ਮਯਿ ਯਾਤੇ ਤਤੋ ਦੀਰ੍ਘੇ ਗਗਨਾਧ੍ਵਨ੍ਯ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਨਿਵृਤ੍ਤੋ ऽਸੌ ਵਿਹਙ੍ਗੇਸ਼ੋ ਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਾ ਸਙ੍ਗਤਿਸ੍ ਸਤਾਮ੍
ਜਦ ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਫਿਰ ਦਿਸਿਆ ਨਹੀਂ; ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਛੱਡਣੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਮਯਿ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚ ਤਰਙ੍ਗਕ ਇਵਾਮ੍ਬੁਧੌ । ਵ੍ਯੋਮਨ੍ਯ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਤਾਂ ਯਾਤੇ ਗਤਸ੍ ਸ੍ਮृਤ੍ਯਾ ਮੁਨੀਨ੍ ਅਹਮ੍
ਮੈਂ ਤੇ ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਸਣੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ; ਤੇ ਮੈਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਮਣ੍ਡਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਜਾਯਯਾ ਪਰਿਪੂਜਿਤਃ । ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਹृਦਯਸ੍ ਤਤੋ ऽਹਂ ਰਾਘਵਾਵਸਮ੍
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੰਡਲ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਭੁਸੁਣ੍ਡੋ ਭਵ੍ਯਤੁਣ੍ਡੋ ऽਸੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਲ੍ਪਲਤਾਲਯੇ । ਸਮਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਾ ਮਾਨ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਵਸਮਾਧਾਨਵਾਨ੍ ਅਭੂਤ੍
ਉਹ ਭੁਸੁੰਡ, ਜਿਸਦੀ ਚੋਚ ਸ਼ੁਭ ਸੀ, ਉਸ ਕਲਪ ਲਤਾ ਦੇ ਆਲ੍ਹਾ ਵਿਚ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਜੀਵਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਮਤਿਮਾਂਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਲਤਾਦਲੇ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਮੇਰੋਸ੍ ਤਥੈਵ ਕਨਕਦ੍ਰੁਮੇ
ਅੱਜ ਵੀ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਉਥੇ ਹੀ, ਉਸ ਲਤਾ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਯਾਤੇ ਕृਤਯੁਗਸ੍ਯਾਦੌ ਪੁਰਾ ਵਰ੍षਸ਼ਤਦ੍ਵਯੇ । ਸਙ੍ਗਤੋ ऽਹਂ ਭੁਸੁਣ੍ਡੇਨ ਮੇਰੌ ਸ਼ृਙ੍ਗਦ੍ਰੁਮੇ ऽਭਵਮ੍
ਜਦ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਮੇਰੂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ ਭੁਸੁੰਡ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਅਦ੍ਯ ਰਾਮ ਕृਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਸਮ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਜਾਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਰਿਪੁਸੂਦਨ
ਅੱਜ, ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਮੁਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਤੂੰ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
ਪੁਨਰ੍ ਅਦ੍ਯਾष੍ਟਮਂ ਵਰ੍षਂ ਤਤ੍ਰੈਵੋਪਰਿ ਭੂਭृਤਃ । ਮਿਲਿਤੋ ऽਭੂਦ੍ ਭੁਸੁਣ੍ਡੋ ऽਸੌ ਤਥੈਵਾਜਰਰੂਪਵਾਨ੍
ਫਿਰ, ਅੱਜ, ਅਠਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਭੁਸੁੰਡਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਪ ਅਜੇ ਵੀ ਵਧੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਇਤੀਦਂ ਕਥਿਤਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਭੁਸੁਣ੍ਡੋਦਨ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਚੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਯਦ੍ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਸਮਾਚਰ
ਇਹ ਭੁਸੁੰਡਾ ਦੀ ਅਜੋਬੀ ਤੇ ਉੱਤਮ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਜੋ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰ।
ਇਤਿ ਸੁਮੁਨਿਭੁਸੁਣ੍ਡਸਙ੍ਕਥਾਂ ਯੋ ਵਿਮਲਮਤਿਃ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਯਿष੍ਯਤੀਹ । ਭਵਭਯਬਹਲਾਂ ਕੁਸਂਸृਤਿਂ ਸ ਪ੍ਰਸਭਮ੍ ਅਸਤ੍ਸਰਿਤਂ ਤਰਿष੍ਯਤੀਤਿ
ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਭੁਸੁੰਡਾ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਸੋਚੇਗਾ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਡਰਾਊ ਤੇ ਘਣੀ, ਝੂਠੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।
ਏਵਂ ਭੁਸੁਣ੍ਡਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਃ ਕਥਿਤਸ੍ ਤੇ ਮਯਾਨਘ । ਅਨਯਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਤੀਰ੍ਣੋ ਭੁਸੁਣ੍ਡੋ ਮੋਹਸਙ੍ਕਟਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਭਸੁੰਡਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਭਸੁੰਡਾ ਨੇ ਮੋਹ ਦੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਰਾਣਾਭ੍ਯਾਸਪੂਰ੍ਵਿਕਾਮ੍ । ਭੁਸੁਣ੍ਡਵਨ੍ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭਵ ਤੀਰ੍ਣਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਇਹ ਨਜ਼ਰੀਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਅਪਣਾਕੇ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਸੁੰਡਾ ਵਾਂਗ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾ।
ਯਥਾ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਯੋਗੇਨ ਸਨ੍ਤਤਾਭ੍ਯਾਸਜਨ੍ਮਨਾ । ਭੁਸੁਣ੍ਡੋ ऽਵਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਤਥਾ ਸਾਧਯ ਤਤ੍ ਪਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਭਸੁੰਡਾ ਨੇ ਗਿਆਨ, ਜੋਗ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ।
ਅਸਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਯਸ੍ ਸਨ੍ਤੋ ਭੁਸੁਣ੍ਡਵਦ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਪਰੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਾਵਲੋਕਿਨਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਲਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹ-ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਸੁੰਡਾ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ, ਪਰਮ ਸੱਚ ਨੂੰ, ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਭਵਤਾ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਦृष੍ਟਯਃ । ਇਦਾਨੀਂ ਧਿਯਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਤੂੰ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ; ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਕਰ।
ਭਗਵਨ੍ ਭਵਤਾ ਭੂਮਿਭਾਸ੍ਵਤਾ ਜ੍ਞਾਨਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ । ਹਾਰ੍ਦਮ੍ ਉਦ੍ਦਾਮਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮृष੍ਟਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਤਮਃ
ਹੇ ਪੂਜਨਯੋਗ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੇਰੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਨੇਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਸ੍ਮਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਸ੍ ਸ੍ਮਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਸ੍ ਸ੍ਮਸ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਸ੍ਪਦਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਸ੍ਮੋ ਜ੍ਞਾਤਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਭਵਨ੍ਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਪਰਾ ਇਵ
ਅਸੀਂ ਜਾਗ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਠੀਕ ਥਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਾਣ ਲਿਆ—ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।
ਅਹੋ ਭੁਸੁਣ੍ਡਚਰਿਤਂ ਪਰਂ ਵਿਸ੍ਮਯਕਾਰਕਮ੍ । ਭਗਵਨ੍ ਭਵਤਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਰ੍ਥਾਵਬੋਧਦਮ੍
ਵਾਹ, ਭਸੁੰਡਾ ਦੀ ਕਥਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਹੇ ਪੂਜਨਯੋਗ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਭੁਸੁਣ੍ਡਚਰਿਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ੍ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਤ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਭੋ । ਤਚ੍ ਛਰੀਰਗृਹਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਚਰ੍ਮਾਸ੍ਥਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍
ਭੁਸੁੰਡਾ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਘਰ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਸ, ਚਮੜੀ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਕੇਨ ਨਾਮ ਰਚਿਤਂ ਕੁਤੋ ਵਾ ਤਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕਥਂ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਕੋ ਵਾ ਤਤ੍ਰਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਇਹ ਕਿਨੇ ਬਣਾਇਆ? ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ?
ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਵਬੋਧਾਯ ਦੋषਾਪਾਕਰਣਾਯ ਚ । ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਮ੍ ਇਦਂ ਮਯਾ
ਅਸਲ ਸਮਝ ਤੇ ਭੁਲਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।
ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥੂਣਂ ਨਵਦ੍ਵਾਰਂ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਾਵਲੇਪਨਮ੍ । ਸ਼ਰੀਰਸਦਨਂ ਰਾਮ ਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਇਦਂ ਕृਤਮ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ, ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ, ਨੌਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਲਹੂ ਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਰਾਮ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ।
ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਏਵਾਵਭਾਸਤੇ । ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਾਕਾਰਂ ਸਦ੍ ਅਸਚ੍ ਚ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਚੰਦਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵੇਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਭ੍ਰਮਵਿਧੌ ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸਦ੍ ਏਵ ਹਿ । ਵਸ੍ਤੁਤਸ਼੍ ਚੈਕ ਏਵੇਨ੍ਦੁਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਦੇਹੇ ਤਥੈਵ ਹਿ
ਦੋ ਚੰਦਾਂ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਚੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵੀ ਹੈ।
ਦੇਹਪ੍ਰਤ੍ਯਯਕਾਲੇ ਹਿ ਦੇਹੋ ऽਯਂ ਸਨ੍ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਅਸਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਵਸ੍ਤੁਤਸ੍ ਸ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਃ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਧੌ ਸਤ੍ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਦਾ ਸ ਮੁਧੈਵ ਹਿ । ਬੁਦ੍ਬੁਦੋ ਬੁਦ੍ਬੁਦਵਿਧੌ ਸਤ੍ਯੋ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਚਾਨ੍ਯਦਾ
ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੁਪਨਾ ਸੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਵੇਲੇ ਝੂਠਾ ਹੀ ਹੈ; ਬੁਲਬੁਲਾ ਜਦ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੱਚਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਵੇਲੇ ਝੂਠਾ ਹੀ ਹੈ।
ਦੇਹੋ ਦੇਹਾਵਧੌ ਸਤ੍ਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯ ਇਤਰਾਵਧੌ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਵਧੌ ਤਾਪੇ ਜਲਂ ਸਦ੍ ਅਸਦ੍ ਅਨ੍ਯਦਾ
ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਤਕ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਪਰ ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਝੂਠਾ। ਮਿਰਾਗ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਸੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਵੇਲੇ ਉਹ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਵਧੌ ਦੇਹਸ੍ ਸਨ੍ਨ੍ ਅਸਂਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਦਾ ਸ੍ਮृਤਃ । ਆਭਾਸਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਭਾਸਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਝੂਠਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੁਣ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਿੱਖ ਹੀ ਦਿੱਸ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਯਂ ਨਾਮਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਗृਹੀਤਮਨਨਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
‘ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ’ ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਾਂਸਾਸ੍ਥਿਮਯਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਦੇਹੋ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਤ੍ਯਜ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਿਰ੍ਮਾਣਾ ਦੇਹਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਮਾਸ ਤੇ ਹੱਡੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ — ਇਹ ਭੁਲਾਵਾ ਛੱਡ ਦੇ। ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਰੀਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।