ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ ਯੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵੇਹ ਸਨ੍ ਨ ਸਃ
ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਅਸਤਿਤਵ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਰੂਪਮਾਤ੍ਰਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਭਾਵਯੋਗਤਃ । ਅਭਾਵਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਸਂਵਿਤ੍ਤੇਸ੍ ਸਮਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਲਾਤ੍ਮਨੋਃ
ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਯੋ ऽਨਨ੍ਤ ਏਕਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਨੁਭਵੀ ਯਥਾ । ਤਥੋਪਲਸ੍ ਸ੍ਵਤਾਨਿष੍ਠੋ ਨ ਜਡੋ ਨ ਚ ਚੇਤਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਤੀਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਚੇਤਨ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਨਿਤ੍ਯਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਭਾਵਯੋਗਤਃ । ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਨ ਜਡੋ ਨ ਚ ਚੇਤਨਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪੈਦائش ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਵੈਤ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਾ ਨਾ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਨਾ ਚੇਤਨ।
ਜਡਾਜਡਦृਸ਼ੌ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਵਦ੍ ਵ੍ਯੋਮਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍ । ਸਮਾਯਾਤੇ ਨ ਚਾਯਾਤੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤੇ ਨ ਚ ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤੇ
ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਚੇਤਨਤਾ, ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦਰਖ਼ਤ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਉਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ।
ਜਡਚੇਤਨਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਵ੍ ਅਸਨ੍ਤੌ ਰਜ੍ਜੁਸਰ੍ਪਵਤ੍ । ਭਵਤਸ੍ ਤੌ ਕਥਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਮਾਤ੍ਰਕਾਦ੍ ऋਤੇ
‘ਮੂਰਖ’ ਤੇ ‘ਚੇਤਨ’ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ, ਰੱਸੀ ਵਿਚ ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਯਚ੍ ਚ ਚੇਤਨਮ੍ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਜਡਸ਼੍ ਚੋਪਲ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਉਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਈਦृਗ੍ਵਾਗ੍ਯੋਗ੍ਯਬੋਧ੍ਯਬੋਧਨਹੇਤੁਕਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਚੇਤਨਾ' ਆਤਮਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇ 'ਮੂੜ' ਪੱਥਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੋਲਣ ਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬੋਧ੍ਯਃ ਪਰਤਰੇ ਬੋਧੇ ਯਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਬੋਧ੍ਯਤੇ । ਸੋਪਦੇਸ਼੍ਯਾ ਨ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਮੂਢਸ੍ ਤਤ੍ ਸਹਸਾ ਪਦਮ੍
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰੀਕਾ ਸਿੱਧਾ ਦੱਸਣ ਤੇ ਵੀ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਦੇ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਗ੍ ਇਮਾਨਿ ਹਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤ ਇਦਂ ਚ ਗृਹਂ ਮੁਧੈਵ । ਕੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯ ਏਵ ਪਰਿਵਲ੍ਗਤਿ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਭਾਵ ਏषੋ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ ਅਹੋ ਮਹਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮ੍
ਮਨ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਕੰਮਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ, ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਇਹ ਘਰ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ—'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ'—ਵਾਹ, ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਭੁਲਾਵਾ ਹੈ ਇਹ!
ਲੋਲਾਸੁ ਸਂਸृਤਿषੁ ਭੂਤਪਰਮ੍ਪਰਾਣਾਂ ਕ੍ਰੀਡਾਸੁ ਚਾਨ੍ਯਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚਿਦੇਕਵृਤ੍ਤੇਃ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਰਮਤੇ ਹਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਯਥੋਲ੍ਬਣਵਿषਾਸੁ ਭੁਜਙ੍ਗਮੀषੁ
ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਲਚਲਾਟ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੁਧੀਮਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰੋ ਨ ਨਯਨੇ ਨ ਚ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸੇ ਨਾਸ੍ਥੀਨਿ ਨੈਵ ਚ ਮਨੋ ਨ ਚ ਭੂਤਜਾਲਮ੍ । ਮਾ ਮੋਹਮ੍ ਏਹਿ ਨ ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਅਸਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਚਿਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਸਕਲਾਮਲਸਰ੍ਵਗੇਤਿ
ਤੂੰ ਨਾ ਸਿਰ ਹੈਂ, ਨਾ ਅੱਖਾਂ, ਨਾ ਲਹੂ ਤੇ ਮਾਸ, ਨਾ ਹੱਡੀਆਂ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਜਾਲ। ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ, ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਫ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਹੈਂ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ।
ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਨष੍ਟਕष੍ਟੇष੍ਟਚੇष੍ਟਿਤਃ । ਤਿष੍ਠਾष੍ਟਗੁਣਮ੍ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਰਿष੍ਟਮ੍ ਇਵੋਤ੍ਸृਜਨ੍
ਇਹ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪਕੜ ਕੇ, ਹਾਨੀ-ਲਾਭ ਤੇ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਟਿਕ ਜਾ। ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ।
ਅਥੇਮਾਮ੍ ਅਪਰਾਂ ਦृष੍ਟਿਂ ਮਹਾਮੋਹਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਾਮ੍ ਅਪਿ ਸੁਪ੍ਰਾਪਾਮ੍ ਅਨਪਾਯਾਮ੍ ਅਨਾਮਯਾਮ੍
ਹੁਣ ਇਸ ਦੂਜੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਸੁਣ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਭੁਲੇਖਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਸ਼ृਣੁ ਯਾ ਕਥਿਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਮ ਕੈਲਾਸਕਨ੍ਦਰੇ । ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੇਵੇਨਾਰ੍ਧੇਨ੍ਦੁਮੌਲਿਨਾ
ਸੁਣ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ, ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲੋਂ ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅਰਧ ਚੰਦ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤੀਨ੍ਦੁਕਰਸਮ੍ਭਾਰਭਾਸੁਰਃ ਪਾਰਗੋ ਦਿਵਃ । ਕੈਲਾਸੋ ਨਾਮ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਗੌਰੀਰਮਣਮਨ੍ਦਿਰਮ੍
ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦਨੀਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੈਲਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਸੁਖਦਾਈ ਘਰ ਹੈ।
ਗਙ੍ਗਾਨਿਰ੍ਝਰਨਿਰ੍ਧੌਤੋ ਗਣੋਦ੍ਗੀਰ੍ਣਗੁਹਾਗृਹਃ । ਮਨ੍ਦਾਨਿਲਵਲਚ੍ਚੂਤਕਦਮ੍ਬਵਨਬਨ੍ਧੁਰਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ; ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਮ ਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਾੜ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਲੀਲਾਲੋਲਾਮਰਗਣਃ ਕृਤਕੋਕਕਲਾਰਵਃ । ਕੌਮਾਰਬਰ੍ਹਿਵਲਿਤਖਰ੍ਜੂਰਵਨਪਿਞ੍ਜਰਃ
ਉਥੇ ਅਮਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਹਨ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵੱਜਦੀਆਂ ਹਨ; ਨੌਜਵਾਨ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਪੰਖ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਖਜੂਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਹਦ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤਮਾਲਾਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਮ੍ਭੋਦਃ ਕਦਲੀਤੁਲਿਤਾਮ੍ਬੁਦਃ । ਚਞ੍ਚਰੀਜਾਲਜਟਿਲਃ ਕੂਜਤ੍ਕਲਕਪਿਞ੍ਜਲਃ
ਤਮਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਬੱਦਲ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੇ ਹਨ; ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਾ-ਕਪਿੰਜਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋਦ੍ਗੀਤਗੁਹਃ ਕਚਤ੍ਕਨਕਕਨ੍ਦਰਃ । ਕਾਰਣ੍ਡਵੋਡ੍ਡਾਮਰਵਾਗ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਕੁਸੁਮਾਮ੍ਬੁਦਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਗਣਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਜਲਦੋਦ੍ਗਾਰਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੇਵਿਤਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਵਚੂਲਦਯਿਤਸ੍ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਲੋਕਵਨ੍ਦਿਤਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਕਲ੍ਪਪਾਦਪਭੁਜਸ੍ ਸੁਸ਼ਿਖਾਸ਼ृਙ੍ਗਕਨ੍ਧਰਃ । ਰਤ੍ਨਵਿਦ੍ਯੋਤਨਯਨੋ ਵਨਾਵਲਿਤਨੂਰੁਹਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਸੋਹਣੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਕਾਚਕਨ੍ਦਰਕੇਸ਼ਸ਼੍ਰੀਸ੍ ਸ੍ਵਵਨਾਵਲਨਾਂਸ਼ੁਕਃ । ਪਵਨੋਦ੍ਧੂਤਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਜਾਲਾਰੁਣਤਲਾਮ੍ਬਰਃ
ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਕਾਂਚ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਚਾਦਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਦੇਵੋ ਹਰਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਲਾਧਰਃ । ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਸ੍ ਤ੍ਰਿਨਯਨੋ ਗਣੌਘਪਰਿਵਾਰਿਤਃ
ਉਥੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਹੈ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਭਵਾਨੀਹृਤਦੇਹਾਰ੍ਧਸ੍ ਸਰ੍ਵਲੋਕੈਕਕਾਰਣਮ੍ । ਕਨ੍ਦਰ੍ਪਦਰ੍ਪਦਲਨਃ ਕਲਾਕਰਕਲਾਧਰਃ
ਉਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ ਭਵਾਨੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
षਣ੍ਮੁਖਾਨੁਗਤਚ੍ਛਾਯਃ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਵृषਵਾਹਨਃ । ਮਤ੍ਤੇਭਕृਤ੍ਤਿਵਸਨਸ਼੍ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਰਮਣਾਲਯਃ
ਉਹ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਬਲਦ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤਂ ਪੂਜਯਨ੍ ਮਹਾਦੇਵਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਗਿਰੌ ਪੁਰਾ । ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਵਸਂ ਗਙ੍ਗਾਤਟੇ ऽਹਂ ਰਚਿਤਾਸ਼੍ਰਮਃ
ਉਸ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੀ ਉਥੇ ਹੀ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਕੇ ਵੱਸਿਆ ਸੀ।
ਤਪੋऽਰ੍ਥਂ ਤਾਪਸਾਚਾਰੇ ਚਿਰਾਯ ਰਚਿਤਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਯਥਾਕ੍ਰਮਸਦਾਚਾਰਃ ਪੁਣ੍ਯਸਾਨੁਸਮਾਸ਼੍ਰਯਃ
ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਪੁਆ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਣ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਵਸਣਾ।
ਨਿਵਾਸਾਰ੍ਥਂ ਕृਤਸ੍ਨਾਨਃ ਕृਤਨੀਲਦਲੋਟਜਃ । ਬਾਲਵृਕ੍ਸ਼ਕਬਦ੍ਧਾਸ੍ਥਸ੍ ਸਂਰੋਪਿਤਲਤਾਵृਤਿਃ
ਵਸਣ ਲਈ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਨੀਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਛਾਲ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠ ਕੇ, ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸਞ੍ਚਿਤਾਗ੍ਰ੍ਯਵਨਪ੍ਰਾਣਿਰ੍ ਉਪਾਰ੍ਜਿਤਕਮਣ੍ਡਲੁਃ । ਪੁष੍ਪਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਯੂਤਪੁਟਕਸ੍ ਸੂਮ੍ਭਿਤਸ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਮਾਲਿਕਃ
ਵਣ ਦੇ ਵਧੀਆ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੰਡਲ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਲਈ ਥੈਲਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਿਰੋ ਕੇ।
ਸ਼ਿष੍ਯਸਙ੍ਘਾਤਵਲਿਤਃ ਕृਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ । ਆਨੀਤਪੁਸ੍ਤਕਵ੍ਯੂਹਃ ਪਰਿਪਾਲਿਤਸਨ੍ਮृਗਃ
ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਕਬ ਬਣਾਕੇ, ਚੰਗੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ।