ਦੈਵੈਕਪਰਤਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਾਲਬੋਧੋਪਕਲ੍ਪਿਤਾਮ੍ । ਨਿਜਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਦੌ ਨਿਰੋਧਯੇਤ੍
ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ, ਜੋ ਬਚਪਣ ਦੀ ਸੋਚ ਹੈ, ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆ ਵਿਰਿਞ੍ਚਾਤ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਨ ਭ੍ਰਮੇਣਾਜ੍ਞਾਨਰੂਪਿਣਾ । ਅਸਦ੍ ਏਵ ਸਦਾਭਾਸਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ऽਨਘ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਝੂਠਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਭ੍ਰਮਵਿਸ੍ਤਾਰਮਿਥ੍ਯੈਕਾਕृਤਯੋ ऽਨਘ । ਇਮੇ ਦੇਹਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀਹ ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਸਦੁਤ੍ਥਿਤਾਃ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਭਰਮ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਵ ਦੇਹਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕਦਾਚਨ । ਸੁਖਦੁਃਖਵਿਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਾਮ ਧੀਮਤਾ
ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਮ, ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਦੁਃਖਮ੍ਲਾਨਮੁਖਕ੍ਲੇਦੀ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਦਵਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ । ਅਪਿ ਚਿਤ੍ਰਨਰਾਦ੍ ਦੇਹਨਰਸ੍ ਤੁਚ੍ਛਤਰਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਚਿਹਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਲੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਮੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਨਮੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਕੰਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਪਰਿਮ੍ਲਾਨੇ ਸ੍ਵਯਂ ਕ੍ਲੇਦਿਨਿ ਨਾਸ਼ਿਨਿ । ਨ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਰਤਾ ਦੇਹੇ ਚਿਤ੍ਰਪੁਂਸਿ ਯਥਾ ਕਿਲ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਉਲਝਣ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਢਲਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਮਤਕਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਥਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਵਿਨਾਸ਼ਿਤੋ ਹਿ ਚਿਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਦੇਹੋ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਅਵਸ਼੍ਯਨਾਸ਼ੋ ਨਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਦੇਹੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਸਰੀਰ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਸਰੀਰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਆਪ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਲਿਤਸ੍ ਸੁਸ੍ਥਿਰਾਂ ਸ਼ੋਭਾਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਮਾਨਵਃ । ਦੇਹਸ੍ ਤੁ ਪਾਲਿਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨ ਵਰ੍ਧਤੇ
ਕਲਪਨਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਕੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਕਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸਰੀਰ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਆਖ਼ਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ।
ਤੇਨ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਦੇਹੋ ਨਾਯਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੇਹਕਃ । ਯੇ ਗੁਣਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਦੇਹੇ ਹਿ ਨ ਤੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੇਹਕੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਹ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਚਿਤ੍ਰਦੇਹਾਦ੍ ਅਪਿ ਜਡਾਦ੍ ਯੋ ऽਯਂ ਤੁਚ੍ਛਤਰਃ ਕਿਲ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਾਂਸਮਯੇ ਦੇਹੇ ਕੇਵਾਸ੍ਥਾ ਭਵਤੋ ऽਨਘ
ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਜੜ੍ਹ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਇਹ ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਅਹਿਮ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਮਾਸ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਆਸ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ?
ਦੀਰ੍ਘਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੇਹੋ ऽਯਮ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਵਾਸ੍ਥਾ ਮਹਾਮਤੇ । ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਾਦ੍ ਦੇਹਾਦ੍ ਅਪਿ ਤੁਚ੍ਛਤਰੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਯਮ੍
ਲੰਮੇ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ 'ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਹੋਰ ਵੱਧ ਨਿਕੰਮਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜੋ ਦੀਰ੍ਘੈਸ੍ ਸੁਖਦੁਃਖੈਰ੍ ਨ ਗृਹ੍ਯਤੇ । ਦੀਰ੍ਘਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਸ਼੍ ਚਾਯਂ ਦੀਰ੍ਘਦੁਃਖੇਨ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਛੋਟੇ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਲੰਮੇ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਇਹ ਲੰਮੇ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਲੰਮੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹੋ ਹਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਯੋ ਨਾਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਕਿਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਏਤਦਰ੍ਥਂ ਹਿ ਮੂਢੋ ऽਯਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਭਾਗ੍ ਜਨਃ
ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਇਹ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲਈ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਰਮਯੇ ਪੁਂਸਿ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ । ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਖਮ ਲੱਗਣ ਜਾਂ ਘਟਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਖਮ ਲੱਗਣ ਜਾਂ ਘਟਣ ਨਾਲ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਥਾ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਮਯੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ । ਯਥਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼ਸ਼ਿਨਿ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਘਾਟ ਜਾਂ ਚੋਟ ਆਵੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੂਜੇ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਚੋਟ ਜਾਂ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਮਾਰਮ੍ਭੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ । ਯਥਾ ਘਨਾਤਪਜਲੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਚੋਟ ਜਾਂ ਘਾਟ ਆਵੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਤੇ ਧੂਪ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੋਟ ਜਾਂ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਕਲਿਤੇ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯੈਵ ਵਿਨਾਸ਼ਿਨਿ । ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਤੋਂ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੋਟ ਜਾਂ ਘਾਟ ਆਵੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨਮਯੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚਿਰਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲ੍ਪਿਤੇ । ਭੂषਿਤੇ ਦੂषਿਤੇ ਦੇਹੇ ਨ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚਿਤਃ ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੇ ਲੰਮੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇਹ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂ ਮੈਲਾ ਹੋਵੇ, ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
ਨ ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਨਾਤ੍ਮਾ ਚਲਤਿ ਰਾਘਵ । ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਕृਤਿਂ ਯਾਤਿ ਕਿਂ ਵੋ ਦੇਹਕ੍ਸ਼ਯੇ ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਕਦੇ ਮਿਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਵੀ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਰਾਘਵ। ਬ੍ਰਹਮ ਕੋਈ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਭ੍ਰਮਚ੍ਚਕ੍ਰੋਪਰਿਸ੍ਥੋ ਹਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਚਕ੍ਰੋ ऽਪਿ ਚਕ੍ਰਵਤ੍ । ਯਥਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦਿਕ੍ਚਕ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਦ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮੋਹਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਘੁੰਮਦੇ ਚੱਕਰ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ, ਚੱਕਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਭਾਰੀ ਭੁਲੇਖੇ ਕਰਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਵ ਰੂਢੇਨ ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵਲ੍ਗਤਾ । ਅਭ੍ਯਸ੍ਤੇਨ ਤਥੈਵੇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦੇਹਚਕ੍ਰਕਮ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ-ਚੱਕਰ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਆਦਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਭੁਲਾਵੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਿਤਂ ਚ ਭ੍ਰਮਦ੍ਰੂਪਂ ਪਤਦ੍ਰੂਪਂ ਚ ਪਾਤਿਤਮ੍ । ਹਤਂ ਚ ਹਨ੍ਯਮਾਨਂ ਚ ਵਪੁਰ੍ ਦੁਰ੍ਵਾਸਨਾਵਸ਼ਾਤ੍
ਮੰਦੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਦਾ, ਹਿਲਦਾ, ਡਿੱਗਦਾ, ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਜਂ ਭ੍ਰਮਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਯਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ । ਧੀਰਤਾਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਘਨਂ ਭ੍ਰਮਮ੍ ਇਦਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਟਕਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੱਚੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਟਿਕ ਕੇ, ਇਹ ਗੂੜ੍ਹ ਭਟਕਣ ਤਿਆਗ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇਨ ਕृਤੋ ਦੇਹੋ ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਨ੍ ਨ ਸਨ੍ । ਅਸਤ੍ਯੇਨ ਕृਤਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਨ ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਕਦਾਚਨ
ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ, ਝੂਠੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠ; ਜੋ ਝੂਠ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਅਸਦਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤੋ ਦੇਹੋ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਮ੍ ਇਵ ਭੁਜਙ੍ਗਮਃ । ਅਸਤ੍ਯਾਮ੍ ਏਵ ਚੇਮਾਂ ਚ ਕਰੋਤਿ ਚ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ, ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇਖਣ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਡੇਨ ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਤ੍ ਤਨ੍ ਨ ਕृਤਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਤਤੋ ਦੇਹੋ ਨ ਕਰ੍ਤਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਰਾਮਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੂੜ੍ਹ ਸਰੀਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸਰੀਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨਿਰੀਹੋ ਹਿ ਜਡੋ ਦੇਹੋ ਨਾਤ੍ਮਨੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਵਾਞ੍ਛਿਤਮ੍ । ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਏਵਾਤੋ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਕੇਵਲਮ੍ ਅਸ੍ਯ੍ ਅਜਃ
ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਲ ਸਰੀਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਚਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਸਿਰਫ਼ ਅਜਨਮਾ ਦਰਸ਼ਕ ਹੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਦੀਪੋ ਨਿਵਾਤਸ੍ਥਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਹਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇषੁ ਤਥਾ ਤਿष੍ਠ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ, ਸਾਕਸ਼ੀ ਵਾਂਗ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ।
ਯਥਾ ਦਿਵਸਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥ ਏਵ ਸਨ੍ । ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਇਮਾਂ ਰਾਮ ਕੁਰੁ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ, ਰਾਮਾ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਸੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਹ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਮਯੇ ਦੇਹਗੇਹੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤੇ । ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਉਪਗਤੇ ਮਿਥ੍ਯਾ ਬਾਲਕਲ੍ਪਿਤਯਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਤੇ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਨੀ ਹੋਈ ਹਸਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੱਚੇ ਵੱਲੋਂ ਸੋਚੀ ਗਈ ਝੂਠੀ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।