ਕਦੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ ਚਤੁਰ੍ਦਿਕ੍ਕਮ੍ ਏਵਾਭਾਸਂ ਵਿਤਨ੍ਵਤੀ । ਵਿਕਾਸਯਤਿ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਭੂਤਸਤ੍ਤਾਕੁਮੁਦ੍ਵਤੀਮ੍
ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ, ਚੌਂਹ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੁਮੁਦਨੀ ਵਾਂਗ ਖਿੜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਚਿਦ੍ਦਰ੍ਪਣਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਿਤਮ੍ । ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਗ੍ਰਹੇਣਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਗਰ੍ਭਮ੍ ਇਵ ਗਰ੍ਭਿਣੀ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਦਰਪਣ ਵਾਂਗ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਮ ਨਾਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਚਿਚ੍ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਭੂਤਾਨਾਂ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਭੂਤੀਕਰੋਤਿ ਵਾਰਿਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਧੇਃ
ਚਿੱਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਾਂਗ, ਚੌਦਾਂ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗੋਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਲੋਕਕੁਸੁਮਾ ਘਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪਲ੍ਲਵਾ । ਵ੍ਯੋਮਕੇਦਾਰਿਕਾਰੂਢਾ ਸਤ੍ਤੌਘਫਲਸ਼ਾਲਿਨੀ
ਉਹ ਅਜੀਬ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਭਾਰੀ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਅਸਮਾਨ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਜੀਵਜਾਲਰਜਃਪੁਞ੍ਜਾ ਵਾਸਨਾਰਸਰਞ੍ਜਿਤਾ । ਸਂਵੇਦਨਤ੍ਵਗ੍ਵਲਿਤਾ ਚਿਤ੍ਰੇਹਾਕਲਿਕਾਕੁਲਾ
ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦੀ ਧੂੜ ਦਾ ਢੇਰ ਹੈ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਤੀਤਾਸਙ੍ਖ੍ਯਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ਕੇਸਰੋਜ੍ਜ੍ਵਲਰੂਪਿਣੀ । ਅਨਾਰਤਸ੍ਪਨ੍ਦਮਹਾਵਿਲਾਸੋਲ੍ਲਾਸਹਾਸਿਨੀ
ਉਹ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਅਣਗਣੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਖੇਡ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਪਰ੍ਵਪਰੁषਾ ਜਡਸ਼ੈਲਾਦਿਗੁਮ੍ਫਿਤਾ । ਵਿਹਗਗ੍ਰਨ੍ਥਿਵਲਿਤਾ ਮੂਲਾਗ੍ਰਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਾ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੌਸਮਾਂ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਖੜਕ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੜ ਪਹਾੜਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੰਢਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਮੂਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਚਿਲ੍ਲਤੇਯਂ ਵਿਕਸਿਤਾ ਪੇਲਵਂ ਸਦਸਦ੍ਵਪੁਃ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਦृਸ਼੍ਯਕੁਸੁਮਂ ਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਾਸਹਂ ਬਹੁ
ਇਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਬੇਲ ਖਿੜ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਇਆ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਅਜੀਬ ਧਿਆਨ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਫੜਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਅਨਯੇਹ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚ੍ਛਾਯਾਚ੍ਛਾਪਿ ਵਿਜਨ੍ਯਤੇ । ਮਨ੍ਯਤੇ ਤਨ੍ਯਤੇ ਵਸ੍ਤੁ ਗੀਯਤੇ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ऽਪਿ ਚ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਿਰਫ ਛਾਂ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੋਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਹਾਚਿਤਾਨਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਾਸਨ੍ਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਾਦਯਃ । ਦੇਹਾਸ੍ ਸ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਚ ਮਿਥਸ੍ ਤ੍ਵਨ੍ਮਚ੍ਚਿਜ੍ਜਡਵਿਭ੍ਰਮੈਃ
ਮਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਸਰੀਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਤੇ ਜੜਤਾ ਦੀ ਭਟਕਣ ਰਾਹੀਂ, ਤੇਰਾ, ਮੇਰਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ, ਸੁਖ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਤਤਾਵਰ੍ਤਵਰ੍ਤਨ੍ਯਾ ਚਿਦ੍ਵਾਤ੍ਯੇਯਂ ਪ੍ਰਨृਤ੍ਯਤਿ । ਜਗਜ੍ਜਾਲਰਜੋਲੇਖਾ ਤਤ੍ਸਤ੍ਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਦੇਹਿਨੀ
ਇਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਵਾ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ, ਨੱਚਦੀ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਸਿਰਫ ਧੂੜ ਦੀ ਲਕੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅੱਖੀਂ ਦਿੱਸਦੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਹੈ।