ਕ੍ਰਿਯਾਪਰਾਸ੍ ਤਾਵਦ੍ ਅਲਂ ਚਕ੍ਰਾਵृਤ੍ਤਿਭਿਰ੍ ਆਦृਤਾਃ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀਹ ਜਨਾ ਯਾਵਨ੍ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਲੋਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ।
ਯਥਾਭੂਤਮ੍ ਇਮਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਂਸਾਰਂ ਤਨ੍ਮਯੀਂ ਧਿਯਮ੍ । ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਰਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਿਰਾਲਾਨਾ ਗਜਾ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਰੱਸੀਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿषਮੇਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਤੇਹਾ ਰਾਮ ਸਂਸਾਰਸਂਸृਤਿਃ । ਦੇਹਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਤਨ੍ਤੁਰ੍ ਵਿਨਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਭਟਕਣ, ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਦ ਤਕ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਜਾਲ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਯੁਕ੍ਤਿਪ੍ਲਵੇਨੈਵ ਸਂਸਾਰਾਬ੍ਧਿਂ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਮ੍ । ਮਹਾਧਿਯਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਨੇਤਰੇਣ ਰਘੂਦ੍ਵਹ
ਰਘੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ, ਵੱਡੀ ਅਕਲ ਵਾਲੇ ਹੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸੋਚ ਦੀ ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਤਾਮ੍ ਇਮਾਂ ਜ੍ਞਾਨਯੁਕ੍ਤਿਂ ਤ੍ਵਂ ਸਂਸਾਰਾਮ੍ਭੋਧਿਤਾਰਿਣੀਮ੍ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਨਿਤ੍ਯਾਵਹਿਤਯਾਨਯਾ
ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁਧੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰੀਕਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੱਲ।
ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਸਂਰਮ੍ਭਾ ਜਗਤੋ ਦੁਃਖਰੀਤਯਃ । ਚਿਰਾਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਦਹਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾ ਵਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਿਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤ
ਅਣਗਣੇ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਬਿਨਾ ਸਹੀ ਸਮਝ ਦੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾੜਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।
ਸ਼ੀਤਵਾਤਾਤਪਾਦੀਨਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਦੁਃਖਾਨਿ ਰਾਘਵ । ਜ੍ਞਾਨਯੁਕ੍ਤਿਂ ਵਿਨਾ ਕੇਨ ਸਹ੍ਯਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਾਧੁषੁ
ਰਾਘਵ, ਠੰਡ, ਹਵਾ, ਗਰਮੀ ਆਦਿ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਅਕਲਮੰਦ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਆਪਤਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਦਂ ਯਥਾਕਾਲਂ ਦਹਨ੍ਤਿ ਚ । ਦੁਃਖਚਿਨ੍ਤਾ ਨਰਂ ਮੂਢਂ ਤृਣਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾ ਇਵ
ਦੁਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍ ਆਧਯਃ । ਨ ਦਹਨ੍ਤਿ ਵਨਂ ਵਰ੍षਦਬ੍ਦਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾ ਇਵ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਲੋਅ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਪਰਾਵਰ੍ਤੇ ਸਂਸਾਰਮਰੁਮਾਰੁਤੇ । ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤੇ ऽਪਿ ਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਭਜ੍ਯਤੇ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀਆਂ ਆਂਧੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਡਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਤਵ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ, ਉਹ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤੁਮ੍ ਅਤੋ ਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਧੀਮਾਨ੍ ਏਵ ਹਿ ਧੀਮਤਾ । ਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਣਯਾਨ੍ਵਿਤਂ
ਇਸ ਲਈ, ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਸਚੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛੇ।
ਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕਸ੍ਯ ਪृष੍ਟਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤੁਰ੍ ਉਤ੍ਤਮਚੇਤਸਾ । ਯਤ੍ਨੇਨ ਵਚਨਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍ ਅਂਸ਼ੁਕੇਨੇਵ ਕੁਙ੍ਕੁਮਮ੍
ਜਦੋਂ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਕੇਸਰ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਮ੍ ਅਨਾਦੇਯਵਚਨਂ ਵਾਗ੍ਵਿਦਾਂ ਵਰ । ਯਃ ਪृਚ੍ਛਤਿ ਨਰਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੂਢਤਰੋ ऽਪਰਃ
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਲੈਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕਸ੍ਯ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤੁਃ ਪृष੍ਟਸ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਨਾਨੁਤਿष੍ਠਤਿ ਯੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਰਾਧਮਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਚੇ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਨਿਕੰਮਾ ਨਹੀਂ।
ਤਜ੍ਜ੍ਞਤਾਤਜ੍ਜ੍ਞਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤੁਰ੍ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਕਾਰ੍ਯਤਃ । ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਨਰਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਪृਚ੍ਛਕਸ੍ ਸ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਜੋ ਬੰਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਚਮੁਚ ਬਹੁਤ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਿਰ੍ਣੀਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾਰਂ ਬਾਲਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਕਰੋਤਿ ਯਃ । ਅਧਮਃ ਪृਚ੍ਛਕਸ੍ ਸ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਨ ਮਹਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਭਾਜਨਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਮਝ ਜਾਂ ਯੋਗਤਾ ਜਾਣੇ, ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਘਟੀਆ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਹਕਦਾਰ ਨਹੀਂ।
ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਸਮਾਧਾਨਕ੍ਸ਼ਮਬੁਦ੍ਧਾਵ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤੇ । ਪृष੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੇਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਾਧਮੇ ਪਸ਼ੁਧਰ੍ਮਿਣਿ
ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤਦ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਘਟੀਆ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕਾਰ੍ਥਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪृਚ੍ਛਕਸ੍ਯਾਵਿਚਾਰ੍ਯ ਵਾ । ਯੋ ਵਕ੍ਤਿ ਤਮ੍ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ ਮੂਢਤਮਂ ਨਰਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਇਹ ਨਾ ਵੇਖੇ ਕਿ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੱਚੀ ਮੱਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮੂਰਖ ਮਾਨਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਤੀਵ ਗੁਣਾਧਾਰਃ ਪृਚ੍ਛਕੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਅਹਂ ਚ ਵਕ੍ਤੁਂ ਜਾਨਾਮਿ ਸ ਚ ਯੋਗੋ ऽਯਮ੍ ਆਵਯੋਃ
ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ, ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈਂ ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਅਹਂ ਵਚ੍ਮਿ ਤਦ੍ ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦ । ਏਤਦ੍ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਹृਦਿ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਂ
ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਹਾਂ, ਤੂੰ ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਉਸਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਸਲ ਮੱਤ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖ।
ਮਹਾਨ੍ ਅਸਿ ਵਿਰਕ੍ਤੋ ऽਸਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ऽਸਿ ਜਨਤਾਸ੍ਥਿਤੌ । ਤ੍ਵਯਿ ਵਸ੍ਤੁ ਲਗਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਮ੍ਬੁ ਯਥਾਂਸ਼ੁਕੇ
ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਵੈਰਾਗੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚਾਈ ਠਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਗੂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰੰਗਤ ਕਪੜੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਕ੍ਤਾਵਧਾਨਪਰਮਾ ਪਰਮਾਰ੍ਥਵਿਵੇਚਨੀ । ਵਿਸ਼ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਂ ਤਵ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਜਲਮਧ੍ਯਮ੍ ਇਵਾਰ੍ਕਭਾ
ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਸਾਵਧਾਨ ਸੁਣਨ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਥ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਵਚ੍ਮਿ ਤਵਾਦੇਯਂ ਹृਦਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਨ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯ ਏਵਾਹਂ ਨ ਤ੍ਵਯੇਹ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ।
ਮਨੋ ਹਿ ਚਪਲਂ ਰਾਮ ਸਂਸਾਰਵਨਮਰ੍ਕਟਮ੍ । ਸਂਰੋਧ੍ਯ ਹृਦਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਾ ਪਰਮਾਰ੍ਥਧੀਃ
ਮਨ ਬੜਾ ਚੰਚਲ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬਾਂਦਰ। ਇਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੋਕ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸੁਣ।
ਅਵਿਵੇਕਿਨਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਸਜ੍ਜਨਰਤਿਂ ਜਨਮ੍ । ਚਿਰਂ ਦੂਰਤਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੂਜਨੀਯਾ ਹਿ ਸਾਧਵਃ
ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹਨ, ਅਗਿਆਨੀ ਹਨ ਤੇ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰੱਜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੂਰ ਰਹੋ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਹੀ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਦ੍ ਵਿਵੇਕ ਉਪਜਾਯਤੇ । ਵਿਵੇਕਪਾਦਪਸ੍ਯੈਤੇ ਭੋਗਮੋਕ੍ਸ਼ੌ ਫਲੇ ਸ੍ਮृਤੇ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਵਿਵੇਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਦੋ ਫਲ ਹਨ — ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵਾਰੇ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲਾਸ਼੍ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਸ਼ਮੋ ਵਿਚਾਰਸ੍ ਸਨ੍ਤੋषਸ਼੍ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਃ
ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਚਾਰ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: ਮਨ ਦੀ ਠੰਢ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ, ਤਸੱਲੀ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ।
ਏਤੇ ਸੇਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਦ੍ਵੌ ਤ੍ਰਯੋ ऽਥ ਵਾ । ਦ੍ਵਾਰਮ੍ ਉਦ੍ਘਾਟਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਰਾਜਗृਹੇ ਬਲਾਤ੍
ਇਹ ਚਾਰੇ, ਜਾਂ ਦੋ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ, ਜੇਹੜੇ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਹਲ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਕਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਯਤ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਸ਼ਗੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ऽਪਿ ਵਸ਼ਂ ਯਤਃ
ਇਨ੍ਹਾ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਤੇ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਵਿਵੇਕੋ ਹਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਤਪਸੋ ਦ੍ਯੁਤੇਃ । ਭਾਜਨਂ ਭੂषਣਾਕਾਰੋ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ ਤੇਜਸਾਮ੍ ਇਵ
ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲਤਾ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਗਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਚਮਕ ਦਾ ਭਾਂਡਾ, ਗਹਿਣਾ ਤੇ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਾਰੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।