ਵ੍ਯਪਗਤਮਦਮੋਹੋ ਮਾਨਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਰਤਰਮ੍ ਉਦਿਤਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ੋਕਸ਼੍ ਚਿਰੇਣ । ਪੁਨਰ੍ ਅਸੁਖਮ੍ ਅਗਚ੍ਛਨ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਯੈਕਾਨ੍ਤਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਦਸਿ ਯਦ੍ ਅਸਿ ਸਾਧੋ ਤਤ੍ ਕਰਿष੍ਯੇ ਵਿਸ਼ਙ੍ਕਮ੍
ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਮੋਹ, ਗਰੂਰ ਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਮੁੜ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਸਾਫ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਖੋਗੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਵਿਲਾਸੇਨ ਵਾਸਨਾਵਿਲਯੋਦਯੇ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਪਦੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਦ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਦੱਸੋ—ਜਦੋਂ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਕਿਵੇਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਟਿਕਦਾ ਹੈ?
ਸਂਸਾਰੋਤ੍ਤਰਣੇ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਯੋਗਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਤ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਧਰ੍ਮਿਣੀਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰੀਕਾ 'ਯੋਗ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਕਾਰੋ ऽਸ੍ਯਾ ਏਕਃ ਪ੍ਰਕਥਿਤੋ ਭੁਵਿ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪ੍ਰਾਣਸਂਰੋਧਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁ ਸੋ ऽਯਂ ਮਯੋਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਤਰੀਕਾ ਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸੁਲਭਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਦੁਃਖਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਤਰਸ਼੍ ਸ਼ੋਭਨੋ ऽਨਯੋਃ । ਯੇਨਾਵਗਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਭੂਯਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭੋ ਨ ਬਾਧਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਆਸਾਨ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਪ੍ਰਕਾਰੌ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੌ ਯੋਗਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਤਥਾਪਿ ਰੂਢਿਮ੍ ਆਯਾਤਃ ਪ੍ਰਾਣਯੁਕ੍ਤਾਵ੍ ਅਸੌ ਭृਸ਼ਮ੍
ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ 'ਯੋਗ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਯੋਗਸ੍ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਂਸਾਰੋਤ੍ਤਰਣਕ੍ਰਮੇ । ਸਮਾਵ੍ ਉਪਾਯੌ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਏਵ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਵ੍ ਏਕਫਲਪ੍ਰਦੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ; ਇਹ ਦੋ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਦਾ ਫਲ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ।
ਅਸਾਧ੍ਯਃ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਯੋਗਃ ਕਸ੍ਯਚਿਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਮਮ ਤ੍ਵ੍ ਅਭਿਮਤਸ੍ ਸਾਧੋ ਸੁਸਾਧੋ ਜ੍ਞਾਨਜਃ ਕ੍ਰਮਃ
ਕਿਸੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚੇ ਪਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਸਾਧੂ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਰਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਹੈ।
ਯਜ੍ ਜ੍ਞਾਤਂ ਨ ਤਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਪੁਨਰ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਸੁ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵੀ—even ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ—ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗਿਆਨ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਣਾਸਨਦੇਸ਼ਾਦਿਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਸੁਸਾਧਤਾਂ । ਨਾਯਾਤਿ ਯੋਗੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਥ ਵਾ ਵਿਕਲ੍ਪੋ ਨੈष ਸ਼ੋਭਨਃ
ਯੋਗ, ਜੋ ਧਿਆਨ, ਆਸਨ, ਥਾਂ ਆਦਿ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਰਾਹ ਵੀ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਵ੍ ਏਵ ਕਿਲ ਯਤ੍ਨੋਤ੍ਥੌ ਜ੍ਞਾਨਯੋਗੌ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਭਵਤੋ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਜ੍ਞੇਯਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਦੋ ਹੀ ਯੋਗ ਹਨ—ਗਿਆਨ ਦਾ ਯੋਗ ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਯੋਗ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਰਥਾਰੂਢੋ ਗੂਢਦੇਹਗੁਹਾਸ਼ਯਃ । ਅਨਨ੍ਤਸਿਦ੍ਧਿਦਸ੍ ਸਾਧੋ ਯੋਗੋ ऽਯਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ृਣੁ
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਦੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੇਹ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਯੋਗ ਅੰਤਹੀਨ ਸਿਧੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸਾਧੂ, ਸੁਣੋ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਮੁਖਾਨਿਲਸ੍ਫੁਰਣਨਿਰੋਧਸਮ੍ਭਵੇ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਗਤੇ ਨृਪਸੁਤ ਚੇਤਸਃ ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਸਮਾਹਿਤਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਇਹ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਿਤਃ ਪਰੇ ਪਦੇ ਵਿਗਲਿਤਭੀਰ੍ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਸਿ
ਜਦੋਂ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਾਹ ਦੀ ਹਲਚਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤਾਂ ਯੋਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਤੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਗਾ।
ਅਸ੍ਤਿ ਤਾਵਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਖਸ੍ਯ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਯਂ ਕਿਲ । ਜਗਦ੍ਰੂਪਃ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਮृਗਤृष੍ਣਾ ਮਰਾਵ੍ ਇਵ
ਕਿਤੇ ਵਿਰਲੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਅਨੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹਲਚਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਤਾਂ ਯਾਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਲਸਮ੍ਭਵਃ । ਸ੍ਥਿਤਃ ਪਿਤਾਮਹਤ੍ਵੇਨ ਸृष੍ਟਭੂਤਭਰਭ੍ਰਮਃ
ਉਸ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਾਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਪਿਤਾਮਾ ਬਣ ਕੇ, ਸਿਰਜੀ ਹੋਈ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਮਾਨਸਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਚੇष੍ਟਿਤਃ । ऋਕ੍ਸ਼ਚਕ੍ਰੇ ਧ੍ਰੁਵਵृਤੇ ਨਿਵਸਾਮਿ ਯੁਗਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਹਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ; ਧ੍ਰੁਵ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸੋ ऽਹਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਆਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਤਿष੍ਠਞ੍ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੋਃ । ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ੍ ਨਾਰਦਾਦਿਭ੍ਯਃ ਕਥਾਂ ਸੁਚਿਰਜੀਵਿਨਾਮ੍
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜੋ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਥਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਥ ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯੁਵਾਚ ਹ । ਸ਼ਾਤਾਤਪੋ ਨਾਮ ਮੁਨਿਰ੍ ਮੌਨੀ ਮਾਨੀ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਦ ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਤਾਤਪ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ।
ਮੇਰੋਰ੍ ਈਸ਼ਾਨਕੋਣਸ੍ਥਪਦ੍ਮਰਾਗਮਯੇ ਦਿਵਿ । ਅਸ੍ਤਿ ਕਲ੍ਪਤਰੁਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਞ੍ ਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਚੂਡ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੂੜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਤਰੋਰ੍ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਕਨ੍ਧਕੋਟਰੇ । ਕਲਧੌਤਲਤਾਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਿਹਗਾਲਯਃ
ਉਸ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ, ਦੱਖਣੀ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਲਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਦਾ ਘਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਵਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਭੁਸੁਣ੍ਡੋ ਨਾਮ ਵਾਯਸਃ । ਵੀਤਰਾਗੋ ਬृਹਤ੍ਕੋਸ਼ੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਵ ਨਿਜਪਙ੍ਕਜੇ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭੁਸੁਣਡਾ ਹੈ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੈਰ-ਵਿਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੰਵਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਬੈਠਾ ਹੈ।
ਸ ਯਥਾ ਜਗਤਃ ਕੋਸ਼ੇ ਜੀਵਤੀਹ ਸੁਰਾਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ । ਚਿਰਜੀਵੀ ਤਥਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਨ ਭੂਤੋ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਸ੍ ਸ ਨੀਰੋਗਸ੍ ਸ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਸ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮਤਿਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ ਕਾਨ੍ਤਃ ਕਾਲਕੋਵਿਦਃ
ਉਹ ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਧਨ-ਮਾਲਕ, ਵੱਡੀ ਅਕਲ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ ਯਥਾ ਜੀਵਤਿ ਖਗਸ੍ ਤਥੇਹ ਯਦਿ ਜੀਵ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ ਭਵੇਜ੍ ਜੀਵਿਤਂ ਪੁਂਸਾਂ ਦੀਰ੍ਘਂ ਚਾਦੇਯਮ੍ ਏਵ ਚ
ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਲੰਬਾ ਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਦਰਯੋਗ ਹੋਵੇ।
ਇਤਿ ਤੇਨ ਭੁਸੁਣ੍ਡੋ ऽਸੌ ਭੂਯਃਪृष੍ਟੇਨ ਵਰ੍ਣਿਤਃ । ਯਥਾਵਦ੍ ਏਵ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸਭਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਮੂਰ੍ਤਿਨਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤਯਮੂਰਤੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਭੁਸੁੰਡਾ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ।
ਕਥਾਵਸਰਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਅਥ ਯਾਤੇ ਸੁਰਵ੍ਰਜੇ । ਭੁਸੁਣ੍ਡਵਿਹਗਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਅਹਂ ਯਾਤਃ ਕੁਤੂਹਲਾਤ੍
ਕਹਾਣੀ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਮੈਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭੁਸੁੰਡਾ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਗਿਆ।
ਭੁਸੁਣ੍ਡਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਯਤ੍ਰ ਮੇਰੋਸ਼੍ ਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਤਦ੍ ਉਨ੍ਨਤਮ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨਾਹਂ ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਯਂ ਬृਹਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਭੁਸੁੰਡਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਝਟ-ਪਟ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਨਾਲ ਬਣੀ ਵੱਡੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਦ੍ਰੁਤਗੈਰਿਕਕਾਨ੍ਤੇਨ ਤੇਜਸਾ ਵਹ੍ਨਿਵਰ੍ਚਸਾ । ਮਧ੍ਵਾਸਵਰਸੇਨੇਵ ਰਞ੍ਜਯਨ੍ ਕਕੁਭਾਂ ਗਣਮ੍
ਉਹ ਚੋਟੀ ਚੁਨ੍ਹੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਮਦਿਰਾ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਜ੍ਵਲਨਜ੍ਵਾਲਾਪਿਣ੍ਡਾਦ੍ਰਿਮ੍ ਇਵ ਸਞ੍ਚਿਤਮ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਸ਼ਿਲਾਧੂਮਮ੍ ਆਲੋਕਾਰੁਣਿਤਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਉਹ ਇਕ ਅੰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਸਮਾਨ ਨੀਲ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਰਾਗਾਣਾਂ ਰਾਸ਼ਿਮ੍ ਅਦ੍ਰਾਵ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭ੍ਰਜਾਲਾਨਾਂ ਘਨਮ੍ ਏਕਮ੍ ਇਵਾਕਰਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਇਕ ਹੀ ਸਰੋਤ ਹੋਵੇ।