ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਕਿਲਾਸ੍ਤੀਹ ਪਾਰਾਵਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸਮ੍ਭਵਚ੍ਚੇਤ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇषੁ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਇਥੇ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੱਦ ਜਾਂ ਵੰਡ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਸਤੂ ਬਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਕਚਤਿ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਕਚਨਸ੍ਯ ਤੁ । ਸ੍ਵਯਂ ਸਂਵਿਦਿਤਂ ਨਾਮ ਤੇਨੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹੀ 'ਇਹ ਸੰਸਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਵਜ੍ ਜਗਦ੍ ਭਾਤਿ ਚਿਦਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਏਵਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਜਗਦ੍ ਅਚ੍ਛਂ ਨ ਭਿਤ੍ਤਿਮਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਮ੍ਭਵਚ੍ਚੇਤ੍ਯਦृष੍ਟਿ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਚਤਿ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਯਤ੍ ਤਜ੍ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਕਾਸ਼, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਾਕਾਰਂ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਭਾਸਤੇ ਜਗਤ੍ । ਤਤ੍ਰ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤਾ ਨਾਮ ਕਾ ਕੁਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਗਿਰਯਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਦਮ੍ਬਰਮ੍ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਜੀਵਸ਼੍ ਚ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਭੂਤਸਨ੍ਤਤਿਃ
ਪਹਾੜ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਤੇ ਜੀਵ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਹਨ; ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਇਤਰਤ੍ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸਰ੍ਗਵੇਦਨੇ । ਭਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੇ ਚਾਙ੍ਗ ਕਿਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਚਿੱਤ ਦੇ ਵਿਹੰਗਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੀ ਵੱਖਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ ਜੀ, ਪਿਆਰੇ।
ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕਾਸ਼ਂ ਜਗਚ੍ ਚਿਤਿਃ । ਇਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਨਾਮਾਨਿ ਤਰੁਪਾਦਪਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਅਕਾਸ਼, ਸਰਵੋਚ ਅਕਾਸ਼, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਕਾਸ਼, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ, ਪੌਦਾ ਤੇ ਵਣਸਪਤੀ।
ਏਤਚ੍ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਯਾਦਿष੍ਵ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਤਦਾ ਕਿਲ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਭਾਤਿ ਜਗਤ੍ਤਯਾ
ਇਹ ਸੁਪਨੇ, ਕਲਪਨਾ, ਮਾਇਆ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਿੱਤ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਯਥੈਤਤ੍ ਸਂਵਿਦਾਕਾਸ਼ਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਭਾਤਿ ਜਗਦ੍ਵਪੁਃ । ਤਥੇਦਂ ਜਾਗ੍ਰਦਾਖ੍ਯੇ ऽਪਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਭਾਤਿ ਤਦ੍ ਏਵ ਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੇ ਚਿਤ੍ਖਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵੇਤਰਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਇਹਾਦਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਚਿੱਤ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ।
ਯਤੋ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਚ੍ ਚੇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਤੋ ऽਖਿਲਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਚੇਤ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਅਚੇਤ੍ਯਂ ਸਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਚਿੱਤ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯਥਾ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਘਟਪਟਾਦਿਕਮ੍ । ਸਰ੍ਗਾਦਾਵ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਗੋ ऽਯਂ ਤਥਾ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਘੜਾ, ਕਪੜਾ ਆਦਿ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਚਿੱਤ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਿਤ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਾਦ੍ ऋਤੇ ऽਨ੍ਯਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਤ੍ਤਨੇ । ਯਥਾ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਥਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਐਸੇ ਹੀ, ਤਿੰਨੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਨ ਦृਸ਼ੋ ਯੇ ਯੇ ਭਾਵਾਭਾਵਾਃ ਕਿਲਾਗਮਾਃ । ਸਦੇਸ਼ਕਾਲਚਿਤ੍ਤਾਸ੍ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਜੋ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੇ ਖਾਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ।
ਸ ਏष ਦੇਵਃ ਕਥਿਤੋ ਯਃ ਪਰਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ । ਯਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਯੋ ऽਹਮ੍ ਅਸ਼ੇषਂ ਵਾ ਜਗਦ੍ ਏਵ ਚ ਯੋ ऽਖਿਲਮ੍
ਇਹੀ ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੋ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਭੂਤਜਾਤਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤੇ ਮਮ । ਦੇਹੋ ਹਿ ਚੇਤਨਾਕਾਸ਼ਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮੈਵ ਨੇਤਰਤ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ—ਸਰੀਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੇ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਤੋ ऽਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਯਥਾਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ । ਤਥੇਹ ਸਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਥਮੈਕਸਰ੍ਗਾਨ੍ ਮੁਨੇ ਪ੍ਰਭृਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਰੂਪਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍
ਸੋਚ ਵਿਚ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ, ਸਰੀਰ ਚਿੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਥੇ ਵੀ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮੈਵ ਕੇਵਲਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ ਏष ਦੇਵਃ ਪਰਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਕੇਵਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ—ਇਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਤਤ੍ਪੂਜਨਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਸ ਦੇਵਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਅਬਹਿਸ੍ਸਾਧਨਾਸਾਧ੍ਯਂ ਸੁਖਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਣਾਵਟੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਅਟੁੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਤੇਨੇਦਂ ਤਵ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ । ਨਾਸਿ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨੇ ਯੋਗ੍ਯਃ ਪੁष੍ਪਧੂਪਮਯੇ ਮਹਾਨ੍
ਤੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਧਿਯੋ ਯੇ ਹਿ ਬਾਲਾਃ ਪੇਲਵਚੇਤਸਃ । ਕृਤ੍ਰਿਮਾਰ੍ਚਾਮਯਂ ਤੇषਾਂ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਣਸਿੱਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਣਾਵਟੀ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਨ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਤੈਸ਼੍ ਚ ਦੀਪੈਸ਼੍ ਚ ਪੁष੍ਪਾਦ੍ਯੈਃ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਕਲ੍ਪਿਤੈਰ੍ ਦੇਵਮ੍ ਆਕਾਰੇ ਕਲ੍ਪਿਤਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਉਹ ਸੁਗੰਧ, ਚਾਵਲ, ਦੀਵੇ ਤੇ ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਰੂਪ ਤੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਖਿਆਲ ਹੀ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕृਤੈਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰਮੈਰ੍ ਅਰ੍ਚਨਮ੍ ਆਦृਤਾਃ । ਬਾਲਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਾਪਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਪੁष੍ਪਧੂਪਲਵਾਰ੍ਚਨੈਃ
ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਬਚਪਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕृਤੈਰ੍ ਅਰ੍ਥੈਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਂ ਮੁਧਾ । ਯਤਃ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਮ ਫਲਮ੍ ਅਤ੍ਰਾਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਿਅਰਥ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਧੂਪਾਰ੍ਚਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਬਾਲਬੁਦ੍ਧਿषੁ । ਯਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਭਵਾਦृਸ਼ੇ ऽਯੋਗ੍ਯਮ੍ ਅਰ੍ਚਨਂ ਤਦ੍ ਵਦਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਜਨ ਲਈ ਜੋ ਪੂਜਾ ਢੰਗ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਅਸ੍ਮਦਾਦਿਸ੍ ਤੁ ਨੋ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦੇਵੋ ਮਤਿਮਤਾਂ ਵਰ । ਦੇਵਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਾਧਾਰਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮੈਵ ਨੇਤਰਃ
ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਦੇਵਤਾ ਕੇਵਲ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਿਵਸ੍ ਸਰ੍ਵਪਦਾਤੀਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾਤਿਗਃ । ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਲਿਤੋ ਨ ਸਰ੍ਵੀ ਨ ਚ ਸਾਰ੍ਵਿਕਃ
ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਇਰਾਦੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਦਾ।
ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਪ੍ਰਕਾਰਕृਤ੍ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ ਅਮਲੋ ਦੇਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਮੁਨੇ
ਜੋ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਰੂਹ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ 'ਦੇਵਤਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ।