ਵਰਤਲ੍ਪਗਤੋ ਯੇਨ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦੇਹੇਨ ਦਿਕ੍ਤਟਮ੍ । ਪਰਿਭ੍ਰਮਸਿ ਹੇ ਰਾਮ ਸ ਦੇਹਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਛੋਣੇ 'ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਜਾਗਰਾਯਾਂ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯੇ ਯੇਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪੁਰਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਪਰਿਭ੍ਰਮਸਿ ਮੇਰੁਂ ਵਾ ਸ ਦੇਹਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਚ ਯਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਯੇਨ ਮਹੀਤਟਾਨ੍ । ਪਰਿਭ੍ਰਮਸਿ ਹੇ ਰਾਮ ਸ ਦੇਹਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਹੋਰ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਗਤੈਰ੍ ਦੇਹੈਰ੍ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯੇ ਮਹਾਵਿਭਵਭੂਮਿषੁ । ਪਰਿਭ੍ਰਮਸਿ ਯੇਨੇਹ ਸ ਦੇਹਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤੇ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ 'ਤੇ ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਮਨੋਰਾਜ੍ਯੇ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਯਾ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਪ੍ਰਕਰੋषਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਯੈਰ੍ ਦੇਹੈਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜੀਬ ਕਰਤਬ ਕਈ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਉਹ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?
ਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯਾਨੁਰਾਗਿਣ੍ਯਾ ਯੇਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਾਨ੍ਤਯਾ । ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਯਾਸਿ ਦੇਹੇਨ ਸ ਦੇਹਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਸ ਇੱਛਾ-ਜਨਮ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਲਪਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈਂ—ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਏਤੇ ਰਾਮ ਯਥਾ ਦੇਹਾ ਮਾਨਸਸ੍ਪਨ੍ਦਸਨ੍ਮਯਾਃ । ਤਥੈਵ ਤਾਦृਗਾਰਮ੍ਭੋ ਦੇਹੋ ऽਯਂ ਮਾਨਸਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਹੇ ਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮਨ ਦੇ ਹਿਲਾਰੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਮਨ ਦੇ ਉੱਦਮ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਧਨਮ੍ ਅਯਂ ਦੇਹੋ ਦੇਸ਼ੋ ऽਯਮ੍ ਇਤਿ ਯੋ ਭ੍ਰਮਃ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਤਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
‘ਇਹ ਧਨ ਹੈ’, ‘ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੈ’, ਜਾਂ ‘ਇਹ ਥਾਂ ਹੈ’—ਇਹ ਸਾਰੇ ਭ੍ਰਮ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਨਿਸਚੇ ਦੀ ਹੀ ਲਹਿਰ ਹਨ।
ਦੀਰ੍ਘਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਇਮਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਦੀਰ੍ਘਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਦੀਰ੍ਘਂ ਵਾਪਿ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਸਂਸਾਰਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਭਟਕਣ ਹੈ, ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਸਮਝੋ।
ਪ੍ਰਬੋਧਮ੍ ਏष੍ਯਸਿ ਯਦਾ ਪਰਮ੍ ਆਤ੍ਮੇਚ੍ਛਯਾ ਸ੍ਵਯਾ । ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਤਦਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਇਦਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਦ੍ ਅਧੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਤਿ ਉੱਚੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਗ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖ ਲਵੇਂਗਾ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨੇ ਯਥਾਨ੍ਯੇਵ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਤਥੈਵੇਯਂ ਹਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨਾ ਕਾਚਿਦ੍ ਏਵ ਹ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਕਮਲਜਨ੍ਮਨਃ । ਮਨਸਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨੋਦ੍ਭਵਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਰਚਨੋਪੇਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਸ਼ਤਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨਾਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥੇਦਮ੍ ਅਵਭਾਸਤੇ
ਅਜੀਬ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਭ੍ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਬਣਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਕਲਿਤ ਆਭਾਸੋ ਮਨਸੋ ऽਬ੍ਜਜਤਾਗਤੌ । ਦੇਹਵਚ੍ ਚਿਨ੍ਤਿਤੋ ਦੇਹਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚੀ ਹੋਈ ਝਲਕ, ਜਦੋਂ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਲਪਿਤ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵੱਖਰਾ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਵਾਹਚਿਰਾਭ੍ਯਸ੍ਤੋ ਵਾਸਨਾਵਿਲਯੇਨ ਯਃ । ਤਥੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦੇਹਸ੍ ਤਦਾਕृਤ੍ਯੁਦਯੇਨ ਸਃ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਪੁਰਾਣੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਦਤ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਸਨਾ ਮਿਟ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹੀ ਰੂਪ ਮੁੜ ਉੱਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਯਮ੍ ਏਵ ਚੇਤ੍ । ਅਨ੍ਯਥਾ ਭਾਵ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਭੂਯਤੇ ਤਦ੍ ਇਹਾਨ੍ਯਥਾ
ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਰਾਮਾ, ਜੇ ਸੋਚ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਂ ਮਮਾਯਂ ਚ ਸਂਸਾਰ ਇਤਿ ਭਾਵਿਤੇ । ਸਤ੍ਯੋ ऽਯਂ ਭਾਸਤੇ ਰਾਮ ਭਾਵਨਾਦਾਰ੍ਢ੍ਯਸਮ੍ਭਵਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ', ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸੋਚ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਭੀ ਹੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਅਸਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਿਤਂ ਤੀਵ੍ਰਵੇਗੇਨ ਯਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਤਦ੍ ਏਵ ਚ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਕਾਨ੍ਤੇਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਵਲ੍ਲਭਾ
ਜੋ ਵੀ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਹੀ ਜਲਦੀ ਹਰ ਥਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਅਹਰ੍ਵ੍ਯਾਪृਤਿਰ੍ ਅਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਥਾ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ ਸਂਸਾਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਭਰ ਦੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਅਖੀਰਕਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਵਧੌ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਅਹਰ੍ਵਦ੍ ਅਵਭਾਸਤੇ । ਤਥੇਦਂ ਸਰ੍ਵਕਾਲਸ੍ਥਮ੍ ਅਪਿ ਸਂਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਚਿਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੁਰੰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਹਰ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯੋਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਥਾ ਤਾਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰਿਤ੍ । ਧਰਾਪ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨੈਵ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਨਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਵੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦृष੍ਟਿਵੈਰੂਪ੍ਯਾਦ੍ ਯਥਾ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਪਿਞ੍ਛਿਕਾ । ਤਥੈਵੇਯਂ ਜਗਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ ਦੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਏਵ ਭਾਸਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਖਾਮੀ ਕਰਕੇ ਲਕੀਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਮਕ ਵੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਭੀਰੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਿ ਨ ਯਥਾ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇषੁ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ऽਪਿ ਸਂਸਾਰੇ ਨ ਤਥੈਤਿ ਭਯਂ ਸੁਧੀਃ
ਜਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਂਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ।
ਸ੍ਵ ਏਵ ਹਿ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਯਮ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਭਾਸਤੇ । ਸਂਸਾਰਸਰਣਿਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੋ ऽਤ੍ਰ ਵਿਭਾਤਿ ਕਿਮ੍
ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਲ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਕੀ, ਕੌਣ ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੁਝ ਸਚਮੁਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ?
ਸ ਏਵ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਮਲਤਾਂ ਗਤੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਮੋਹੋ ऽਯਂ ਜਾਗਤਸ਼੍ ਚਲਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਕੁਝ ਗੰਦਗੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਚਮਕ ਉਪਜਾਵੇ, ਤਦ ਰਾਮਾ, ਉਸ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਭੁਲਾਵਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਕਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ੍ਵਭਾਵਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮ੍ ऋਚ੍ਛਤਿ । ਨ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਮਲਂ ਭੂਯਸ੍ ਤਾਮ੍ਰਤਾਮ੍ ਇਵ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੁੜ ਗੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਕਦੇ ਤਾਮਬੇ ਵਾਂਗ ਮੈਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੈਤਨ੍ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਜ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਕਲਨਾਤ੍ਯਾਗਂ ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਕਨਂ ਵਿਦੁਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਹੀ ਹਨ, ਨਾ ਇਹ ਸੱਚੇ ਹਨ ਨਾ ਝੂਠੇ; ਹੋਰ ਸਭ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਹੀ ਦੇਖਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਮਰਣਂ ਜੀਵਿਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਏਵ ਚ । ਚਿਦਾਭਾਸਾਦ੍ ऋਤੇ ਨਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯ੍ ਏਕਤਾ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਮੌਤ, ਜੀਵਨ, ਸਵਰਗ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ — ਇਹ ਸਭ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਸ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਣਾ ਹੀ ਸਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮਹਨ੍ਤਾਦਿਸਂਸਾਰਮ੍ ਇਦਮ੍ ਏਤਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਭਾਸਮ੍ ਏਵੇਤਿ ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਕਨਂ ਵਿਦੁਃ
ਇਹ 'ਮੈਂ', 'ਤੂੰ' ਆਦਿ ਦੇ ਸੰਸਾਰ, ਦਸੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੈ—ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਵੇਖਣਾ ਹੈ।
ਸਦਸਨ੍ਮਯਸਂਸਾਰੇ ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ । ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਕਨਾਨ੍ ਮਨਃ
ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਮਨ ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਉਭਰਦਾ—ਇਹ ਸੱਚਾ ਵੇਖਣ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।