ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਸਮਸ੍ਤੇਹਂ ਮਨੋ ਮਧੁਰਵृਤ੍ਤਿਮਤ੍ । ਸਰ੍ਵਤਸ੍ ਸੁਖਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਮਿੱਠੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਵਾਂਗ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਪਿ ਨਿਰ੍ਮਨਨਾਰਮ੍ਭਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਾਖਿਲਕੌਤੁਕਮ੍ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨ ਮਾਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਇਨ੍ਦਾਵ੍ ਇਵ ਰਸਾਯਨਮ੍
ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਮਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਸਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਨ ਕਰੋਤੀਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਾਨਿ ਨਾਨੁਧਾਵਤਿ ਵਾਸਨਾਮ੍ । ਬਾਲਚਾਪਲਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਏਵ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਉਹ ਕੋਈ ਜਾਦੂਈ ਕਰਤਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਾਲੀ ਚੰਚਲਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤੇਸ੍ ਸੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਗੁਰੋਸ਼੍ ਚੈਵੈਕਵਾਕ੍ਯਤਾ । ਯਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤੇਨਾਤ੍ਮਾ ਸਨ੍ਤਤੇਨਾਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭਵ, ਸੱਚੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਗੱਲ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਹੇਲਿਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੈਰ੍ ਅਵਜ੍ਞਾਤਮਹਾਜਨੈਃ । ਕष੍ਟਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਨ ਮੂਢੈਸ੍ ਸਮਤਾਮ੍ ਇਯਾਤ੍
ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਅਸਲ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਵੀ ਮੂਰਖਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਨ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ ਨ ਵਿषਂ ਨਾਪਤ੍ ਤਥਾ ਨਾਮਾਸ੍ਤਿ ਭੂਤਲੇ । ਖੇਦਾਯ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਂ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਯਥਾ ਨृਣਾਮ੍
ਧਰਤੀ ਤੇ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ, ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਐਸਾ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਿਆ ਮੂਰਖਤਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਂਸ੍ਕृਤਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਦਂ ਯਥਾ । ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਪਹਂ ਤਥਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕੁਝ ਸੁਧਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਹੀਂ।
ਇਦਂ ਸ਼੍ਰਵ੍ਯਂ ਸੁਖਕਰਂ ਕਥਾਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਸੁਨ੍ਦਰਮ੍ । ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਬਨ੍ਧੁਨਾ
ਇਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਆਪਦੋ ਯਾ ਦੁਰੁਤ੍ਤਾਰਾ ਯਾਸ਼੍ ਚ ਤੁਚ੍ਛਾਃ ਕੁਯੋਨਯਃ । ਤਾਸ੍ ਤਾ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਖਦਿਰਾਤ੍ ਕਣ੍ਟਕਾ ਇਵ
ਜੋ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਖਦਿਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਕੰਟੇ ਉਗਦੇ ਹਨ।
ਵਰਂ ਸ਼ਰਾਵਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਣ੍ਡਾਲਾਗਾਰਵੀਥਿषੁ । ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਟਨਂ ਰਾਮ ਨ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਹਤਜੀਵਿਤਮ੍
ਰਾਮਾ, ਚੰਗਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੰਗਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਿਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਥਾਲੀ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰੀਏ, ਪਰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾ ਜੀਵੀਂਏ।
ਇਮਮ੍ ਆਲੋਕਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਮਯਂ ਜਨਃ । ਅਨ੍ਧਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਪੁਨਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮੋਹਤਮਸ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਚਾਨਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਅੰਧੇਰੇ ਜਾਂ ਭਟਕਾਵ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।
ਤਾਵਨ੍ ਨਯਤਿ ਸਙ੍ਕੋਚਂ ਤृष੍ਣਾਸ਼੍ਯਾਮਾ ਨਰਾਮ੍ਬੁਜਮ੍ । ਯਾਵਦ੍ ਵਿਵੇਕਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨੋਦਿਤਾ ਵਿਮਲਾ ਪ੍ਰਭਾ
ਇਨਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕਮਲ, ਜੋ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤਦ ਤੱਕ ਸੁੱਕੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਾਫ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦੀ।
ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਮਾਦृਸ਼ੈਸ੍ ਸਹ ਬਨ੍ਧੁਭਿਃ । ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਗੁਰੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਕੀਕਤ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ ਚਰਨ੍ਤੀਹ ਯਥਾ ਹਰਿਹਰਾਦਯਃ । ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯੇ ਤਥਾ ਵਿਹਰ ਰਾਘਵ
ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਹਰੀ, ਹਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉ।
ਅਨਨ੍ਤਾਨੀਹ ਦੁਃਖਾਨਿ ਸੁਖਂ ਕ੍ਸ਼ਣਲਵੋਪਮਮ੍ । ਨਾਤਸ੍ ਸੁਖੇषੁ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ ਦृष੍ਟਿਂ ਦੁਃਖਾਨੁਬਨ੍ਧਿषੁ
ਇਥੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸੁਖ ਤਾਂ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖਾਂ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਯਾਸਂ ਤਤ੍ ਪਦਂ ਸਾਰਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਸਾਧਨੀਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪੁਰੁषੇਣ ਵਿਜਾਨਤਾ
ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਕਮਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਲਕੜੀ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤ ਏਵ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਭਾਜਨਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਅਨੁਤ੍ਤਮਪਦਾਲਮ੍ਬਿ ਮਨੋ ਯੇषਾਂ ਗਤਜ੍ਵਰਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਮਕਸਦ ਦੇ ਅਸਲੀ ਹਕਦਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ।
ਸਮ੍ਭੋਗਾਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇषੁ ਰਾਜ੍ਯਾਦਿषੁ ਸੁਖੇषੁ ਯੇ । ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾ ਦੁष੍ਟਮਨਸੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਾਨ੍ ਅਨ੍ਧਡੁਣ੍ਡੁਭਾਨ੍
ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਵਿਲਾਸ ਤੇ ਰਾਜ-ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬੁਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਤੇ ਖਾਲੀ ਡੌਲ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖੋ।
ਯੇ ਸ਼ਠੇषੁ ਦੁਰਨ੍ਤੇषੁ ਦੁष੍ਕृਤਾਰਮ੍ਭਸ਼ਾਲਿषੁ । ਦ੍ਵਿषਤ੍ਸੁ ਮਿਤ੍ਰਰੂਪੇषੁ ਭਕ੍ਤਾ ਵੈ ਭੋਗਭੋਗਿषੁ
ਜੋ ਚਲਾਕ, ਦੁਸ਼ਟ, ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਦੇ ਪੱਖੀ ਹਨ—
ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਗਮਾਦ੍ ਦੁਰ੍ਗਂ ਦੁਃਖਾਦ੍ ਦੁਃਖਂ ਭਯਾਦ੍ ਭਯਮ੍ । ਨਰਕਾਨ੍ ਨਰਕਂ ਮੂਢਾ ਮੋਹਮਨ੍ਥਰਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਇਹ ਮੂਰਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਤੇ ਅਲਸ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਦੂਜੀ, ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਜਾ, ਇੱਕ ਡਰ ਤੋਂ ਦੂਜਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਨਰਕ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਨਰਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਨਾਸ਼ੋਤ੍ਕੇ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਯੌ ਨ ਕਦਾਚਨ । ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ੇ ਰਾਮ ਤਡਿਤ੍ਪ੍ਰਸਰਭਙ੍ਗੁਰੇ
ਜੋ ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚਾ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਛਣਕ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੇ ਵਿਰਕ੍ਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ ਸੁਵਿਵਿਕ੍ਤਾ ਭਵਾਦृਸ਼ਃ । ਪੁਰੁषਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਾਨ੍ ਵਨ੍ਦ੍ਯਾਨ੍ ਭੋਗਮੋਕ੍ਸ਼ੈਕਭਾਗਿਨਃ
ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਰਕਤ ਹਨ, ਇਕੱਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਰਾਮਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਜਾਣ; ਉਹ ਹੀ ਸੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹਨ।
ਵਿਵੇਕਂ ਪਰਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗਤਃ । ਸਂਸਾਰਸਰਿਤਂ ਘੋਰਾਮ੍ ਇਮਾਮ੍ ਆਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਰੇਤ੍
ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਤੇ ਵਿਰਕਤੀ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਡਰਾਉਣੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦਰਿਆ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤੁ ਸਂਸਾਰਮਾਯਾਸ੍ਵ੍ ਇਹ ਵਿਜਾਨਤਾ । ਵਿषਮੂਰ੍ਛਨਸਮ੍ਮੋਹਦਾਯਿਨੀषੁ ਵਿਵੇਕਿਨਾ
ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਸੁਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਮੱਤ ਭੁੱਲਣ ਤੇ ਗੁੰਝਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸਮਝਦਾਰ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਮ੍ ਇਮਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਯਸ੍ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਵਹੇਲਯਾ । ਜ੍ਵਲਿਤਸ੍ਯ ਗृਹਸ੍ਯੋਚ੍ਚੈਸ਼੍ ਸ਼ੇਤੇ ਤਾਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸੋ ऽਨ੍ਤਰੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਲੱਗੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝੋ।
ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਦ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਪਦਂ ਸ਼ੇਮੁषੀਲਭ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਰਜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਤੇ ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਹ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਵਿਚਾਰੇਣ ਦੋषਃ ਕੋ ਭਵਤਾਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਸ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਭਵਿष੍ਯਥ ਭਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍
ਜੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਵੋਗੇ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਹ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਵਿਚਾਰਣੇ । ਯਦਾ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਦਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਭਾਗੀ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲੈਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਖੋਜ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਪਾਯਿ ਨਿਰਾਸ਼ਙ੍ਕਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਵਿਗਤਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਨ ਵਿਨਾ ਕੇਵਲੀਭਾਵਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ
ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡੋਲ੍ਹੇ, ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇਕੱਲਾਪਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵ੍ ਉਤ੍ਤਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਨ ਕ੍ਲੇਸ਼ ਉਪਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਨ ਮਿਤ੍ਰਾਣ੍ਯ੍ ਉਪਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨ ਧਨਾਨਿ ਨ ਬਨ੍ਧਵਃ
ਉਸ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਦੋਸਤ, ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।