ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਞ੍ਚਾਰਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਨਿਸ਼੍ਚਲਾਸ੍ਯੇषੁ ਪਕ੍ਸ਼ਿषੁ । ਸ੍ਵਪਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਃਪੁਰਾਣਾਂ ਚ ਪਞ੍ਜਰੇष੍ਵ੍ ਆਲਯੇषੁ ਚ
ਜਦੋਂ ਪੰਛੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਤੇ ਚੁੰਝੀ ਹਿਲਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰਿਆਂ, ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ,
ਵਿਚਾਰਯਤ੍ਸੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਕਾਸਯਾ । ਸੁਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੇषੁ ਸਭ੍ਯੇषੁ ਸਹਜਾਨਨ੍ਦਸ਼ਾਲਿषੁ
ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਖਿਲਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਵਿਕ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ,
ਪਰੋਪਸ਼ਮਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯਾ ਤਯਾ ਸਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਾਲਯਾ । ਵਿਨਯਾਵਨਤਿਸ੍ਥੇषੁ ਕ੍ਰੀਡਾਮਰ੍ਕਟਕੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ
ਅਤੇ ਖੇਡਦੇ ਬਾਂਦਰ ਵੀ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ,
ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਚਨੌਘਤਃ । ਵਿਰਰਾਮ ਮੁਨਿਰ੍ ਵਾਰਿ ਸਸੇਤ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਰਯਾਦ੍ ਇਵ
ਫਿਰ, ਰਾਘਵ ਦੀ ਆਤਮਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਮੁਨੀ ਦੀ ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਰੁਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਯਾਤੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਰ੍ਧੇ ਰਾਘਵੇ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤੇ । ਪੁਨਰ੍ ਆਹ ਤਮ੍ ਏਵਾਰ੍ਥਂ ਵਸਿष੍ਠੋ ਵਦਤਾਂ ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਅੱਧਾ ਪਲ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਘਵ ਜਾਗ ਗਿਆ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਮੁੜ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗਾ।
ਰਾਮ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਸਿ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ । ਏਤਮ੍ ਏਵਾਵਲਮ੍ਬ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਮੇਹ ਮਦਂ ਕृਥਾਃ
ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈਂ। ਇਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਇਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ ਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ।
ਇਦਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਂ ਹਿ ਨਾਭੌ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਕੇ । ਸਂਰੋਧਿਤਾਯਾਂ ਵਹਨਾਦ੍ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਗੌਰਵ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਜਿਸਦੀ ਨਾਭੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧਿਤਾਯਾਂ ਮਨੋਨਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਇਦਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਕਮ੍ । ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਰੋਧਿਤਮ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰਵਹਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵੇਗਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਨਾਭੀ ਜਾਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਂ ਪੌਰੁषਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਬਲਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ । ਨਾਭਿਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਨਿਰੋਧਯੇਤ੍
ਉੱਚੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਸੌਜਨ੍ਯਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵਲਿਤੇਨ ਚ । ਪੌਰੁषੇਣ ਨ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨ ਤਤ੍ ਕ੍ਵਚਨ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਦੈਵੈਕਪਰਤਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਾਲਬੋਧੋਪਕਲ੍ਪਿਤਾਮ੍ । ਨਿਜਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਦੌ ਨਿਰੋਧਯੇਤ੍
ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ, ਜੋ ਬਚਪਣ ਦੀ ਸੋਚ ਹੈ, ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆ ਵਿਰਿਞ੍ਚਾਤ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਨ ਭ੍ਰਮੇਣਾਜ੍ਞਾਨਰੂਪਿਣਾ । ਅਸਦ੍ ਏਵ ਸਦਾਭਾਸਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ऽਨਘ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਝੂਠਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਭ੍ਰਮਵਿਸ੍ਤਾਰਮਿਥ੍ਯੈਕਾਕृਤਯੋ ऽਨਘ । ਇਮੇ ਦੇਹਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀਹ ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਸਦੁਤ੍ਥਿਤਾਃ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਭਰਮ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਵ ਦੇਹਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕਦਾਚਨ । ਸੁਖਦੁਃਖਵਿਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਾਮ ਧੀਮਤਾ
ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਮ, ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਦੁਃਖਮ੍ਲਾਨਮੁਖਕ੍ਲੇਦੀ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਦਵਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ । ਅਪਿ ਚਿਤ੍ਰਨਰਾਦ੍ ਦੇਹਨਰਸ੍ ਤੁਚ੍ਛਤਰਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਚਿਹਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਲੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਮੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਨਮੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਕੰਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਪਰਿਮ੍ਲਾਨੇ ਸ੍ਵਯਂ ਕ੍ਲੇਦਿਨਿ ਨਾਸ਼ਿਨਿ । ਨ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਰਤਾ ਦੇਹੇ ਚਿਤ੍ਰਪੁਂਸਿ ਯਥਾ ਕਿਲ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਉਲਝਣ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਢਲਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਮਤਕਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਥਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਵਿਨਾਸ਼ਿਤੋ ਹਿ ਚਿਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਦੇਹੋ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਅਵਸ਼੍ਯਨਾਸ਼ੋ ਨਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਦੇਹੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਸਰੀਰ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਸਰੀਰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਆਪ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਲਿਤਸ੍ ਸੁਸ੍ਥਿਰਾਂ ਸ਼ੋਭਾਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਮਾਨਵਃ । ਦੇਹਸ੍ ਤੁ ਪਾਲਿਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨ ਵਰ੍ਧਤੇ
ਕਲਪਨਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਕੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਕਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸਰੀਰ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਆਖ਼ਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ।
ਤੇਨ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਦੇਹੋ ਨਾਯਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੇਹਕਃ । ਯੇ ਗੁਣਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਦੇਹੇ ਹਿ ਨ ਤੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੇਹਕੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਹ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਚਿਤ੍ਰਦੇਹਾਦ੍ ਅਪਿ ਜਡਾਦ੍ ਯੋ ऽਯਂ ਤੁਚ੍ਛਤਰਃ ਕਿਲ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਾਂਸਮਯੇ ਦੇਹੇ ਕੇਵਾਸ੍ਥਾ ਭਵਤੋ ऽਨਘ
ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਜੜ੍ਹ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਇਹ ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਅਹਿਮ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਮਾਸ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਆਸ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ?
ਦੀਰ੍ਘਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੇਹੋ ऽਯਮ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਵਾਸ੍ਥਾ ਮਹਾਮਤੇ । ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਾਦ੍ ਦੇਹਾਦ੍ ਅਪਿ ਤੁਚ੍ਛਤਰੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਯਮ੍
ਲੰਮੇ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ 'ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਹੋਰ ਵੱਧ ਨਿਕੰਮਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜੋ ਦੀਰ੍ਘੈਸ੍ ਸੁਖਦੁਃਖੈਰ੍ ਨ ਗृਹ੍ਯਤੇ । ਦੀਰ੍ਘਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਸ਼੍ ਚਾਯਂ ਦੀਰ੍ਘਦੁਃਖੇਨ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਛੋਟੇ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਲੰਮੇ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਇਹ ਲੰਮੇ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਲੰਮੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹੋ ਹਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਯੋ ਨਾਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਕਿਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਏਤਦਰ੍ਥਂ ਹਿ ਮੂਢੋ ऽਯਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਭਾਗ੍ ਜਨਃ
ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਇਹ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲਈ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਰਮਯੇ ਪੁਂਸਿ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ । ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਖਮ ਲੱਗਣ ਜਾਂ ਘਟਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਖਮ ਲੱਗਣ ਜਾਂ ਘਟਣ ਨਾਲ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਥਾ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਮਯੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ । ਯਥਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼ਸ਼ਿਨਿ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਘਾਟ ਜਾਂ ਚੋਟ ਆਵੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਦੂਜੇ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਚੋਟ ਜਾਂ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਮਾਰਮ੍ਭੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ । ਯਥਾ ਘਨਾਤਪਜਲੇ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਚੋਟ ਜਾਂ ਘਾਟ ਆਵੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਤੇ ਧੂਪ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੋਟ ਜਾਂ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਕਲਿਤੇ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯੈਵ ਵਿਨਾਸ਼ਿਨਿ । ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਵਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਤੋਂ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੋਟ ਜਾਂ ਘਾਟ ਆਵੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨਮਯੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚਿਰਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲ੍ਪਿਤੇ । ਭੂषਿਤੇ ਦੂषਿਤੇ ਦੇਹੇ ਨ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚਿਤਃ ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੇ ਲੰਮੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇਹ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂ ਮੈਲਾ ਹੋਵੇ, ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
ਨ ਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਨਾਤ੍ਮਾ ਚਲਤਿ ਰਾਘਵ । ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਕृਤਿਂ ਯਾਤਿ ਕਿਂ ਵੋ ਦੇਹਕ੍ਸ਼ਯੇ ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਕਦੇ ਮਿਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਵੀ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਰਾਘਵ। ਬ੍ਰਹਮ ਕੋਈ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਭ੍ਰਮਚ੍ਚਕ੍ਰੋਪਰਿਸ੍ਥੋ ਹਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਚਕ੍ਰੋ ऽਪਿ ਚਕ੍ਰਵਤ੍ । ਯਥਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦਿਕ੍ਚਕ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਦ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮੋਹਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਘੁੰਮਦੇ ਚੱਕਰ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ, ਚੱਕਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਭਾਰੀ ਭੁਲੇਖੇ ਕਰਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।