ਦ੍ਵਾਵ੍ ਏਵ ਕਿਲ ਯਤ੍ਨੋਤ੍ਥੌ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗੌ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਭਵਤੋ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਜ੍ਞੇਯਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਦੋ ਹੀ ਯੋਗ ਹਨ—ਗਿਆਨ ਦਾ ਯੋਗ ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਯੋਗ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਰਥਾਰੂਢੋ ਗੂਢਦੇਹਗੁਹਾਸ਼ਯਃ । ਅਨਨ੍ਤਸਿਦ੍ਧਿਦਸ੍ ਸਾਧੋ ਯੋਗੋ ऽਯਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ृਣੁ
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਦੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੇਹ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਯੋਗ ਅੰਤਹੀਨ ਸਿਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸਾਧੂ, ਸੁਣੋ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਮੁਖਾਨਿਲਸ੍ਫੁਰਣਨਿਰੋਧਸਮ੍ਭਵੇ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਗਤੇ ਨृਪਸੁਤ ਚੇਤਸਃ ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਸਮਾਹਿਤਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਇਹ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਿਤਃ ਪਰੇ ਪਦੇ ਵਿਗਲਿਤਭੀਰ੍ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਸਿ
ਜਦੋਂ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਾਹ ਦੀ ਹਲਚਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤਾਂ ਯੋਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਤੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਗਾ।
ਅਸ੍ਤਿ ਤਾਵਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਖਸ੍ਯ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਯਂ ਕਿਲ । ਜਗਦ੍ਰੂਪਃ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਮृਗਤृष੍ਣਾ ਮਰਾਵ੍ ਇਵ
ਕਿਤੇ ਵਿਰਲੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਅਨੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹਲਚਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਤਾਂ ਯਾਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਲਸਮ੍ਭਵਃ । ਸ੍ਥਿਤਃ ਪਿਤਾਮਹਤ੍ਵੇਨ ਸृष੍ਟਭੂਤਭਰਭ੍ਰਮਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਾਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਪਿਤਾਮਾ ਬਣ ਕੇ, ਸਿਰਜੀ ਹੋਈ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਮਾਨਸਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਚੇष੍ਟਿਤਃ । ऋਕ੍ਸ਼ਚਕ੍ਰੇ ਧ੍ਰੁਵਵृਤੇ ਨਿਵਸਾਮਿ ਯੁਗਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਹਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ; ਧ੍ਰੁਵ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸੋ ऽਹਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਆਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਤਿष੍ਠਞ੍ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੋਃ । ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ੍ ਨਾਰਦਾਦਿਭ੍ਯਃ ਕਥਾਂ ਸੁਚਿਰਜੀਵਿਨਾਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜੋ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਥਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਥ ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯੁਵਾਚ ਹ । ਸ਼ਾਤਾਤਪੋ ਨਾਮ ਮੁਨਿਰ੍ ਮੌਨੀ ਮਾਨੀ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਦ ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਤਾਤਪ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ।
ਮੇਰੋਰ੍ ਈਸ਼ਾਨਕੋਣਸ੍ਥਪਦ੍ਮਰਾਗਮਯੇ ਦਿਵਿ । ਅਸ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਤਰੁਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਞ੍ ਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਚੂਡ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੂੜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਤਰੋਰ੍ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਕਨ੍ਧਕੋਟਰੇ । ਕਲਧੌਤਲਤਾਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਿਹਗਾਲਯਃ
ਉਸ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ, ਦੱਖਣੀ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਲਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਦਾ ਘਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਵਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਭੁਸੁਣ੍ਡੋ ਨਾਮ ਵਾਯਸਃ । ਵੀਤਰਾਗੋ ਬृਹਤ੍ਕੋਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਵ ਨਿਜਪਙ੍ਕਜੇ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭੁਸੁਣਡਾ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੈਰ-ਵਿਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੰਵਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਬੈਠਾ ਹੈ।
ਸ ਯਥਾ ਜਗਤਃ ਕੋਸ਼ੇ ਜੀਵਤੀਹ ਸੁਰਾਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ । ਚਿਰਜੀਵੀ ਤਥਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਨ ਭੂਤੋ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਸ੍ ਸ ਨੀਰੋਗਸ੍ ਸ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਸ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮਤਿਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ ਕਾਨ੍ਤਃ ਕਾਲਕੋਵਿਦਃ
ਉਹ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਧਨ-ਮਾਲਕ, ਵੱਡੀ ਅਕਲ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ ਯਥਾ ਜੀਵਤਿ ਖਗਸ੍ ਤਥੇਹ ਯਦਿ ਜੀਵ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ ਭਵੇਜ੍ ਜੀਵਿਤਂ ਪੁਂਸਾਂ ਦੀਰ੍ਘਂ ਚਾਦੇਯਮ੍ ਏਵ ਚ
ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਲੰਬਾ ਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਦਰਯੋਗ ਹੋਵੇ।
ਇਤਿ ਤੇਨ ਭੁਸੁਣ੍ਡੋ ऽਸੌ ਭੂਯਃਪृष੍ਟੇਨ ਵਰ੍ਣਿਤਃ । ਯਥਾਵਦ੍ ਏਵ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸਭਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਮੂਰ੍ਤਿਨਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤਯਮੂਰਤੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਭੁਸੁੰਡਾ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ।
ਕਥਾਵਸਰਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਅਥ ਯਾਤੇ ਸੁਰਵ੍ਰਜੇ । ਭੁਸੁਣ੍ਡਵਿਹਗਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਅਹਂ ਯਾਤਃ ਕੁਤੂਹਲਾਤ੍
ਕਹਾਣੀ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਮੈਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭੁਸੁੰਡਾ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਗਿਆ।
ਭੁਸੁਣ੍ਡਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਯਤ੍ਰ ਮੇਰੋਸ਼੍ ਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਤਦ੍ ਉਨ੍ਨਤਮ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨਾਹਂ ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਯਂ ਬृਹਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਭੁਸੁੰਡਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਝਟ-ਪਟ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਨਾਲ ਬਣੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਦ੍ਰੁਤਗੈਰਿਕਕਾਨ੍ਤੇਨ ਤੇਜਸਾ ਵਹ੍ਨਿਵਰ੍ਚਸਾ । ਮਧ੍ਵਾਸਵਰਸੇਨੇਵ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ ਕਕੁਭਾਂ ਗਣਮ੍
ਉਹ ਚੋਟੀ ਚੁਨ੍ਹੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਮਦਿਰਾ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਜ੍ਵਲਨਜ੍ਵਾਲਾਪਿਣ੍ਡਾਦ੍ਰਿਮ੍ ਇਵ ਸਞ੍ਚਿਤਮ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਸ਼ਿਲਾਧੂਮਮ੍ ਆਲੋਕਾਰੁਣਿਤਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਉਹ ਇਕ ਅੰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਸਮਾਨ ਨੀਲ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਰਾਗਾਣਾਂ ਰਾਸ਼ਿਮ੍ ਅਦ੍ਰਾਵ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭ੍ਰਜਾਲਾਨਾਂ ਘਨਮ੍ ਏਕਮ੍ ਇਵਾਕਰਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਇਕ ਹੀ ਸਰੋਤ ਹੋਵੇ।
ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਮੇਰੋਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਾਡ੍ਯੇਵ ਨਿਰ੍ਗਤਮ੍ । ਮੂਰ੍ਧਾਨਮ੍ ਆਗਤਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਵਾਡਵਂ ਜਠਰਾਨਲਮ੍
ਮਾਨੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲ ਆਈ ਹੋਵੇ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਚਮਕਦੀ।
ਸੁਮੇਰੁਵਨਦੇਵ੍ਯੇਵ ਨਵਾਲਕ੍ਤਕਰਞ੍ਜਿਤਮ੍ । ਲੀਲਯਾਦਾਤੁਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਂ ਖੇ ਨੀਤਂ ਹਸ੍ਤਂ ਸ਼ਿਖਾਙ੍ਗੁਲਿਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲ ਡੁਬੋ ਕੇ, ਖੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਹਥ ਵਧਾਇਆ ਹੋਵੇ।
ਜ੍ਵਾਲਾਭਿਰ੍ ਇਵ ਮਾਲਾਭਿਰ੍ ਅਰੁਣਾਭਿਃ ਪਯੋਮੁਚਾਮ੍ । ਖਂ ਗਨ੍ਤੁਮ੍ ਇਵ ਸਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਸ਼ੈਲਸ੍ਥਮ੍ ਇਵ ਵਾਡਵਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਲਾਲ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੰਪਦੀ ਹੋਈ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਤਾਰਾਸ੍ ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਵਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਙ੍ਗੁਲੀਭਿਰ੍ ਇਵਾਸ਼੍ਰਿਭਿਃ । ਕਚਦਂਸ਼ੁਨਖਾਗ੍ਰਾਭਿਃ ਪਰਿਚੁਮ੍ਬਦ੍ ਇਵੋਨ੍ਨਤਮ੍
ਤਾਰੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਤੇ ਨਖਾਂ ਦੇ ਕੋਣਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚੁੰਮਦੇ ਹੋਏ।
ਕਚਦ੍ਰਤ੍ਨਸ਼ਿਲਾਸ਼੍ਵਭ੍ਰਂ ਭਾਸ੍ਵਤ੍ਕਨਕਕਨ੍ਦਰਮ੍ । ਸਰਤ੍ਕੁਸੁਮਰੇਣ੍ਵਭ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਮਰਮ੍
ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਪੱਥਰ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਫਾਂ, ਚਮਕਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੋਹ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੇਣ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਧਾਰਾਂ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੀ ਸਨ।
ਕ੍ਵਣਦ੍ਵਂਸ਼ਲਸਦ੍ਵਾਤਂ ਨृਤ੍ਯਦ੍ਰਤ੍ਨਲਤਾਙ੍ਗਨਮ੍ । ਗਰ੍ਜਜ੍ਜੀਮੂਤਮੁਰਜਂ ਭੂਭृਤੋ ਨਾਟ੍ਯਮਣ੍ਡਪਮ੍
ਬਾਂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਵਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਗੜਗੜਾਉਂਦੇ ਬੱਦਲ ਡੰਗਰ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਹਸਤ੍ਕੁਸੁਮਗੁਚ੍ਛਾਢ੍ਯਂ ਧ੍ਵਨਤ੍षਟ੍ਪਦਪੇਟਕਮ੍ । ਦਨ੍ਤਤਾਲਂ ਦਲਾਵਲ੍ਯਾ ਪਰਿਹਾਸਾਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਹੱਸਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮਧੁਰ ਗੂੰਜਦੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ, ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਖੜਕਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਤਾਲੀਆਂ ਵਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।
ਦੋਲਾਲੋਲਾਪ੍ਸਰੋਵृਨ੍ਦਮ੍ ਉਦ੍ਦਾਮਮਦਮਨ੍ਮਥਮ੍ । ਸ਼ਿਲਾਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਵਿਬੁਧਂ ਮਿਥੁਨਾਸ਼੍ਰਿਤਕਨ੍ਦਰਮ੍
ਲਤਾਂ ਉੱਤੇ ਝੂਲੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਮੌਜ ਵਿੱਚ ਮਸਤ; ਦੇਵਤਾ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਜੋੜੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈਂਦੇ।
ਵਰਾਮ੍ਬਰਾਜਿਨਂ ਸ਼ੁਭ੍ਰਂ ਗਙ੍ਗਾਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਿ ਚ । ਤਾਪਸਂ ਪਿਙ੍ਗਲਮ੍ ਇਵ ਵੇਣੁਦਣ੍ਡਧਰਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਥੇ ਇੱਕ ਤਪस्वੀ ਖੜਾ ਸੀ, ਚੰਗੀ ਛਾਲ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨੇਊ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਪੀਲੀਆਂ ਰੰਗਤ ਵਾਲਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਾਠੀ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਗਙ੍ਗਾਨਿਰ੍ਝਰਨਿਰ੍ਹ੍ਰਾਦਿ ਲਤਾਗृਹਗਤਾਮਰਮ੍ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਗੀਤਸੁਭਗਮ੍ ਆਮੋਦਿਮਧੁਰਾਨਿਲਮ੍
ਗੰਗਾ ਦੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ, ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੀ ਮੌਜਦਾਰ ਹਵਾ ਚਲਦੀ।