ਹृਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਕਸਸ੍ਪਨ੍ਦਮਨ੍ਦਰੇषੁ ਚਲੇष੍ਵ੍ ਅਤਿ । ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪੇषੁ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸੁਸ੍ਥਿਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਜਿਸ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਲੀ ਸਰੂਤ ਦੀ ਹੌਲੀ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਚਲਚਲਾਹਟ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਅਨਾਰਤਾਗਮਾਪਾਯਪਰਾਸ੍ਵ੍ ਅਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਸ੍ਵ੍ ਅਤਿ । ਚਿਤ੍ਰਾਚਾਰਾਸੁ ਚੇष੍ਟਾਸੁ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸੁਸ੍ਥਿਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਲਗਾਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ, ਜੋ ਠੰਢੇ ਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋਣ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਨ ਵਰਮ੍ ਏਕਮਹੀਤਲਰਾਜਤਾ ਨ ਚ ਵਰਂ ਵਿਵਿਧਾਮਰਰੂਪਤਾ । ਨ ਚ ਵਰਂ ਧਰਣੀਤਲਨਾਗਤਾ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਹਿ ਯਤ੍ਰ ਸਤਾਂ ਮਨਃ
ਨਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਜਾਈ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਨਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਨ ਵਰਮ੍ ਆਕੁਲਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਚਾਰਣਂ ਨ ਚ ਵਰਂ ਵਰਕਾਵ੍ਯਵਿਵੇਚਨਮ੍ । ਨ ਵਰਮ੍ ਅਗ੍ਰ੍ਯਕਥਾਕ੍ਰਮਚਰ੍ਵਣਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਹਿ ਯਤ੍ਰ ਸਤਾਂ ਮਨਃ
ਨਾ ਤਾਂ ਉਲਝਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਨਾ ਵਧੀਆ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਨਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲਗਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਨ ਵਰਮ੍ ਆਧਿਮਯਂ ਚਿਰਜੀਵਿਤਂ ਨ ਚ ਵਰਂ ਮਰਣਂ ਦृਢਮੂਢਤਾ । ਨ ਚ ਵਰਂ ਨਰਕੋ ਨ ਚ ਵਿष੍ਟਪਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਹਿ ਯਤ੍ਰ ਸਤਾਂ ਮਨਃ
ਨਾ ਤਾਂ ਲੰਬਾ ਪਰ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰਿਆ ਜੀਵਨ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਗੂੜ੍ਹ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਚੰਗਾ, ਨਾ ਨਰਕ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਸਵਰਗ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਵਿਵਿਧਜਗਤ੍ਕ੍ਰਮਾਸ੍ ਸਮਸ੍ਤਾਸ਼੍ ਚਲਮਤਿਮੂਢਤਯਾ ਨਰਸ੍ਯ ਰੂਢਾਃ । ਚਲਤਰਕਲਨਾਹਿਤੇ ਪਦਾਰ੍ਥੇ ਕਥਮ੍ ਉਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚਿਰਂ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਮਹਾਨ੍ਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ, ਅਸਥਿਰ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸੋਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਲੰਬੀ ਟਿਕਾਉ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਏਕੈਵ ਕੇਵਲਂ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਅਨਪਾਯਾ ਗਤਭ੍ਰਮਾ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਵਿਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਸਮੁਨ੍ਨਤਾ
ਇੱਕ ਹੀ ਸਾਫ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤਾ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਦੁਃਖਾਨਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਕਾਰਿਣੀ । ਚਿਰਸਮ੍ਭृਤਸਨ੍ਤਪ੍ਤਸਂਸਾਰਸ਼੍ਰਮਹਾਰਿਣੀ । ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕਮਨੋਮਾਰ੍ਗਵਿਪੁਲਾਙ੍ਗਨਚਾਰਿਣੀ
ਆਤਮ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਤਪਸ਼ ਵਾਲੇ ਥਕਾਵੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
ਤਯਾ ਸਮਸ੍ਤਦੁਃਖਾਨਾਂ ਸਤ੍ਤਾਨਰ੍ਥਵਿਲਾਸਿਨਾਮ੍ । ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਯੇਵਾਨ੍ਧਕਾਰਾਣਾਮ੍ ਅਲਮ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਇਸ ਨਾਲ, ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅੰਦਰੋਂ ਚਾਨਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਂਦਨੀ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤਾ ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਯੁष੍ਮਦਾਦਿषੁ ਸੁਪ੍ਰਾਪਾ ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪੈਵਾਸ੍ਮਦਾਦਿषੁ
ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਚਿੰਤਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨ ਦੇ ਵਹਿਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਕਲਨਾਤੀਤਂ ਪਰਾਂ ਕੋਟਿਮ੍ ਉਪਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਪਦਮ੍ ਆਸਾਦਯਨ੍ਤ੍ਵ੍ ਏਤਤ੍ ਕਥਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਜੋ ਦਰਜਾ ਸਾਰੇ ਗਣਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਆਮ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਆਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤਾਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਸਖ੍ਯੋ ਮਹਾਮਤੇ । ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਾਮ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਾ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਸ਼ਿਸ਼ੀਤਲਾਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਐਸੇ ਹਨ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਡੀ ਚਾਨਣ।
ਆਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤਾਸਮਾਨਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧਾਨਾਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ । ਆਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤਾਵਯਸ੍ਯਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯਾਦ੍ ਏਕਤਮਾ ਮਯਾ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਕ੍ਸ਼ਯਕਰੀ ਸਰ੍ਵਸੌਭਾਗ੍ਯਵਰ੍ਧਿਨੀ । ਕਾਰਣਂ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯੇਯਂ ਪ੍ਰਾਣਚਿਨ੍ਤਾ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ
ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ-ਚਿੰਤਨ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਗ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਵਿਹਗਂ ਭੁਸੁਣ੍ਡਂ ਪੁਨਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਜਾਨਨ੍ਨ੍ ਅਪੀਦਮ੍ ਅਵ੍ਯਗ੍ਰਃ ਪृष੍ਟਵਾਨ੍ ਕ੍ਰੀਡਯਾ ਪੁਨਃ
ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਭਸੁੰਡਾ ਪੰਛੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਚੁਕਿਆ ਸੀ, ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼ਯਵਿਚ੍ਛੇਦਿਨ੍ਨ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਚਿਰਜੀਵਿਤ । ਯਥਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਸਾਧੋ ਪ੍ਰਾਣਚਿਨ੍ਤਾ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਸਚ ਸਚ ਦੱਸੋ—ਪ੍ਰਾਣ-ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਨ੍ਤਵੇਤ੍ਤਾਸਿ ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼ਯਨਾਸ਼ਕਃ । ਮਾਮ੍ ਏਤਤ੍ ਪਰਿਹਾਸਾਰ੍ਥਂ ਮੁਨੇ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਵਾਯਸਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਇੱਕ ਕਾਂ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋ?
ਅਥ ਵਾ ਭਵਤਾਮ੍ ਏਵ ਭਵਦ੍ਭ੍ਯਃ ਪਰਿਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਚ੍ਚਰਾਮੀਦਂ ਕਾ ਮੇ ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਾ
ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋ; ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਭੁਸੁਣ੍ਡਜੀਵਿਤਕਰਂ ਭੁਸੁਣ੍ਡਸ੍ਯਾਤ੍ਮਲਾਭਦਮ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਪ੍ਰਾਣਸਮਾਧਾਨਂ ਕਥ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਇਦਂ ਮਯਾ
ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਹ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭੁਸੁੰਡਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯੇਦਂ ਭਗਵਂਸ੍ ਤਾਵਦ੍ ਦੇਹਗੇਹਂ ਮਨੋਰਮਮ੍ । ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਧਾਨਮਹਾਸ੍ਥੂਣਂ ਨਵਦ੍ਵਾਰਸਮਾਵृਤਮ੍
ਵੇਖੋ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਘਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਥੰਮ ਹਨ ਅਤੇ ਨੌਂ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਕਲਤ੍ਰੇਣ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਵਜਨੇਨ ਚ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਗृਹਸ੍ਥੇਨ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰਿਪਾਲਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅੱਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲਾ ਘਰ-ਮਾਲਕ ਰੱਖਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸੁषਿਰਸਤ੍ਕਰ੍ਣਸ਼ष੍ਕੁਲੀਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਾਲਿਕਮ੍ । ਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾਚ੍ਛਾਦਨਵਦ੍ ਵਿਪੁਲਾਕ੍ਸ਼ਗਵਾਕ੍ਸ਼ਕਮ੍
ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹਨ, ਕੰਨ ਛਲਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੀਭ ਚੰਦ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਪਰ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਆਸ੍ਯਪ੍ਰਧਾਨਸਦ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਭੁਜਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਪਮਨ੍ਦਿਰਂ । ਦਨ੍ਤਾਲਿਕੇਤਕਸ੍ਰਗ੍ਭਿਰ੍ ਭੂषਿਤਦ੍ਵਾਰਕੋਟਰਂ
ਮੂੰਹ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ, ਬਾਂਹਾਂ ਪਾਸੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਹਨ; ਇਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਨਾਰਤਰਟਦ੍ਰੂਪਰਸਨਾਦ੍ਵਾਰਪਾਲਕਮ੍ । ਅਙ੍ਗੁਲੀਲੋਕਵਲਿਤਪਾਦਾਲਿਨ੍ਦਕृਤਸ੍ਥਿਤਿ
ਜੀਭ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੀ ਤੇ ਸਵਾਦ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਰੱਖਵਾਲੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਂਗਲੀਆਂ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਪਹਰੇਦਾਰ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਰਸਾਦਿਗ੍ਧਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਤਤਿਵੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਸ੍ਥੂਲਾਸ੍ਥਿਕਾष੍ਠਸਦ੍ਬਨ੍ਧਂ ਸੁਕੁਡ੍ਯਂ ਸੁਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ ਲਾਲ ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੋਟੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਂਚਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਪਿਆ ਤੇ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਈਦृਸ਼ਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਦੇਹਸ੍ਯ ਗੇਹਸ੍ਯ ਮੁਨਿਨਾਯਕ । ਸੁषਿਰੇ ਕੋਮਲੇ ਮਧ੍ਯੇ ਪਾਰ੍ਸ਼ੁਕਾਭਿਤ੍ਤਿਮਾਲਿਤੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਸਰੀਰ-ਘਰ ਦੇ ਨਰਮ ਤੇ ਖਾਲੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਾਸਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਪਦ੍ਮਯੁਗ੍ਮਮਯਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਮਾਂਸਮਯਂ ਮृਦੁ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਨਾਲਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮਿਲਤ੍ਕੋਸ਼ਂ ਲਸਦ੍ਦਲਮ੍
ਉਥੇ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਦੋ ਕੌਮਲ ਕਮਲ-ਜਿਹਾ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਇਕ ਜੰਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਉਪਰਲੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਡੰਡੇ ਹਨ, ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਢਕਣ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਤਤਸ੍ਪਨ੍ਦਰੂਪੇਣ ਸਕਲਾਕਾਸ਼ਚਾਰਿਣਾ । ਤਸ੍ਯ ਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪਤ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮृਦੂਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਤਾਨਿ ਵਾਯੁਨਾ
ਉਹ ਜੰਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧੜਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਰਮ ਪੱਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਹਨ।
ਲਸਤ੍ਸੁ ਤੇषੁ ਪਤ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਸ ਮਰੁਤ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਧਤੇ । ਵਾਤਾਹਤਲਤਾਪਤ੍ਤ੍ਰਜਾਲੇ ਬਹਿਰ੍ ਇਵਾਭਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੱਤੇ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਅੰਦਰਲੀ ਹਵਾ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਹਿਲਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਹਵਾ ਝਟਕਦੀ ਹੋਵੇ।
ਵृਦ੍ਧਿਂ ਗਤੋ ऽਸੌ ਪਵਨਃ ਕृਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਨੇਕਧਾ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚਾਨ੍ਯਾਸੁ ਦੇਹੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਸਰਤ੍ਯ੍ ਅਥ
ਉਹ ਹਵਾ ਵਧ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਪਰ, ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।