ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਮ੍ ਅਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਵਾ । ਨਿष੍ਕਾਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਕਨਾਨ੍ ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਂ ਝੂਠ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਨਿਨ੍ਦਤਿ ਨ ਚ ਸ੍ਤੌਤਿ ਨ ਹृष੍ਯਤਿ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ । ਸ਼ੀਤਲਂ ਸਤ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਕਨਾਨ੍ ਮਨਃ
ਸਪਸ਼ਟ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਮਨ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਠੰਢਾ ਹੋ ਕੇ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵ ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ਏਵ ਹਿ ਬਨ੍ਧੁਭਿਃ । ਇਤਿ ਬਨ੍ਧੁਵਿਯੋਗੇषੁ ਕਿਂ ਵृਥਾ ਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਖ਼ੀਰ ਮਰਨੇ ਹੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ 'ਤੇ ਬੇਕਾਰ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵ ਚ ਮਯਾ ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇ । ਇਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਮਰਣਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਕਿਂ ਮੁਧਾ ਪਰਿਤਪ੍ਯਸੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਮਰਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਦਾ ਹੈਂ?
ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵ ਜਾਤੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਵਿਭਵਾਦਿਕਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁਰੁषੇਣੇਤਿ ਹਰ੍षਸ੍ਯਾਵਸਰੋ ਹਿ ਕਃ
ਜੋ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਹਿ ਸਂਸਾਰੇ ਨਰਸ੍ਯ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਃ । ਅਨਰ੍ਥਾਯ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਪਚ੍ ਛੋਕਸ੍ਯਾਵਸਰੋ ਹਿ ਕਃ
ਜਗਤ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਆਖ਼ਿਰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਬ੍ਰੁਡਤ੍ਯ੍ ਉਦੇਤਿ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਬੁਦ੍ਬੁਦੌਘ ਇਵਾਰ੍ਣਵੇ । ਇਦਂ ਹਿ ਜਨਤਾਜਾਲਂ ਕਿਮ੍ ਅਤ੍ਰ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਬਲੇ ਉਠਦੇ, ਫਟਦੇ ਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ?
ਸਤ੍ ਸਦ੍ ਏਵ ਸਦੈਵੈਤਦ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵਾਸਦ੍ ਏਵ ਹਿ । ਕ੍ਰਿਯਾਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਮਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਕਿਮ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਸੱਚਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਝੂਠਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ?
ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨ ਚਾਭੂਵਂ ਨ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਚਾਧੁਨਾ । ਦੇਹੋ ऽਹਂ ਚਿਤ੍ਤਦੋषੋ ऽਯਂ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਿਦੇਵ੍ਯਤੇ
ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੁਣ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਭੁੱਲ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਲਈ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?
ਦੇਹਾਚ੍ ਚੇਦ੍ ਅਨ੍ਯ ਏਵਾਹਂ ਚਿਦਾਭਾਸਸ੍ ਤਦ੍ ਅਙ੍ਗ ਹੇ । ਕੌ ਤੌ ਮੇ ਸਦਸਦ੍ਭਾਵੌ ਯਨ੍ਨਿष੍ਠਂ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਛਾਂ ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤਾਂ ਕੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਵਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ ਮਨੋ ਮੁਨੇਃ । ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਨ ਚਾਨ੍ਤਃ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਸਚੀ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਸੰਤ ਦਾ ਮਨ ਨਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕਦੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪਰਤਾਮ੍ ਏਵ ਤਾਂ ਸੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਰਪਦਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ । ਆਦਤ੍ਤੇ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰ੍ ਮृਦ੍ਵੀਂ ਤृਣਕੋਟਿਮ੍ ਇਵਾਮਲਾਮ੍
ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਧੀਆ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ 'ਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਟਿੱਟੀ ਚਿੜੀ ਨਰਮ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ।
ਏਤਦਰ੍ਥਮ੍ ਅਸਤ੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਾਸ੍ਥਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ । ਸੁਰਜ੍ਜ੍ਵੇਵ ਬਲੀਵਰ੍ਦੋ ਬਧ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਆਸ੍ਥਯਾ
ਇਸ ਝੂਠੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਲਦ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਲਗਾਵਟ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਦृਢਮ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਬੁਦ੍ਧਿਤਃ । ਆਸ੍ਥਾਰਹਿਤਯਾ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਹਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਇਹਾਨਘ
ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਕੇ ਕਿ ਇਹ ਪੱਕਾ ਪਰ ਝੂਠਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਇੱਥੇ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਸੋ ऽਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ ਭੁਵਨਂ ਯਥਾ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਵੀ ਫਰਜ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਦਾਰ੍ਥਪਟਲਵ੍ਰਜੇ । ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਲੋਕਯਾਨਘ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਝਲਕ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਕਂ ਰਾਮ ਚਿਨ੍ਤਾਮਰ੍ਸ਼ਕਲਙ੍ਕਿਤਮ੍ । ਤਤਸ੍ ਤਦ੍ ਅਪਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਨਿਰਾਭਾਸੋ ਭਵੋਤ੍ਤਮਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਝਲਕ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਝਲਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਮ ਜੀਵਨ ਜੀਵ।
ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਮਯੋ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਸ੍ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਆਭਾਸਸ੍ਯ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇ ਭਵਸ੍ਯ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਨਿਰ੍ਮਲਃ
ਜੋ ਚਿੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ, ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਝਲਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨ ਮੇ ਭੋਗਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਭਾਵਿਤੇ । ਨੇਦਮ੍ ਆਡਮ੍ਬਰਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਯਾਵਭਾਸਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕੀ ਭਾਵਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਹੀ ਹੈ', ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਚੋਟ-ਚਮਕ ਨਾ ਤਾਂ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਏਵ ਹਿ ਵਾ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਭਿਭਾਵਿਤੇ । ਨੇਦਮ੍ ਆਡਮ੍ਬਰਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਯਾਵਭਾਸਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕੀ ਭਾਵਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ', ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਚੋਟ-ਚਮਕ ਨਾ ਤਾਂ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਦਰ੍ਸ਼ਨਦ੍ਵਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸਿਦ੍ਧਿਦਮ੍ । ਯਦ੍ ਏਕਮ੍ ਏਤਯੋਰ੍ ਵੇਤ੍ਸਿ ਰਮ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਰਾਮ ਸਂਸ਼੍ਰਯ
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਜ਼ਰੀਏ ਸੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਏਵਾਥ ਵੈ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਇਹਾਨਘ । ਵਿਹਰਨ੍ ਕੁਰੁ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਇਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਨਜ਼ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ। ਰਾਗ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰ।
ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਚਿਤਂ ਲੋਕੇ ਯਨ੍ ਨਭਸ੍ਯ੍ ਅਥ ਯਤ੍ ਪਰੇ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਮਿਟੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਗਾਹਿਹਿਤਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਯਾਦृਗ੍ ਰਾਮ ਵਿਚੇष੍ਟ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਮੂਢਾਨਾਂ ਵਿਪਰੀਤਤਾਮ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੇ ਮਨ ਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਮ ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕੰਮ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਉਲਟ ਨਤੀਜੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵੇषਦੋषੋਪਰੁਦ੍ਧਾਸੁ ਨ ਗੁਣਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਪਦਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦਗ੍ਧਾਸੁ ਸ੍ਥਲੀषੁ ਹਰਿਣਾ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵੈਰ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ।
ਰਾਗੋ ਦ੍ਵੇषਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਪੌ ਦ੍ਵੌ ਨ ਨਿਲੀਨੌ ਮਨੋਬਿਲੇ । ਯਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਤਰੋਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਿਂ ਨਾਮਾਙ੍ਗ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਦੋ ਸੱਪ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰੁੱਖ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ?
ਯੇ ਹਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਸ੍ ਸੁਨਿਯਤਾ ਵਿਦਗ੍ਧਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ਾਲਿਨਃ । ਰਾਗਦ੍ਵੇषਮਯਾਸ੍ ਤੇ ਚੇਜ੍ ਜਮ੍ਬੁਕਾਸ੍ ਤਦ੍ ਧਿਗ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ, ਸਿਆਣੇ, ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਗAttachment ਅਤੇ ਵੈਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿੱਦੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਵੇ।
ਮਦ੍ ਧਨਂ ਭੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਧਨਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾਨ੍ਯਤਃ । ਇਤ੍ਥਂ ਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰੇਹਾ ਕੋ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਯੋਃ ਕ੍ਰਮਃ
ਮੇਰਾ ਧਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਧਨ ਮੈਂ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਵਿੱਚ ਲਗAttachment ਅਤੇ ਵੈਰ ਦਾ ਕੀ ਕ੍ਰਮ ਹੈ?
ਧਨਾਨਿ ਬਨ੍ਧਵੋ ਮਿਤ੍ਰਂ ਪੁਨਰ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਕਿਮ੍ ਏਤੇषੁ ਨਰਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਰਜ੍ਯਤੇ ਵਾ ਵਿਰਜ੍ਯਤੇ
ਧਨ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਆਉਂਦੇ ਅਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੀ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗAttachment ਜਾਂ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਭਾਵਾਭਾਵਭਵਾਭੋਗਾ ਮਾਯੇਯਂ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ । ਸਂਸਾਰਰਚਨਾਸਰ੍ਪੀ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਦਹਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਇਹ ਪਰਮ ਮਾਇਆ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁਖ-ਭੋਗ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਦਾ ਸੱਪ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।