ਭਗਵਨ੍ ਭੂਤਭਵ੍ਯੇਸ਼ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਕਾਰਣ । ਭਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੇਨੇਦਂ ਮੇ ਧਾਰ੍ष੍ਟ੍ਯਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਗਤਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਾਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ — ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਹੌਸਲਾ ਜਾਗਿਆ ਹੈ।
ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਦੇਵ ਯਦ੍ ਅਹਂ ਤਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਮੇ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤੋਦ੍ਵੇਗਮ੍ ਅਨਾਮਯ
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਫ ਮਨ ਨਾਲ, ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।
ਸਰ੍ਵਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯਕਰਂ ਸਰ੍ਵਕਲ੍ਯਾਣਵਰ੍ਧਨਮ੍ । ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਵਿਧਾਨਂ ਮੇ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਚੰਗੀਅਾਈ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ृਣੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਰਮ੍ ਇਦਂ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਵਦਾਮਿ ਮੁਚ੍ਯਸੇ ਯੇਨ ਕृਤੇਨ ਸਕृਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਵੇਤ੍ਸਿ ਮਹਾਦੇਵੋ ਦੇਵਃ ਕਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਜ । ਨ ਦੇਵਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ੋ ਨ ਚ ਦੇਵਸ੍ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ
ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮਹਾਂਦੇਵ ਕੌਣ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਨ ਦੇਵਃ ਕਮਲੋਦ੍ਭੂਤੋ ਨ ਦੇਵਸ੍ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਨ ਦੇਵਃ ਪਵਨੋ ਨਾਰ੍ਕੋ ਨਾਨਲੋ ਨ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ
ਕਮਲ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤਿੰਨ ਦਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ; ਨਾ ਪਵਨ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਅੱਗ, ਨਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ — ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨਾਵਨਿਪੋ ਨਾਹਂ ਨ ਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਨ ਦੇਵੋ ਦੇਹਰੂਪੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਦੇਵਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਰੂਪਧृਤ੍
ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨਾ ਰਾਜਾ, ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਤੂੰ — ਹੇ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ — ਕੋਈ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਹੀਂ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ।
ਨ ਦੇਵਃ ਕਲਨਾਰੂਪੀ ਨਾਪਿ ਦੇਵੋ ਭਵੇਨ੍ ਮਤਿਃ । ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵੇਦਨਂ ਦੇਵ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਿਸੇ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੋਈ ਸੋਚ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਉਹ ਅਜਾਣ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕੁਦਰਤੀ ਚੇਤਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਰਾਦਿਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮ੍ ਇਤਿ ਵਸ੍ਤੁਨਿ ਤਤ੍ ਕੁਤਃ । ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵੇਦਨਂ ਚਿਚ੍ਛਿਵਂ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਰੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੀਮਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ — ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ — ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨ, ਸ਼ਿਵ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ ਏਵ ਦੇਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ । ਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਯਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਤ੍ਤਾਸਤ੍ਤਾਤ੍ਮਰੂਪਧृਤ੍
ਇਸੇ ਨੂੰ 'ਦੇਵ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਚਾਹੇ ਵਜੂਦ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਦੀ ਹੀ ਅਸਲ ਤੋਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਤਸ਼ਿਵਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਮ੍ ਆਕਾਰਾਦ੍ਯਰ੍ਚਨਂ ਕृਤਮ੍ । ਯੋਜਨਾਧ੍ਵਨ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਸ਼ਾਧ੍ਵਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਵਰੂਪ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਉਹ ਰੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਛੋਟਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਯਤ੍ਤਾਦਿਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਰੁਦ੍ਰਾਦੇਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਫਲਮ੍ । ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਫਲਮ੍ ਆਨਨ੍ਦ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਪ ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਫਲ ਨਿਰਮਲ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।
ਅਕृਤ੍ਰਿਮਫਲਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਃ ਕृਤ੍ਰਿਮਫਲਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਸ ਤ੍ਯਕ੍ਤਮਨ੍ਦਾਰਵਨਃ ਕਾਰਞ੍ਜਂ ਯਾਤਿ ਕਾਨਨਮ੍
ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਫਲ ਛੱਡ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਫਲ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੰਦਾਰਾ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਾਰੰਜਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਬੋਧਸ੍ ਸਾਮ੍ਯਂ ਸ਼ਮ ਇਤਿ ਪੁष੍ਪਾਣ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਰ੍ਯਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਵੈ । ਸ਼ਿਵਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਕਲਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਮਲਂ ਵਿਦੁਃ
ਸਮਝ ਦੀ ਸਮਤਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਉਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੁੱਲ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ, ਅਟੁੱਟ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਮਬੋਧਾਦਿਭਿਃ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ ਦੇਵ ਆਤ੍ਮਾ ਯਦ੍ ਅਰ੍ਚ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਤਦ੍ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਾਕਾਰਾਰ੍ਚਨਮ੍ ਅਰ੍ਚਨਮ੍
ਜਦੋਂ ਅਦਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਮਝ ਵਾਂਗ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਪੂਜਾ ਸਮਝੋ; ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰੂਪਂ ਤੁ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਂ ਜਨਾਃ । ਕृਤ੍ਰਿਮਾਰ੍ਚਾਸੁ ਯੇ ਸਕ੍ਤਾਸ਼੍ ਚਿਰਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਭਜਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਬਣਾਵਟੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਤਜ੍ਞੇਯਾ ਹਿ ਯੇ ਸਨ੍ਤੋ ਬਾਲਕ੍ਰੀਡੋਪਮਂ ਨ ਤੇ । ਆਤ੍ਮਧ੍ਯਾਨਾਦ੍ ऋਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਦੇਵਪੂਜਨਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨੀ ਆਤਮ-ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਆਤ੍ਮੈਵ ਦੇਵੋ ਭਗਵਾਞ੍ ਸ਼ਿਵਃ ਪਰਮਕਾਰਣਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਚਨੇਨਾਵਿਰਤਂ ਪੂਜਨੀਯਸ੍ ਸ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਆਤਮਾ ਹੀ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰੰਤਰ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਚ੍ ਚੇਤਨਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਜੀਵਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ । ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪੂਜ੍ਯਪੂਜਾਤ੍ਮਪੂਜਨਮ੍
ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲਾ ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਅਟੱਲ ਜਿੰਦ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਸਵਭਾਵ ਸਮਝੋ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਅਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਚੇਤਨਾਕਾਸ਼ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਯਥਾ ਜਗਦ੍ ਇਦਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਯਥਾ ਚ ਚੇਤਨਸ੍ਯੈਵ ਜੀਵਾਦਿਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜਿੰਦ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮੈਵ ਕਿਲਾਸ੍ਤੀਹ ਪਾਰਾਵਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸਮ੍ਭਵਚ੍ਚੇਤ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇषੁ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਇਥੇ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੱਦ ਜਾਂ ਵੰਡ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਸਤੂ ਬਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਕਚਤਿ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਕਚਨਸ੍ਯ ਤੁ । ਸ੍ਵਯਂ ਸਂਵਿਦਿਤਂ ਨਾਮ ਤੇਨੇਦਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹੀ 'ਇਹ ਸੰਸਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਵਜ੍ ਜਗਦ੍ ਭਾਤਿ ਚਿਦਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਏਵਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਜਗਦ੍ ਅਚ੍ਛਂ ਨ ਭਿਤ੍ਤਿਮਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਮ੍ਭਵਚ੍ਚੇਤ੍ਯਦृष੍ਟਿ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਚਤਿ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਯਤ੍ ਤਜ੍ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅਕਾਸ਼, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਾਕਾਰਂ ਯਦ੍ ਇਦਂ ਭਾਸਤੇ ਜਗਤ੍ । ਤਤ੍ਰ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤਾ ਨਾਮ ਕਾ ਕੁਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜੋ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਗਿਰਯਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਦਮ੍ਬਰਮ੍ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਜੀਵਸ਼੍ ਚ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਭੂਤਸਨ੍ਤਤਿਃ
ਪਹਾੜ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਤੇ ਜੀਵ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਹਨ; ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਇਤਰਤ੍ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਸਰ੍ਗਵੇਦਨੇ । ਭਿਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੇ ਚਾਙ੍ਗ ਕਿਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਚਿੱਤ ਦੇ ਵਿਹੰਗਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੀ ਵੱਖਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ ਜੀ, ਪਿਆਰੇ।
ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕਾਸ਼ਂ ਜਗਚ੍ ਚਿਤਿਃ । ਇਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਨਾਮਾਨਿ ਤਰੁਪਾਦਪਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਅਕਾਸ਼, ਸਰਵੋਚ ਅਕਾਸ਼, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਕਾਸ਼, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ, ਪੌਦਾ ਤੇ ਵਣਸਪਤੀ।
ਏਤਚ੍ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਯਾਦਿष੍ਵ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ । ਤਦਾ ਕਿਲ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਭਾਤਿ ਜਗਤ੍ਤਯਾ
ਇਹ ਸੁਪਨੇ, ਕਲਪਨਾ, ਮਾਇਆ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਿੱਤ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਯਥੈਤਤ੍ ਸਂਵਿਦਾਕਾਸ਼ਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਭਾਤਿ ਜਗਦ੍ਵਪੁਃ । ਤਥੇਦਂ ਜਾਗ੍ਰਦਾਖ੍ਯੇ ऽਪਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਭਾਤਿ ਤਦ੍ ਏਵ ਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।