ਪ੍ਰਬੋਧਮ੍ ਏਹਿ ਪਸ਼੍ਯਾਚ੍ਛਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਸਦਾ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਚਿਦਾਭਾਸਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਦ੍ਮੋ ਰਵਿਂ ਯਥਾ
ਜਾਗੋ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਅਟਲ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਦਾ ਕਮਲ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਸ੍ਵ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ ਅਯਂ ਮਯਾ । ਪ੍ਰਬੋਧ੍ਯਸੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾਰ੍ਕਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍
ਜਾਗੋ, ਜਾਗੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਗਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਾਗੋ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਲ ਅੰਦਰਲੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
ਮਯੈਤੇਨਾਤਿਸ਼ੀਤੇਨ ਵृष੍ਟੇਨ ਜ੍ਞਾਨਵਾਰਿਣਾ । ਸੁਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਾਲਿਨਾ ਰਾਮ ਘਨੇਨੇਵਾਸਿ ਬੋਧਿਤਃ
ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਠੰਡੀ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਸੁਰ ਹੈ, ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਰਖਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਬੋਧਮ੍ ਆਸਾਦਯ ਪਰਂ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸ੍ਯ੍ ਏਵ ਰਾਘਵ । ਸਤ੍ਯਮ੍ ਆਲੋਕਯਾਲੀਕਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵੇਮਂ ਜਾਗਤਂ ਭ੍ਰਮਮ੍
ਰਾਘਵ, ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ; ਤੂੰ ਹੁਣ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸਚ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਝੂਠ ਨੂੰ ਛੱਡ, ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾ।
ਨ ਤੇ ਜਨ੍ਮ ਨ ਤੇ ਦੁਃਖਂ ਨ ਦੋषਸ੍ ਤੇ ਨ ਤੇ ਭ੍ਰਮਃ । ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ, ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੀ ਭਟਕਣ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਰਿਗਲਿਤਵਿਕਲ੍ਪਦੋषਜਾਲਸ੍ ਸਮਸਿਤਸਾਰਸੁषੁਪ੍ਤਸੋਮ੍ਯਵृਤ੍ਤਿਃ । ਅਤਿਵਿਤਤਮ੍ ਇਦਂ ਚ ਸੋਮ੍ਯਰੂਪਂ ਸਮੁਪਸ਼ਮਾਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠ ਹੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍
ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਮੁਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੁਖਮਈ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਰਗਾ ਮਨ-ਹਾਲ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਇਸ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਰਹੋ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਆਕਰ੍ਣਯਤਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਸਮਚੇਤਸਿ ਰਾਘਵੇ । ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਵੈਰਂ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਮ੍ ਆਗਤੇ
ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੇषੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਤੇषੂਪਸ਼ਮਸ਼ਾਲਿषੁ । ਅਪਰਿਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਚਿਤ੍ਤੇषੁ ਸ੍ਥਿਤੇष੍ਵ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤਾਤ੍ਮਸੁ
ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਜਾਗਰਤ ਆਤਮਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਸਨ।
ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਸਕਲਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਿ । ਸਭਾਭੋਗੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸੋਮ੍ਯੇ ਰਾਤ੍ਰਾਵ੍ ਇਵ ਮਹੀਤਲੇ
ਜਦੋਂ ਹਰੇਕ ਹਲਚਲ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਰੁਕ ਗਈ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਚੁੱਪ ਤੇ ਸੁਖੀ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਤ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਮਾਹੌਲ ਸੀ।
ਪ੍ਰਮੂਕਮੁਗ੍ਧਘਣ੍ਟਾਸੁ ਨਿषਣ੍ਣਾਸੁ ਨਭਸ੍ਤਲੇ । ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤੀष੍ਵ੍ ਇਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸੁ ਪਤਾਕਾਸੁ ਵਚੋ ਮੁਨੇਃ
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਘੰਟੀਆਂ ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਟੰਗੀਆਂ ਸਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਝੰਡੇ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਞ੍ਚਾਰਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਨਿਸ਼੍ਚਲਾਸ੍ਯੇषੁ ਪਕ੍ਸ਼ਿषੁ । ਸ੍ਵਪਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਃਪੁਰਾਣਾਂ ਚ ਪਞ੍ਜਰੇष੍ਵ੍ ਆਲਯੇषੁ ਚ
ਜਦੋਂ ਪੰਛੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਤੇ ਚੁੰਝੀ ਹਿਲਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰਿਆਂ, ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ,
ਵਿਚਾਰਯਤ੍ਸੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਕਾਸਯਾ । ਸੁਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੇषੁ ਸਭ੍ਯੇषੁ ਸਹਜਾਨਨ੍ਦਸ਼ਾਲਿषੁ
ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਖਿਲਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਵਿਕ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ,
ਪਰੋਪਸ਼ਮਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯਾ ਤਯਾ ਸਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਾਲਯਾ । ਵਿਨਯਾਵਨਤਿਸ੍ਥੇषੁ ਕ੍ਰੀਡਾਮਰ੍ਕਟਕੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ
ਅਤੇ ਖੇਡਦੇ ਬਾਂਦਰ ਵੀ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ,
ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਚਨੌਘਤਃ । ਵਿਰਰਾਮ ਮੁਨਿਰ੍ ਵਾਰਿ ਸਸੇਤ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਰਯਾਦ੍ ਇਵ
ਫਿਰ, ਰਾਘਵ ਦੀ ਆਤਮਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਮੁਨੀ ਦੀ ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਰੁਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਯਾਤੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਰ੍ਧੇ ਰਾਘਵੇ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤੇ । ਪੁਨਰ੍ ਆਹ ਤਮ੍ ਏਵਾਰ੍ਥਂ ਵਸਿष੍ਠੋ ਵਦਤਾਂ ਵਰਃ
ਜਦੋਂ ਅੱਧਾ ਪਲ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਘਵ ਜਾਗ ਗਿਆ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਮੁੜ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗਾ।
ਰਾਮ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਸਿ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ । ਏਤਮ੍ ਏਵਾਵਲਮ੍ਬ੍ਯਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਮੇਹ ਮਦਂ ਕृਥਾਃ
ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈਂ। ਇਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਇਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ ਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈ।
ਇਦਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਂ ਹਿ ਨਾਭੌ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਕੇ । ਸਂਰੋਧਿਤਾਯਾਂ ਵਹਨਾਦ੍ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ ਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਗੌਰਵ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਜਿਸਦੀ ਨਾਭੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧਿਤਾਯਾਂ ਮਨੋਨਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਇਦਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਕਮ੍ । ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਰੋਧਿਤਮ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰਵਹਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵੇਗਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਨਾਭੀ ਜਾਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਂ ਪੌਰੁषਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਬਲਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ । ਨਾਭਿਂ ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਨਿਰੋਧਯੇਤ੍
ਉੱਚੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਸੌਜਨ੍ਯਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵਲਿਤੇਨ ਚ । ਪੌਰੁषੇਣ ਨ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨ ਤਤ੍ ਕ੍ਵਚਨ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਦੈਵੈਕਪਰਤਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਾਲਬੋਧੋਪਕਲ੍ਪਿਤਾਮ੍ । ਨਿਜਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਦੌ ਨਿਰੋਧਯੇਤ੍
ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ, ਜੋ ਬਚਪਣ ਦੀ ਸੋਚ ਹੈ, ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆ ਵਿਰਿਞ੍ਚਾਤ੍ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਨ ਭ੍ਰਮੇਣਾਜ੍ਞਾਨਰੂਪਿਣਾ । ਅਸਦ੍ ਏਵ ਸਦਾਭਾਸਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ऽਨਘ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਝੂਠਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਭ੍ਰਮਵਿਸ੍ਤਾਰਮਿਥ੍ਯੈਕਾਕृਤਯੋ ऽਨਘ । ਇਮੇ ਦੇਹਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀਹ ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਸਦੁਤ੍ਥਿਤਾਃ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਭਰਮ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਝੂਠ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਵ ਦੇਹਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕਦਾਚਨ । ਸੁਖਦੁਃਖਵਿਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਾਮ ਧੀਮਤਾ
ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਮ, ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਦੁਃਖਮ੍ਲਾਨਮੁਖਕ੍ਲੇਦੀ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਦਵਰ੍ਜਿਤਾਤ੍ । ਅਪਿ ਚਿਤ੍ਰਨਰਾਦ੍ ਦੇਹਨਰਸ੍ ਤੁਚ੍ਛਤਰਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਚਿਹਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਲੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਮੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਨਮੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਕੰਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਪਰਿਮ੍ਲਾਨੇ ਸ੍ਵਯਂ ਕ੍ਲੇਦਿਨਿ ਨਾਸ਼ਿਨਿ । ਨ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਰਤਾ ਦੇਹੇ ਚਿਤ੍ਰਪੁਂਸਿ ਯਥਾ ਕਿਲ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਉਲਝਣ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਢਲਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਮਤਕਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਥਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਵਿਨਾਸ਼ਿਤੋ ਹਿ ਚਿਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਦੇਹੋ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਅਵਸ਼੍ਯਨਾਸ਼ੋ ਨਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਦੇਹੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਸਰੀਰ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਸਰੀਰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਆਪ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਲਿਤਸ੍ ਸੁਸ੍ਥਿਰਾਂ ਸ਼ੋਭਾਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਰਮਾਨਵਃ । ਦੇਹਸ੍ ਤੁ ਪਾਲਿਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨ ਵਰ੍ਧਤੇ
ਕਲਪਨਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਕੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਕਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸਰੀਰ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਆਖ਼ਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ।
ਤੇਨ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਦੇਹੋ ਨਾਯਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੇਹਕਃ । ਯੇ ਗੁਣਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਦੇਹੇ ਹਿ ਨ ਤੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੇਹਕੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਹ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਚਿਤ੍ਰਦੇਹਾਦ੍ ਅਪਿ ਜਡਾਦ੍ ਯੋ ऽਯਂ ਤੁਚ੍ਛਤਰਃ ਕਿਲ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਾਂਸਮਯੇ ਦੇਹੇ ਕੇਵਾਸ੍ਥਾ ਭਵਤੋ ऽਨਘ
ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਜੜ੍ਹ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਇਹ ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਅਹਿਮ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਮਾਸ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਆਸ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ?