ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਯਦ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਦੇਹਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਦਂ ਚਲਮ੍ । ਵਾਤਰਜ੍ਜੁਯੁਤਂ ਰਾਮ ਤਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਸਰੀਰ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਸਭ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਹੈ।
ਵृਕ੍ਸ਼ੋਨ੍ਨਤੌ ਯਥਾ ਹੇਤੁਰ੍ ਅਕਰ੍ਤ੍ਰ੍ ਅਪਿ ਕਿਲਾਮ੍ਬਰਮ੍ । ਆਤ੍ਮਸਂਸ੍ਥਸ੍ ਤਥੇਹਾਤ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਚੇष੍ਟਾਸੁ ਕਾਰਣਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਰੁੱਖ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਧਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਆਤਮਾ ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਸਨ੍ਨਿਧਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕੁਡ੍ਯਰੂਪਮ੍ ਇਵਾਮਲਮ੍ । ਦੀਪਸਨ੍ਨਿਧਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਤਵਪੁਰ੍ ਮਨਃ
ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਿਰਫ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਕੰਧ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ ਕੰਧ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਿਵਿਸ਼੍ਲਿष੍ਟਯੋ ਰਾਮ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਚਿਤ੍ਤਯੋਃ । ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵ੍ਯੋਰ੍ ਇਵ ਕਸ੍ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਪ੍ਰਕਟਾਨ੍ਧਯੋਃ
ਰਾਮਾ, ਆਤਮਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਸਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਲਨਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇਹਾਭਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਰ੍ ਆਵृਤਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯੇਣ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ
ਆਤਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਚਲਚਲ, ਹਿਲ-ਜੁਲ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਮੂਰਖਤਾ ਵਿਚ ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਆਤਮ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਰੂਪੋ ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਵਿਭੁਃ । ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਠਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਹਾਰ੍ਦਂ ਬृਹਤ੍ਤਮਃ
ਆਤਮ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਛਲਿਆ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਨੇਰੀ ਸਮਝੋ।
ਆਤ੍ਮਾਸਿ ਰਘੁਸਰ੍ਵਸ੍ਵ ਜਡਾ ਨਾਸਿ ਮਨੋਦृषਤ੍ । ਦੂਰੀਕੁਰੁ ਮਨੋਮੋਹਂ ਕਿਮ੍ ਏਤੇਨਾਸਿ ਸਙ੍ਗਤਃ
ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਆਤਮ ਹੈਂ, ਸਭ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਨਿਰਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈਂ। ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ, ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ?
ਪਿਸ਼ਾਚੋ ਹਿ ਮਨੋਨਾਮਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਦੇਹਗृਹੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਭਾਯਯਤ੍ਯ੍ ਏष ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਮੈਨਮ੍ ਉਤ੍ਤਮ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼
ਮਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਸਾਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਲੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾੜਾ ਆਤਮ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਏ ਉੱਚੇ ਜੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾ।
ਭਯਪ੍ਰਦਮ੍ ਅਕਲ੍ਯਾਣਂ ਧੈਰ੍ਯਸਰ੍ਵਸ੍ਵਹਾਰਿਣਮ੍ । ਮਨਃਪਿਸ਼ਾਚਮ੍ ਉਤ੍ਸਾਰ੍ਯ ਯੋ ऽਸਿ ਸ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ
ਡਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਸੁਭ, ਸਾਰਾ ਹੌਸਲਾ ਚੁਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਨ-ਭੂਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਢਿੱਠ ਹੋ ਜਾ।
ਚਿਤ੍ਤਯਕ੍ਸ਼ਦृਢਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਬਨ੍ਧਵਃ । ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਪਰਿਤ੍ਰਾਤੁਂ ਗੁਰਵੋ ਨ ਚ ਮਾਨਵਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ-ਯਕਸ਼ ਨੇ ਪੱਕੀ ਫੜੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ, ਨਾ ਸੱਜਣ, ਨਾ ਅਧਿਆਪਕ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦੇ।
ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਵੇਤਾਲਂ ਗੁਰੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਬਨ੍ਧਵਃ । ਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਸਮੁਦ੍ਧਰ੍ਤੁਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਪਙ੍ਕਾਨ੍ ਮृਗਂ ਯਥਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸਾਥੀ ਬਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਗੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਚ੍ਛੂਨ੍ਯਪੁਰੇ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਦੂषਿਤਮ੍ । ਦੇਹਗੇਹਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਵਲ੍ਗਤਾ
ਇਸ ਸੁੰਨ ਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦਾ ਘਰ ਮਨ-ਯਕਸ਼ ਦੀ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਉਲਝਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਵੇਤਾਲਵਲਿਤਸਮਸ੍ਤਗृਹषਣ੍ਡਕਾ । ਇਯਂ ਜਗਦਰਣ੍ਯਾਨੀ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਕਸ੍ਯ ਨ ਭੀਤਯੇ
ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਭੂਤ ਵਲੋਂ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁੰਨਿਆ ਜੰਗਲ ਕਿਸੇ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ?
ਜਗਨ੍ਨਗਰ੍ਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਪਿਸ਼ਾਚਕਮ੍ । ਦੇਹਗੇਹਂ ਕਤਿਪਯੈਸ੍ ਸੇਵ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਰ੍ ਏਵ ਚ
ਪਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਚੰਗੇ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਸਚਮੁਚ ਦੇਹ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸਂਸ਼੍ਰੀਯਤੇ ਯਾ ਯਾ ਦਿਕ੍ ਸੈਵ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਮੋਹਵੇਤਾਲੈਃ ਪੂਰ੍ਣਾ ਦੇਹਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਕੈਃ
ਰਘੁਨੰਦਨ, ਇੱਥੇ ਜਿਸ ਵੀ ਪਾਸੇ ਤੂੰ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਪਾਸਾ ਮੂੜਤਾ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੇ ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯਾਂ ਜਗਦਰਣ੍ਯਾਨ੍ਯਾਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਮੁਗ੍ਧਬਾਲਵਤ੍ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਧੈਰ੍ਯਾਂਸ਼ਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਉਦ੍ਧਰ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁੰਨਿਆ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ, ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ।
ਜਗਜ੍ਜਰਦਰਣ੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚਰਦ੍ਭੂਤਮृਗਵ੍ਰਜੇ । ਧृਤਿਂ ਤृਣਰਸੈ ਰਾਮ ਮਾ ਗਚ੍ਛ ਮृਗਪੋਤਵਤ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਹੌਸਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਘਾਹ ਦੇ ਰਸ ਲਈ, ਨੌਜਵਾਨ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਗਵਾ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹੀਤਲਾਰਣ੍ਯੇ ਚਰਨ੍ਨृਮृਗਪੋਤਕੇ । ਤ੍ਵਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਗਜਂ ਭਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੈਂਹੀਂ ਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਉਪਾਸ਼੍ਰਯ
ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਨੌਜਵਾਨ ਮਨੁੱਖ-ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗ ਚਲਣ ਦੀ ਆਦਤ ਅਪਣਾ।
ਅਨ੍ਯੇ ਨਰਮृਗਾ ਮੁਗ੍ਧਾ ਜਮ੍ਬੁਦ੍ਵੀਪੇ ਸ੍ਵਜਙ੍ਗਲੇ । ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਰਾਮ ਤਥਾ ਮਾ ਵਿਹਰਾਨਘ
ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਮਾਸੂਮ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਫਿਰ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਅਤ੍ਯਲ੍ਪਕਾਲਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਕਰ੍ਦਮਾਲੇਪਦਾਯਿਨਿ । ਨ ਮਙ੍ਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਧੂਰੂਪੇ ਮਹਿषੇਣੇਵ ਪਲ੍ਵਲੇ
ਠੰਢੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਟੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਭੈਸ marsh ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗੇ, ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ।
ਭੋਗਾਭੋਗਾ ਬਹਿष੍ਕਾਰ੍ਯਾ ਆਰ੍ਯਸ੍ਯਾਨੁਸਰੇਤ੍ ਪਦਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯ ਮਹਾਰ੍ਯੈਸ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਪਵਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁਚ੍ਛਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਭਗਸ੍ਯ ਦੁਰਾਕृਤੇਃ । ਦੇਹਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਨ ਮਙ੍ਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਤਾਚੁਣ੍ਟੀषੁ ਚਾਰੁਣਾ
ਇਸ ਗੰਦਲੇ, ਨਿਕੰਮੇ, ਨਸੀਬ ਰਹਿਤ ਤੇ ਵਿਅੰਗਾ ਦੇਹ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਨ੍ਯੇਨ ਰਚਿਤੋ ਦੇਹੋ ਯਕ੍ਸ਼ੇਣਾਨ੍ਯੇਨ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਦੁਃਖਮ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ਯ ਭੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰੇਯਂ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਚਕ੍ਰਿਕਾ
ਇਹ ਦੇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਬਣਾਈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਵੱਸਾਈ, ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੁਖ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਰਖਤਾ ਦੀ ਗੂੰਝੀ ਘੁੰਮਣੀ ਵਾਕਈ ਅਜੀਬ ਹੈ।
ਯਥੈਕਰੂਪਾ ਘਨਤਾ ਦृषਦੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤਥਾ । ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰੈਕਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਰਸ੍ਯਾਤ੍ਯਸਮ੍ਭਵਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਇਕੋ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਵੀ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਸਾਂਝ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਯਥੋਪਲਸ੍ਯ ਘਨਤਾ ਮਨਸ੍ਤਾ ਹਿ ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ । ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਅਭਿਨ੍ਨਾ ਸ੍ਵਾਦ੍ ਅਭਾਵਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਸਂਵਿਦਃ
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀਅਤ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਆਤਮਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯਥੋਪਲਸ੍ਯ ਘਨਤਾ ਤਥਾਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਰੂਪੈਕਰੂਪਾ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਸ੍ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀਅਤ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ ਇੱਕ ਹੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਸਾਰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ।
ਪृਥਕ੍ ਸਮ੍ਭਵਤੀਹਾਙ੍ਗ ਨ ਜਾਡ੍ਯਂ ਨ ਚ ਚੇਤਨਮ੍ । ਮਿਥ੍ਯਾਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰਚਿਤੇ ਏਤੇ ਹਿ ਸ਼ਿਸ਼ੁਯਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਇੱਥੇ, ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਸੁਸਤ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੇਤਨ; ਇਹ ਸਭ ਝੂਠੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਸਦੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ।
ਯਥੇਕ੍ਸ਼ੁਰਸਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਏਕਸ੍ਯੈਵ ਪृਥਙ੍ਮਯੀ । ਅਯਂ ਗੁਡ ਇਦਂ ਖਣ੍ਡਮ੍ ਇਤਿ ਮਾਯਾ ਮੁਧੋਦਿਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਤੋਂ ਹੀ 'ਇਹ ਗੁੜ ਹੈ' ਤੇ 'ਇਹ ਖੰਡ ਹੈ' ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਨ ਏਕਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪਤਃ । ਮੁਧੈਵਾਭ੍ਯੁਦਿਤੈਵੇਯਂ ਜਾਡ੍ਯਾਜਾਡ੍ਯਮਤਿਸ੍ ਤਥਾ
ਇਕ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਤਤਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੂਰਖਤਾ ਜਾਂ ਚਤੁਰਾਈ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸਿਰਫ ਭੁੱਲ-ਚੁੱਕ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤੈਵੈषਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਮਾਤ੍ਰੈਕਨਾਸ਼ਿਨੀ । ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਰੁਪ੍ਯਮਤਿਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਨ ਸਤੀ ਨਾਸਤੀ ਤਤਃ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਵੇਖਣ ਤੇ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਿਪੀ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਭ੍ਰਮ, ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਝੂਠੀ।