ਏਕੈਕਦੇਹਸਂਸ੍ਥਾਨਨੀਤਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਸ਼ਾਗਮਃ । ਧ੍ਯਾਨਾਨ੍ਤੇ ਖਸ੍ਥ ਏਵੈਤਤ੍ ਸਰ੍ਗਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਹਰ ਇਕ ਦੇਹ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਰਾਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਕਾਦੇਰ੍ ऋਕ੍ਸ਼ਸਞ੍ਚਾਰਾਨ੍ ਮੇਰ੍ਵਾਦੇਸ੍ ਸ੍ਥਾਨਕਾਦ੍ ਦਿਸ਼ਾਮ੍ । ਸਂਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦਿਸ਼ੋ ऽਨ੍ਯਥਾ
ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਚਲਣ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਰਕੇ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਥਾਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵੀ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਜ੍ ਜਗਨ੍ ਮਨ੍ਯੇ ਭ੍ਰਮੋ ऽਯਂ ਕੇਵਲਂ ਧਿਯਃ । ਆਤ੍ਮਸ੍ਪਨ੍ਦਚਮਤ੍ਕਾਰਵਿਭਵੋ ऽਯਂ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾ ਅਸਤਿਤਵ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਅਨਸਤਿਤਵ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਭੁਲ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਅਤੇ ਅਚੰਭੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਿਤृਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤੋ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਤ੍ਵ੍ ਅਰਿਤਾਂ ਤਥਾ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਯਾਤਾਨ੍ ਪੁਂਸਸ਼੍ ਚੈਵ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਮੈਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤਾ ਬਣ ਚੁਕਿਆ, ਦੋਸਤ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਗਏ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੈਂਕੜਾਂ ਵਾਰੀ ਔਰਤ ਤੇ ਮਰਦ ਵੀ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹਾਂ।
ਕਲੌ ਕृਤਯੁਗਾਚਾਰਾਨ੍ ਕृਤੇ ਕਲਿਯੁਗਸ੍ਥਿਤੀਃ । ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਚੈਵ ਸਂਸ੍ਮਰਾਮਿ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਤਯੁਗ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ, ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਦृष੍ਟਵੇਦਵੇਦਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕੇਤਵਿਹਾਰਿਣਃ । ਸਰ੍ਗਾਨ੍ ਨਿਰਰ੍ਗਲਾਚਾਰਾਨ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮੈਂ ਉਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਣ-ਚਲਣ ਬਿਲਕੁਲ ਆਜ਼ਾਦ ਸੀ।
ਧ੍ਯਾਤਰਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਸੁਰਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਜਗਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਲਈ, ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਖਾਲੀ ਸੀ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਸਂਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇषਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਕਾਰ੍ਯਾਕੁਲਭੂਤਕੋਸ਼ਾਨ੍ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਯਾਸਵਿਲਾਸਵੇषਾਨ੍ ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਿਨੇष੍ਵ੍ ਅਸ਼ੇषਾਨ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹਰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਂਵਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਤੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਢੰਗਾਂ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਥਾਸੌ ਵਾਯਸਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾਰ੍ਥਮ੍ ਇਦਂ ਮਯਾ । ਭੂਯਃ ਪृष੍ਟੋ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਲਤਾਗ੍ਰਖੇ
ਫਿਰ ਉਹ ਕਾਂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ।
ਚਰਤਾਂ ਜਗਤਃ ਕੋਸ਼ੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰਵਤਾਮ੍ ਅਪਿ । ਕਥਂ ਵਿਹਗਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਦੇਹਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਨ ਬਾਧਤੇ
ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਦ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਮ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਹ ਨੂੰ ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਜਾਨਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਹਿ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ ਜਿਜ੍ਞਾਸਯੈਵ ਮਾਮ੍ । ਪृਚ੍ਛਸਿ ਪ੍ਰਭਵੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭृਤ੍ਯਂ ਵਾਚਾਲਯਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਲਕ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾਪਿ ਯਤ੍ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਮਾਂ ਤਤ੍ ਤੇ ਪ੍ਰਕਥਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਅਨਾਜ੍ਞਾਭਙ੍ਗਮ੍ ਏਵਾਹੁਰ੍ ਮੁਖ੍ਯਮ੍ ਆਰਾਧਨਂ ਸਤਾਮ੍
ਫਿਰ ਵੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੇਵਾ ਹੈ।
ਦੋषਮੁਕ੍ਤਾਫਲਪ੍ਰੋਤਾ ਵਾਸਨਾਤਨ੍ਤੁਸਨ੍ਤਤਿਃ । ਹृਦਿ ਨ ਗ੍ਰਥਿਤਾ ਯਸ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਸ੍ ਤਂ ਨ ਜਿਘਾਂਸਤਿ
ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਲੜੀ, ਜੋ ਗਲਤੀ ਅਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਗੁੰਝੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਵृਕ੍ਸ਼ਕ੍ਰਕਚਾਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਹਲਤਾਘੁਣਾਃ । ਆਧਯੋ ਯਂ ਨ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਮृਤ੍ਯੁਸ੍ ਤਂ ਨ ਜਿਘਾਂਸਤਿ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬੇਲ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਆਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲ੍ਹੀਆਂ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
षਣ੍ਡਾਤ੍ षਣ੍ਡਂ ਨਿਪਤਿਤਂ ਸ਼ਾਖਾਮृਗਮ੍ ਇਵੋਦ੍ਧਤਂ । ਨ ਚਞ੍ਚਲਂ ਮਨੋ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਨ ਜਿਘਾਂਸਤਿ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ, ਜੰਗਲੀ ਡਾਲ-ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਨਪੁੰਸਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਚੰਚਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਸ਼ਰੀਰਤਰੁਸਰ੍ਪੌਘਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤੌਰ੍ਵਸ਼ਿਖਿਨਸ਼੍ ਸ਼ਿਖਾਃ । ਆਸ਼ਾ ਯਂ ਨ ਦਹਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਨ ਜਿਘਾਂਸਤਿ
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਸ ਦੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਉਆਂ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਸਾੜਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿषਾਪੂਰਸ੍ ਸ੍ਵਮਨੋਬਿਲਮਨ੍ਦਿਰਃ । ਲੋਭਵ੍ਯਾਲੋ ਨ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਂ ਮृਤ੍ਯੁਸ੍ ਤਂ ਨ ਜਿਘਾਂਸਤਿ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਲਾਲਚ ਦਾ ਸੱਪ ਉਸਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਵੀ ਪਕੜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਪੀਤਾਸ਼ੇषਵਿਵੇਕਾਮ੍ਬੁਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਾਮ੍ਭੋਧਿਵਾਡਵਃ । ਨ ਨਿਰ੍ਦਹਤਿ ਯਂ ਕੋਪਸ੍ ਤਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਨ ਜਿਘਾਂਸਤਿ
ਜਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਵਿੱਥ ਨਾਲ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਅੱਗ ਠੰਡੀ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਸਾੜਦਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਮੌਤ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪਕੜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤਿਲਾਨਾਂ ਕਠਿਨਂ ਰਾਸ਼ਿਮ੍ ਉਗ੍ਰਮ੍ ਇਵਾਕੁਲਮ੍ । ਯਂ ਪੀਡਯਤਿ ਨਾਨਙ੍ਗਸ੍ ਤਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਨ ਜਿਘਾਂਸਤਿ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਖਤ ਘਾਣੀ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੁਟਦੀ, ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਵੀ ਪਕੜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਯੇਨ ਪਦੇ ਪਰਮਪਾਵਨੇ । ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ ਦृਢਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਸ੍ ਤਂ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ ਨ ਜਿਘਾਂਸਤਿ
ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਵੀ ਪਕੜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
ਏਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਹਾਦੋषਾਸ੍ ਸਂਸਾਰਵ੍ਯਾਧਿਹੇਤਵਃ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਲੁਮ੍ਪਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਕਸਮਾਹਿਤਮ੍
ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਅਵਗੁਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੇ।
ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਸਮੁਤ੍ਥਾਨਿ ਵਲਿਤਾਨਿ ਮਹਾਭ੍ਰਮੈਃ । ਨ ਵਿਲੁਮ੍ਪਨ੍ਤਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਕਸਮਾਹਿਤਮ੍
ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਨ ਦਾਦਤਿ ਨ ਚਾਦਤ੍ਤੇ ਨ ਜਹਾਤਿ ਨ ਯਾਚਤੇ । ਕੁਰ੍ਵਦ੍ ਏਵ ਚ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਕਸਮਾਹਿਤਮ੍
ਇਹ ਨਾ ਦਿੰਦਾ, ਨਾ ਲੈਂਦਾ, ਨਾ ਛੱਡਦਾ, ਨਾ ਮੰਗਦਾ; ਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਨਸਂਸ੍ਮृਤਿ ਨਵਿਸ੍ਮृਤਿ । ਨ ਸੁਪ੍ਤਂ ਨ ਚ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਥਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਕਸਮਾਹਿਤਮ੍
ਇਹ ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ, ਨਾ ਉੱਠਦਾ, ਨਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਭੁੱਲਦਾ; ਇਹ ਮਨ ਨਾ ਸੁੱਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਜਾਗਦਾ, ਸਦਾ ਇਕਾਗਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਧੀਕृਤਹृਦਾਕਾਸ਼ਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਕਾਰਜਾਃ । ਚਿਨ੍ਤਾ ਨ ਪਰਿਹਿਂਸਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਕਸਮਾਹਿਤਮ੍
ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਦਿਲ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਅੰਧੇਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨੂੰ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ।
ਯੇ ਦੁਰਰ੍ਥਾ ਦੁਰਾਰਮ੍ਭਾ ਦੁਰ੍ਗੁਣਾ ਦੁਰੁਦਾਹृਤਾਃ । ਦੁष੍ਕ੍ਰਮਾਸ੍ ਤੇ ਨ ਕृਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਕਸਮਾਹਿਤਮ੍
ਜੋ ਮਨਸੂਬੇ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ, ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਔਖੇ, ਮਾੜੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ।
ਸ਼ੁਭਾਨਿ ਵਿਪੁਲਾਰ੍ਥਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਗੁਣਵਨ੍ਤਿ ਚ । ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯ੍ ਏਵਾਨੁਧਾਵਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਕਸਮਾਹਿਤਮ੍
ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ, ਵਧੇਰੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਉਦਰ੍ਕਹਿਤਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਨਪਾਯਿ ਗਤਭ੍ਰਮਮ੍ । ਦੁਰੀਹਿਤਦਸ਼ਾਮੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਪਰਂ ਕਾਰਯੇਨ੍ ਮਨਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਫਾਇਦੇਮੰਦ, ਅਟੱਲ, ਗਲਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਦृष੍ਟਮ੍ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਚਿਰਵੈਧੁਰ੍ਯਕਾਰਿਣਾ । ਮੁਨੇ ਕਾਮਪਿਸ਼ਾਚੇਨ ਤਤ੍ਪਰਂ ਕਾਰਯੇਨ੍ ਮਨਃ
ਹੇ ਮুনি, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਭੂਤ ਨੇ ਬੇਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦੇ।
ਆਦੌ ਮਧ੍ਯੇ ਤਥਾਨ੍ਤੇ ਚ ਚਿਰਾਯ ਪਰਿ ਚੋਦਿਤਮ੍ । ਯਚ੍ ਚਾਰੁ ਮਧੁਰਂ ਪਥ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪਰਂ ਕਾਰਯੇਨ੍ ਮਨਃ
ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਭ ਵਲੋਂ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਹਣਾ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦੇ।