ਵਿਲੇਸੂ ਰਮਣੀਯੇषੁ ਲਲਨਾਲਾਸ੍ਯਹਾਰਿषੁ । ਵਿਹਾਰਾਹਾਰਰਮ੍ਯੇषੁ ਭੋਗਾਭੋਗੇषੁ ਭੂषਿਤਾਃ
ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨੱਚਣ ਨੇ ਸਭ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਖੇਡਾਂ ਤੇ ਰਸ ਭਰੇ ਸੁਆਦਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਤੇ ਰੰਗ-ਰਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸੀ।
ਵਿਚੇਰੁਸ਼੍ ਚਾਰੁਚੂਤਾਸੁ ਮਨ੍ਦਾਰਵਲਿਤਾਸੁ ਚ । ਅਪ੍ਸਰੋਗੀਤਪੂਰ੍ਣਾਸੁ ਨਨ੍ਦਨੋਦ੍ਯਾਨਭੂਮਿषੁ
ਉਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੰਬ ਦੀਆਂ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਨੰਦਨ ਬਾਗ ਦੀ ਧਰਤੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ।
ਊषੁਰ੍ ਆਚਾਰਪੂਤੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਖਿਲਜਨ੍ਤੁषੁ । ਯਜ੍ਞਕ੍ਰਿਯਾਕਰਾਲੇषੁ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯੇषੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਤੇਰੁਰ੍ ਹਤਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸੁ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਭੂਰਿਸ਼ਰਾਸੁ ਚ । ਭੇਰੀਭਾਙ੍ਕਾਰਭੀਮਾਸੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਾਰ੍ਣਵਵੀਚਿषੁ
ਉਹ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਪਏ ਸਨ, ਬੇਹਿਸਾਬ ਤੀਰਾਂ ਵਿੱਖਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਭਿਆਨਕ ਭੇਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਠ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਤਸ੍ਥੁਃ ਪੁਰੁषਚਿਨ੍ਤਾਸੁ ਹृਤਚਿਤ੍ਤੋਦ੍ਧਤਾਸੁ ਚ । ਸਂਰਮ੍ਭਕ੍ਸ਼ੋਭਰੌਦ੍ਰਾਸੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਨੀਤਿषੁ
ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ, ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਥਲੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ, ਤੇ ਦੁੰਦ ਦੀਆਂ ਤੀਬਰ ਤੇ ਹਲਚਲ ਭਰੀ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਡਟੇ ਰਹੇ।
ਮਨਸ੍ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਨੀਰਾਗਮ੍ ਅਨੁਪਾਧਿ ਗਤਭ੍ਰਮਮ੍ । ਅਸਕ੍ਤਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪਰਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਪਦਂ ਗਤਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਜਾਂ ਭਟਕਾਵ, ਉਹ ਬੇਲਗ, ਉੱਚ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਨ ਮਮਜ੍ਜ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸਙ੍ਕਟੇषੁ ਮਹਤ੍ਸੁ ਚ । ਮੁਹੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪਯਾਤੇषੁ ਕੁਲਸ਼ੈਲਸ੍ ਸਰਸ੍ਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਝੀਲ ਵੱਡੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਡੁੱਬਦੇ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਡੁੱਬਿਆ ਨਹੀਂ।
ਨੋਲ੍ਲਲਾਸ ਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਪਰਮਕਾਨ੍ਤਯਾ । ਪਰਿਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯੇਵ ਜਲਰਾਸ਼ੀ ਰਘੂਦ੍ਵਹ
ਰਘੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਿਸ, ਮੈਂ ਖੇਡਾਂ ਵਾਲੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਨਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨ ਮਮ੍ਲੌ ਦੁਃਖਸ਼ੋषੇਣ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇਣੇਵ ਵਨਸ੍ਥਲਮ੍ । ਜਹਰ੍ष ਚ ਨ ਭੋਗੌਘੈਰ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਾਯੈਰ੍ ਇਵੌषਧਿਃ
ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਸੁੱਕਣ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਮੁਰਝਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਦੀ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀਬੂਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਤੇ ਹਿ ਕੇਵਲਮ੍ ਅਵ੍ਯਗ੍ਰਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਃ ਕਾਰ੍ਯਪਞ੍ਜਰਮ੍ । ਇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਫਲਂ ਰਾਮ ਨਾਭਿਲੇषੁਰ੍ ਨ ਤਤ੍ਯਜੁਃ
ਉਹ ਲੋਕ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਚਾਹੇ ਫਲ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨਾ ਹੀ ਛੱਡਦੇ ਸਨ।
ਨੋਦਗੁਃ ਕਾਰ੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਵ੍ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਆਯਯੁਃ । ਜਹृषੁਰ੍ ਨ ਸੁਖਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਮਮ੍ਲੁਰ੍ ਨੈਵ ਚ ਸਙ੍ਕਟੇ
ਉਹ ਕੰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ 'ਤੇ ਫੂਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਉਣ 'ਤੇ ਥੱਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਸੁਖ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਰਝਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।
ਮੁਮੁਹੁਰ੍ ਨ ਵਿਮੋਹੇषੁ ਮਮਜ੍ਜੁਰ੍ ਨ ਵਿਪਤ੍ਕ੍ਰਮੇ । ਸ਼ੁਸ਼ੁਚੁਰ੍ ਨ ਸ਼ੁਚਾ ਸ਼ੋਕੇ ਰੁਰੁਦੁਰ੍ ਨ ਭਵਾਨ੍ ਇਵ
ਉਹ ਭਟਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦੇ, ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਨਹੀਂ; ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੋਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਪ੍ਰਕृਤਾਚਾਰਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਃ ਕਰ੍ਮ ਕੇਵਲਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਿਗਤਸਂਰਮ੍ਭਮ੍ ਅਪਰਾ ਇਵ ਮੇਰਵਃ
ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਬੇਫਿਕਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜਾਂ।
ਤਾਂ ਤ੍ਵਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਰਾਘਵਾਘਵਿਘਾਤਿਨੀਮ੍ । ਅਨਹਙ੍ਕृਤ੍ਯਲਙ੍ਕਾਰੋ ਵਿਹਰੇਹ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਰਾਮਾ, ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਫੜ ਕੇ ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ।
ਯਥਾਭੂਤਾਮ੍ ਇਮਾਮ੍ ਏਵਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰਾਮ੍ । ਮੇਰੁਸ੍ਥਿਰੋ ऽਬ੍ਧਿਗਮ੍ਭੀਰਸ੍ ਸਮਾਸ੍ਸ੍ਵ ਵਿਗਤਭ੍ਰਮਃ
ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਮਜਬੂਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੋ।
ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਆਭਾਸਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਨੇਹ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਂ ਵਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਨਾ ਝੂਠੀ।
ਮਹਤ੍ਤਾਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵੇਦਮ੍ ਅਵਹੇਲਯਾ । ਅਸਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਭਵ ਭਵ੍ਯ ਭਵਕ੍ਸ਼ਯੀ
ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਕੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਅਟੁੱਟ ਰੱਖ, ਹੇ ਉਹ ਜੋ ਹੋਣ ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ.
ਕਿਂ ਰੋਦਿषਿ ਘਨੋਦ੍ਵੇਗਂ ਮੂਢਵਚ੍ ਚਾਨੁਸ਼ੋਚਸਿ । ਭ੍ਰਮਸ੍ਯ੍ ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਚ ਸੋਮ੍ਯਾਵਰ੍ਤੇ ਤृਣਂ ਯਥਾ
ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਇੰਨੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਤੇ ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘਾਹ ਹਿਲਦਾ ਹੈ.
ਅਹੋ ਨੁ ਭਗਵਨ੍ ਨੂਨਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰੂਪਂ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮਿ ਸੂਰ੍ਯਾਸਙ੍ਗਾਦ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਅਹੋ, ਭਗਵਾਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਾਗ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਕਮਲ ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.
ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤਾ ਨੂਨਂ ਮਿਹਿਕਾ ਸ਼ਰਦੀਵ ਮੇ । ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਖਿਲਸਨ੍ਦੇਹਃ ਕਰਿष੍ਯੇ ਵਚਨਂ ਤਵ
ਮੇਰੀ ਭਟਕਣ ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਧੁੰਦ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ—ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ.
ਵ੍ਯਪਗਤਮਦਮੋਹੋ ਮਾਨਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਰਤਰਮ੍ ਉਦਿਤਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼ੋਕਸ਼੍ ਚਿਰੇਣ । ਪੁਨਰ੍ ਅਸੁਖਮ੍ ਅਗਚ੍ਛਨ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਯੈਕਾਨ੍ਤਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਦਸਿ ਯਦ੍ ਅਸਿ ਸਾਧੋ ਤਤ੍ ਕਰਿष੍ਯੇ ਵਿਸ਼ਙ੍ਕਮ੍
ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਮੋਹ, ਗਰੂਰ ਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਮੁੜ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਸਾਫ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਆਖੋਗੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਵਿਲਾਸੇਨ ਵਾਸਨਾਵਿਲਯੋਦਯੇ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਪਦੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਦ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਦੱਸੋ—ਜਦੋਂ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਕਿਵੇਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਟਿਕਦਾ ਹੈ?
ਸਂਸਾਰੋਤ੍ਤਰਣੇ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਯੋਗਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਤ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਧਰ੍ਮਿਣੀਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰੀਕਾ 'ਯੋਗ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਕਾਰੋ ऽਸ੍ਯਾ ਏਕਃ ਪ੍ਰਕਥਿਤੋ ਭੁਵਿ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪ੍ਰਾਣਸਂਰੋਧਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁ ਸੋ ऽਯਂ ਮਯੋਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਤਰੀਕਾ ਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸੁਲਭਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਦੁਃਖਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਤਰਸ਼੍ ਸ਼ੋਭਨੋ ऽਨਯੋਃ । ਯੇਨਾਵਗਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਭੂਯਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭੋ ਨ ਬਾਧਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਆਸਾਨ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਪ੍ਰਕਾਰੌ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੌ ਯੋਗਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਤਥਾਪਿ ਰੂਢਿਮ੍ ਆਯਾਤਃ ਪ੍ਰਾਣਯੁਕ੍ਤਾਵ੍ ਅਸੌ ਭृਸ਼ਮ੍
ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ 'ਯੋਗ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਯੋਗਸ੍ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਂਸਾਰੋਤ੍ਤਰਣਕ੍ਰਮੇ । ਸਮਾਵ੍ ਉਪਾਯੌ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਏਵ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਵ੍ ਏਕਫਲਪ੍ਰਦੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ; ਇਹ ਦੋ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਦਾ ਫਲ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ।
ਅਸਾਧ੍ਯਃ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਯੋਗਃ ਕਸ੍ਯਚਿਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਮਮ ਤ੍ਵ੍ ਅਭਿਮਤਸ੍ ਸਾਧੋ ਸੁਸਾਧੋ ਜ੍ਞਾਨਜਃ ਕ੍ਰਮਃ
ਕਿਸੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲਈ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚੇ ਪਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਸਾਧੂ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਰਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਹੈ।
ਯਜ੍ ਜ੍ਞਾਤਂ ਨ ਤਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਪੁਨਰ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਸੁ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵੀ—even ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ—ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗਿਆਨ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਣਾਸਨਦੇਸ਼ਾਦਿਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਸੁਸਾਧਤਾਂ । ਨਾਯਾਤਿ ਯੋਗੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਥ ਵਾ ਵਿਕਲ੍ਪੋ ਨੈष ਸ਼ੋਭਨਃ
ਯੋਗ, ਜੋ ਧਿਆਨ, ਆਸਨ, ਥਾਂ ਆਦਿ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਰਾਹ ਵੀ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।