ਭੋਗਾਭੋਗਾ ਬਹਿष੍ਕਾਰ੍ਯਾ ਆਰ੍ਯਸ੍ਯਾਨੁਸਰੇਤ੍ ਪਦਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯ ਮਹਾਰ੍ਯੈਸ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਪਵਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁਚ੍ਛਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਭਗਸ੍ਯ ਦੁਰਾਕृਤੇਃ । ਦੇਹਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਨ ਮਙ੍ਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤਾਚੁਣ੍ਟੀषੁ ਚਾਰੁਣਾ
ਇਸ ਗੰਦਲੇ, ਨਿਕੰਮੇ, ਨਸੀਬ ਰਹਿਤ ਤੇ ਵਿਅੰਗਾ ਦੇਹ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਨ੍ਯੇਨ ਰਚਿਤੋ ਦੇਹੋ ਯਕ੍ਸ਼ੇਣਾਨ੍ਯੇਨ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਦੁਃਖਮ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ਯ ਭੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰੇਯਂ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਚਕ੍ਰਿਕਾ
ਇਹ ਦੇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਬਣਾਈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਵੱਸਾਈ, ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੁਖ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਖਤਾ ਦੀ ਗੂੰਝੀ ਘੁੰਮਣੀ ਵਾਕਈ ਅਜੀਬ ਹੈ।
ਯਥੈਕਰੂਪਾ ਘਨਤਾ ਦृषਦੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤਥਾ । ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰੈਕਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਰਸ੍ਯਾਤ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਇਕੋ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਸਾਂਝ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਯਥੋਪਲਸ੍ਯ ਘਨਤਾ ਮਨਸ੍ਤਾ ਹਿ ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ । ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਅਭਿਨ੍ਨਾ ਸ੍ਵਾਦ੍ ਅਭਾਵਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਸਂਵਿਦਃ
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀਅਤ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਆਤਮਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯਥੋਪਲਸ੍ਯ ਘਨਤਾ ਤਥਾਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਰੂਪੈਕਰੂਪਾ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਸ੍ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀਅਤ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਸਾਰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ।
ਪृਥਕ੍ ਸਮ੍ਭਵਤੀਹਾਙ੍ਗ ਨ ਜਾਡ੍ਯਂ ਨ ਚ ਚੇਤਨਮ੍ । ਮਿਥ੍ਯਾਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਚਿਤੇ ਏਤੇ ਹਿ ਸ਼ਿਸ਼ੁਯਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਇੱਥੇ, ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਸੁਸਤ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੇਤਨ; ਇਹ ਸਭ ਝੂਠੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਸਦੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ।
ਯਥੇਕ੍ਸ਼ੁਰਸਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਏਕਸ੍ਯੈਵ ਪृਥਙ੍ਮਯੀ । ਅਯਂ ਗੁਡ ਇਦਂ ਖਣ੍ਡਮ੍ ਇਤਿ ਮਾਯਾ ਮੁਧੋਦਿਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਤੋਂ ਹੀ 'ਇਹ ਗੁੜ ਹੈ' ਤੇ 'ਇਹ ਖੰਡ ਹੈ' ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਨ ਏਕਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪਤਃ । ਮੁਧੈਵਾਭ੍ਯੁਦਿਤੈਵੇਯਂ ਜਾਡ੍ਯਾਜਾਡ੍ਯਮਤਿਸ੍ ਤਥਾ
ਇਕ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਤਤਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੂਰਖਤਾ ਜਾਂ ਚਤੁਰਾਈ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਿਰਫ ਭੁੱਲ-ਚੁੱਕ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤੈਵੈषਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਮਾਤ੍ਰੈਕਨਾਸ਼ਿਨੀ । ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਰੁਪ੍ਯਮਤਿਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਨ ਸਤੀ ਨਾਸਤੀ ਤਤਃ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਵੇਖਣ ਤੇ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਿਪੀ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਭ੍ਰਮ, ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਝੂਠੀ।
ਨਾਸਤੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਾਵੋ ਯੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵੇਹ ਸਨ੍ ਨ ਸਃ
ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਅਸਤਿਤਵ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਸਲ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਰੂਪਮਾਤ੍ਰਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਦ੍ ਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਭਾਵਯੋਗਤਃ । ਅਭਾਵਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਸਂਵਿਤ੍ਤੇਸ੍ ਸਮਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਲਾਤ੍ਮਨੋਃ
ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਯੋ ऽਨਨ੍ਤ ਏਕਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਨੁਭਵੀ ਯਥਾ । ਤਥੋਪਲਸ੍ ਸ੍ਵਤਾਨਿष੍ਠੋ ਨ ਜਡੋ ਨ ਚ ਚੇਤਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਤੀਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਚੇਤਨ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਤੋ ਨਿਤ੍ਯਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਭਾਵਯੋਗਤਃ । ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਨ ਜਡੋ ਨ ਚ ਚੇਤਨਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪੈਦائش ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਵੈਤ ਜਾਂ ਏਕਤਾ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਾ ਨਾ ਮੂਰਖ ਹੈ, ਨਾ ਚੇਤਨ।
ਜਡਾਜਡਦृਸ਼ੌ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਵਦ੍ ਵ੍ਯੋਮਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍ । ਸਮਾਯਾਤੇ ਨ ਚਾਯਾਤੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤੇ ਨ ਚ ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤੇ
ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਚੇਤਨਤਾ, ਬਾਂਝ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦਰਖ਼ਤ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਉਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ।
ਜਡਚੇਤਨਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਵ੍ ਅਸਨ੍ਤੌ ਰਜ੍ਜੁਸਰ੍ਪਵਤ੍ । ਭਵਤਸ੍ ਤੌ ਕਥਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਮਾਤ੍ਰਕਾਦ੍ ऋਤੇ
‘ਮੂਰਖ’ ਤੇ ‘ਚੇਤਨ’ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ, ਰੱਸੀ ਵਿਚ ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਯਚ੍ ਚ ਚੇਤਨਮ੍ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਜਡਸ਼੍ ਚੋਪਲ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਉਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਈਦृਗ੍ਵਾਗ੍ਯੋਗ੍ਯਬੋਧ੍ਯਬੋਧਨਹੇਤੁਕਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਚੇਤਨਾ' ਆਤਮਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇ 'ਮੂੜ' ਪੱਥਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੋਲਣ ਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬੋਧ੍ਯਃ ਪਰਤਰੇ ਬੋਧੇ ਯਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਬੋਧ੍ਯਤੇ । ਸੋਪਦੇਸ਼੍ਯਾ ਨ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਮੂਢਸ੍ ਤਤ੍ ਸਹਸਾ ਪਦਮ੍
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰੀਕਾ ਸਿੱਧਾ ਦੱਸਣ ਤੇ ਵੀ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਦੇ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਗ੍ ਇਮਾਨਿ ਹਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤ ਇਦਂ ਚ ਗृਹਂ ਮੁਧੈਵ । ਕੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯ ਏਵ ਪਰਿਵਲ੍ਗਤਿ ਨਿਸ੍ਸ੍ਵਭਾਵ ਏषੋ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ ਅਹੋ ਮਹਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮ੍
ਮਨ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਕੰਮਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ, ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਇਹ ਘਰ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ—'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ'—ਵਾਹ, ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਭੁਲਾਵਾ ਹੈ ਇਹ!
ਲੋਲਾਸੁ ਸਂਸृਤਿषੁ ਭੂਤਪਰਮ੍ਪਰਾਣਾਂ ਕ੍ਰੀਡਾਸੁ ਚਾਨ੍ਯਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਚਿਦੇਕਵृਤ੍ਤੇਃ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਰਮਤੇ ਹਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਯਥੋਲ੍ਬਣਵਿषਾਸੁ ਭੁਜਙ੍ਗਮੀषੁ
ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਲਚਲਾਟ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੁਧੀਮਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰੋ ਨ ਨਯਨੇ ਨ ਚ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸੇ ਨਾਸ੍ਥੀਨਿ ਨੈਵ ਚ ਮਨੋ ਨ ਚ ਭੂਤਜਾਲਮ੍ । ਮਾ ਮੋਹਮ੍ ਏਹਿ ਨ ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਅਸਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਚਿਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਸਕਲਾਮਲਸਰ੍ਵਗੇਤਿ
ਤੂੰ ਨਾ ਸਿਰ ਹੈਂ, ਨਾ ਅੱਖਾਂ, ਨਾ ਲਹੂ ਤੇ ਮਾਸ, ਨਾ ਹੱਡੀਆਂ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਜਾਲ। ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ, ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਫ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਹੈਂ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ।
ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਨष੍ਟਕष੍ਟੇष੍ਟਚੇष੍ਟਿਤਃ । ਤਿष੍ਠਾष੍ਟਗੁਣਮ੍ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਰਿष੍ਟਮ੍ ਇਵੋਤ੍ਸृਜਨ੍
ਇਹ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪਕੜ ਕੇ, ਹਾਨੀ-ਲਾਭ ਤੇ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਟਿਕ ਜਾ। ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ।
ਅਥੇਮਾਮ੍ ਅਪਰਾਂ ਦृष੍ਟਿਂ ਮਹਾਮੋਹਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਾਮ੍ ਅਪਿ ਸੁਪ੍ਰਾਪਾਮ੍ ਅਨਪਾਯਾਮ੍ ਅਨਾਮਯਾਮ੍
ਹੁਣ ਇਸ ਦੂਜੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਸੁਣ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਭੁਲੇਖਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਸ਼ृਣੁ ਯਾ ਕਥਿਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਮ ਕੈਲਾਸਕਨ੍ਦਰੇ । ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੇਵੇਨਾਰ੍ਧੇਨ੍ਦੁਮੌਲਿਨਾ
ਸੁਣ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ, ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲੋਂ ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅਰਧ ਚੰਦ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤੀਨ੍ਦੁਕਰਸਮ੍ਭਾਰਭਾਸੁਰਃ ਪਾਰਗੋ ਦਿਵਃ । ਕੈਲਾਸੋ ਨਾਮ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਗੌਰੀਰਮਣਮਨ੍ਦਿਰਮ੍
ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦਨੀਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੈਲਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਸੁਖਦਾਈ ਘਰ ਹੈ।
ਗਙ੍ਗਾਨਿਰ੍ਝਰਨਿਰ੍ਧੌਤੋ ਗਣੋਦ੍ਗੀਰ੍ਣਗੁਹਾਗृਹਃ । ਮਨ੍ਦਾਨਿਲਵਲਚ੍ਚੂਤਕਦਮ੍ਬਵਨਬਨ੍ਧੁਰਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਥੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ; ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਮ ਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਾੜ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਲੀਲਾਲੋਲਾਮਰਗਣਃ ਕृਤਕੋਕਕਲਾਰਵਃ । ਕੌਮਾਰਬਰ੍ਹਿਵਲਿਤਖਰ੍ਜੂਰਵਨਪਿਞ੍ਜਰਃ
ਉਥੇ ਅਮਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਹਨ, ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵੱਜਦੀਆਂ ਹਨ; ਨੌਜਵਾਨ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਪੰਖ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਖਜੂਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਹਦ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤਮਾਲਾਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਮ੍ਭੋਦਃ ਕਦਲੀਤੁਲਿਤਾਮ੍ਬੁਦਃ । ਚਞ੍ਚਰੀਜਾਲਜਟਿਲਃ ਕੂਜਤ੍ਕਲਕਪਿਞ੍ਜਲਃ
ਤਮਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਬੱਦਲ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੇ ਹਨ; ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਾ-ਕਪਿੰਜਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋਦ੍ਗੀਤਗੁਹਃ ਕਚਤ੍ਕਨਕਕਨ੍ਦਰਃ । ਕਾਰਣ੍ਡਵੋਡ੍ਡਾਮਰਵਾਗ੍ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਕੁਸੁਮਾਮ੍ਬੁਦਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਗਣਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਵਿਮੁਕ੍ਤਜਲਦੋਦ੍ਗਾਰਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੇਵਿਤਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਵਚੂਲਦਯਿਤਸ੍ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਲੋਕਵਨ੍ਦਿਤਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।