ਦੁਸ੍ਸਹਾ ਰਾਮ ਸਂਸਾਰਵਿषਾਵੇਸ਼ਵਿषੂਚਿਕਾ । ਯੋਗਗਾਰੁਡਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਵਨੇਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਜੋ ਭਟਕਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਯੋਗ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗਰੁੜ ਦੀ ਵਿਰਲੇ ਦਵਾਈ ਵਾਂਗ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਕੌਤੁਕਾ ਵਿਗਤਵਿਕਲ੍ਪਵਿਪ੍ਲਵਾ ਯਥਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਹਰਿਹਰਪਦ੍ਮਜਾਦਯਃ । ਨਰੋਤ੍ਤਮਾਸ੍ ਸਮਧਿਗਤਾਤ੍ਮਦੀਪਕਾਸ੍ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਜਗਤਿ ਵਿਬੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਰਿ, ਹਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਜੋਤ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਸਮਝ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਮੋਹੇ ਗਲਤਿ ਚ ਘਨੇ ऽਜ੍ਞਾਨਜਲਦੇ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਸਮਧਿਗਤ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਭਿਮਤੇ । ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਰ੍ਯੈਸ੍ ਸਾਰ੍ਧਂ ਗਲਿਤਵਪੁषੋਰ੍ ਵਾ ਸਦਸਤੋਰ੍ ਧਿਯਾ ਦृष੍ਟੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਰਮਣਮ੍ ਅਟਨਂ ਜਾਗਤਮ੍ ਇਦਮ੍
ਜਦੋਂ ਭਟਕਾਵਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੱਚ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਾ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀਅਤ ਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ—ਤਦ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫਿਰਨਾ ਖੇਡ ਤੇ ਰਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਹृਦਿ ਸਵਿਭਵੇ ਵਲ੍ਗਤਿ ਪਰੇ ਸਮਾਭੋਗੀਭੂਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਖਿਲਕਲਨਾਦृष੍ਟਿषੁ ਪੁਰਃ । ਸ਼ਮਂ ਯਾਨ੍ਤੀष੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਃਕਰਣਘਟਨਾਸ੍ਵ੍ ਆਹਿਤਰਸਂ ਧਿਯਾ ਦृष੍ਟੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਰਮਣਮ੍ ਅਟਨਂ ਜਾਗਤਮ੍ ਇਦਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦਾ ਮੂਲ ਸਾਫ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕੋਣ ਤੇ ਬਣਾਵਟਾਂ ਇਕ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਵਾਂਗ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਚਲਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਸੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫਿਰਨਾ ਖੇਡ ਤੇ ਰਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਥਸ੍ ਸ੍ਫਾਰੋ ਦੇਹਸ੍ ਤੁਰਗਰਚਨਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਤਿਃ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਵਾਤਾਦ੍ ਅਹਮ੍ ਅਕਲਿਤਾਨਨ੍ਤਵਿषਮਃ । ਪਰੋ ਵਾਰ੍ਵਾਗ੍ ਦੇਹੀ ਜਗਤਿ ਵਿਹਰਾਮੀਤ੍ਯ੍ ਅਨਘਯਾ ਧਿਯਾ ਦृष੍ਟੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਰਮਣਮ੍ ਅਟਨਂ ਜਾਗਤਮ੍ ਇਦਮ੍
ਰਥ ਇਹ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਚਲਣ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਹਲਕਾ ਕੰਪਨ ਹਵਾ ਤੋਂ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅੰਤਹੀਨ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਭ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿਆਂ, ਜਾਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝ ਨਾਲ ਸੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫਿਰਨਾ ਖੇਡ ਤੇ ਰਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਪੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ ਸੁਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਵਿਚਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸਮੁਨ੍ਨਦ੍ਧਾ ਮਹਾਨ੍ਤੋ ऽਭ੍ਯੁਦਿਤਾ ਇਵ
ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਬੁਧੀ ਸਾਫ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ, ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਨਵੇਂ ਉਗੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਨ ਯਾਚਨ੍ਤੇ ਨ ਵਾਞ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਉਹ ਨਾਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ, ਨਾਂ ਮੰਗਦੇ, ਤੇ ਨਾਂ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਸ੍ਵਸ੍ਥਮ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਤਾਪਕ੍ਸ਼ਰਹਿਤਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਲੈਣ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਚ ਨ ਚਾਯਾਨ੍ਤਿ ਵਨਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨ ਵਦਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਚ
ਉਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਜੰਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਾਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਕੇਚਨ ਸਮਾਰਮ੍ਭਾ ਯਾਸ਼੍ ਚ ਕਾਸ਼੍ਚਨ ਦृष੍ਟਯਃ । ਹੇਯਾਦੇਯਦृਸ਼ੋ ਯਾਸ੍ ਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ ऽਧਿਗਤੇ ਪਦੇ
ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਛੱਡਣਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਸਮਸ੍ਤੇਹਂ ਮਨੋ ਮਧੁਰਵृਤ੍ਤਿਮਤ੍ । ਸਰ੍ਵਤਸ੍ ਸੁਖਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਮਿੱਠੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਵਾਂਗ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਪਿ ਨਿਰ੍ਮਨਨਾਰਮ੍ਭਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਾਖਿਲਕੌਤੁਕਮ੍ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨ ਮਾਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਇਨ੍ਦਾਵ੍ ਇਵ ਰਸਾਯਨਮ੍
ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਮਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਸਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਨ ਕਰੋਤੀਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਾਨਿ ਨਾਨੁਧਾਵਤਿ ਵਾਸਨਾਮ੍ । ਬਾਲਚਾਪਲਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਏਵ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਉਹ ਕੋਈ ਜਾਦੂਈ ਕਰਤਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਾਲੀ ਚੰਚਲਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤੇਸ੍ ਸੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਗੁਰੋਸ਼੍ ਚੈਵੈਕਵਾਕ੍ਯਤਾ । ਯਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤੇਨਾਤ੍ਮਾ ਸਨ੍ਤਤੇਨਾਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭਵ, ਸੱਚੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਗੱਲ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਹੇਲਿਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੈਰ੍ ਅਵਜ੍ਞਾਤਮਹਾਜਨੈਃ । ਕष੍ਟਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਨ ਮੂਢੈਸ੍ ਸਮਤਾਮ੍ ਇਯਾਤ੍
ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਅਸਲ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਵੀ ਮੂਰਖਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਨ ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ ਨ ਵਿषਂ ਨਾਪਤ੍ ਤਥਾ ਨਾਮਾਸ੍ਤਿ ਭੂਤਲੇ । ਖੇਦਾਯ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਂ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਯਥਾ ਨृਣਾਮ੍
ਧਰਤੀ ਤੇ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ, ਜ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਐਸਾ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਿਆ ਮੂਰਖਤਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਂਸ੍ਕृਤਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਦਂ ਯਥਾ । ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਪਹਂ ਤਥਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕੁਝ ਸੁਧਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਹੀਂ।
ਇਦਂ ਸ਼੍ਰਵ੍ਯਂ ਸੁਖਕਰਂ ਕਥਾਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਸੁਨ੍ਦਰਮ੍ । ਅਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਬਨ੍ਧੁਨਾ
ਇਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਆਪਦੋ ਯਾ ਦੁਰੁਤ੍ਤਾਰਾ ਯਾਸ਼੍ ਚ ਤੁਚ੍ਛਾਃ ਕੁਯੋਨਯਃ । ਤਾਸ੍ ਤਾ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਖਦਿਰਾਤ੍ ਕਣ੍ਟਕਾ ਇਵ
ਜੋ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਖਦਿਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਕੰਟੇ ਉਗਦੇ ਹਨ।
ਵਰਂ ਸ਼ਰਾਵਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਣ੍ਡਾਲਾਗਾਰਵੀਥਿषੁ । ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਟਨਂ ਰਾਮ ਨ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਹਤਜੀਵਿਤਮ੍
ਰਾਮਾ, ਚੰਗਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੰਗਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਿਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਥਾਲੀ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰੀਏ, ਪਰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾ ਜੀਵੀਂਏ।
ਇਮਮ੍ ਆਲੋਕਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਮਯਂ ਜਨਃ । ਅਨ੍ਧਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਪੁਨਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮੋਹਤਮਸ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਚਾਨਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਅੰਧੇਰੇ ਜਾਂ ਭਟਕਾਵ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।
ਤਾਵਨ੍ ਨਯਤਿ ਸਙ੍ਕੋਚਂ ਤृष੍ਣਾਸ਼੍ਯਾਮਾ ਨਰਾਮ੍ਬੁਜਮ੍ । ਯਾਵਦ੍ ਵਿਵੇਕਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨੋਦਿਤਾ ਵਿਮਲਾ ਪ੍ਰਭਾ
ਇਨਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕਮਲ, ਜੋ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤਦ ਤੱਕ ਸੁੱਕੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਾਫ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦੀ।
ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਮਾਦृਸ਼ੈਸ੍ ਸਹ ਬਨ੍ਧੁਭਿਃ । ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਗੁਰੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਕੀਕਤ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ ਚਰਨ੍ਤੀਹ ਯਥਾ ਹਰਿਹਰਾਦਯਃ । ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯੇ ਤਥਾ ਵਿਹਰ ਰਾਘਵ
ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਹਰੀ, ਹਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉ।
ਅਨਨ੍ਤਾਨੀਹ ਦੁਃਖਾਨਿ ਸੁਖਂ ਕ੍ਸ਼ਣਲਵੋਪਮਮ੍ । ਨਾਤਸ੍ ਸੁਖੇषੁ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ ਦृष੍ਟਿਂ ਦੁਃਖਾਨੁਬਨ੍ਧਿषੁ
ਇਥੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸੁਖ ਤਾਂ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖਾਂ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਯਾਸਂ ਤਤ੍ ਪਦਂ ਸਾਰਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਸਾਧਨੀਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪੁਰੁषੇਣ ਵਿਜਾਨਤਾ
ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਕਮਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਲਕੜੀ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਤ ਏਵ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਭਾਜਨਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਅਨੁਤ੍ਤਮਪਦਾਲਮ੍ਬਿ ਮਨੋ ਯੇषਾਂ ਗਤਜ੍ਵਰਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਮਕਸਦ ਦੇ ਅਸਲੀ ਹਕਦਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ।
ਸਮ੍ਭੋਗਾਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇषੁ ਰਾਜ੍ਯਾਦਿषੁ ਸੁਖੇषੁ ਯੇ । ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾ ਦੁष੍ਟਮਨਸੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਾਨ੍ ਅਨ੍ਧਡੁਣ੍ਡੁਭਾਨ੍
ਜੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਵਿਲਾਸ ਤੇ ਰਾਜ-ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬੁਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਤੇ ਖਾਲੀ ਡੌਲ ਵਾਂਗ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖੋ।
ਯੇ ਸ਼ਠੇषੁ ਦੁਰਨ੍ਤੇषੁ ਦੁष੍ਕृਤਾਰਮ੍ਭਸ਼ਾਲਿषੁ । ਦ੍ਵਿषਤ੍ਸੁ ਮਿਤ੍ਰਰੂਪੇषੁ ਭਕ੍ਤਾ ਵੈ ਭੋਗਭੋਗਿषੁ
ਜੋ ਚਲਾਕ, ਦੁਸ਼ਟ, ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਦੇ ਪੱਖੀ ਹਨ—
ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਗਮਾਦ੍ ਦੁਰ੍ਗਂ ਦੁਃਖਾਦ੍ ਦੁਃਖਂ ਭਯਾਦ੍ ਭਯਮ੍ । ਨਰਕਾਨ੍ ਨਰਕਂ ਮੂਢਾ ਮੋਹਮਨ੍ਥਰਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਇਹ ਮੂਰਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਤੇ ਅਲਸ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਦੂਜੀ, ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਜਾ, ਇੱਕ ਡਰ ਤੋਂ ਦੂਜਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਨਰਕ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਨਰਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।