ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਅਜ੍ਞਤ੍ਵਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਗਤਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਥਾ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਚੇਤਸਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾ ਮृਤਃ
ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਮੱਤ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਅਭਾਵਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਜ੍ਞਾਨਮਯਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਭਾਵਿਤਂ ਹੇਮਤਯਾ ਯਥਾ ਹੇਮੈਵ ਮृਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਨਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਜ੍ਞਾਤਂ ਹੇਮਤਯਾ ਹੇਮ ਹੇਮੈਵ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਸੋਨਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਨਿਰ੍ਹੇਤੁਕਂ ਸ੍ਵਯਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਤ੍ ਤਥਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪੀ ਆਤਮਾ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਉਹੀ ਤੁਰੰਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤृਕਰਣਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂਪ੍ਰਭੁ ਮਹਾਤ੍ਮੈਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਸਾਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਦੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਰਬਸੁਤੰਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਂ ਭਵੇਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਪਰਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਜੋ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਏਵਾਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ਭਵੇਦ੍ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਅਬਨ੍ਧੁਭ੍ਰਮਨਾਸ਼ਨਾਤ੍
ਜੋ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਸਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੋਸਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸੋਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਯੁਕ੍ਤਾਦ੍ ਵੈਰਸ੍ਯਾਦ੍ ਯਯਾ ਕਿਲ ਵਿਰਜ੍ਯਤੇ
ਅੰਦਰੋਂ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਗਲਤ ਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਮਨ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੈਤਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸੋਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਵੈਤਾਤ੍ ਸੁਵੈਰਸ੍ਯਾਦ੍ ਯਯਾ ਕਿਲ ਵਿਰਜ੍ਯਤੇ
ਅੰਦਰੋਂ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵਾਂਪਨ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੋਵਾਂਪਨ ਤੋਂ ਸੱਚੀ ਨਾਪਸੰਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਯਂ ਨਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸ੍ਫੁਟਂ ਸੋਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਮਿਥ੍ਯਾਹਙ੍ਕਾਰਤਾਦਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ ਯਯਾ ਨੂਨਂ ਵਿਰਜ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ', ਤਾਂ ਸਾਫ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਝੂਠੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸਤ੍ਯਂ ਸੋਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤ੍ਯੇ ਨਿਜੇ ਰੂਪੇ ਯਯਾਨ੍ਤਃ ਪਰਿਲੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਐਸੀ ਭਾਵਨਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੇਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਜ੍ਞਾਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਪੀਤੇ ऽਮृਤੇ ऽਮृਤਮਯਃ ਕੋ ਨਾਮ ਨ ਭਵੇਤ੍ ਕਿਲ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਬਚਦਾ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਮਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ?
ਚੇਤੋ ਯਦ੍ ਏਵਾਹਰਤਿ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕਾਭ੍ਯਵਹਾਰੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਤਨ੍ ਮੁਧੈਵੇਤਿ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸੋਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਤੀਤਿਰ੍ ਅਖਿਲਾ ਯਯਾ ਨੂਨਂ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਐਸੀ ਭਾਵਨਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਝੂਠੀ ਸਮਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸਦ੍ ਏਵੇਤਿ ਤਤੇ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸੋਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤ੍ਯੇ ਤਤੇ ਸ੍ਫਾਰੇ ਯਯਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚ ਹੈ', ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਉਹ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਡੇ ਸੱਚ ਵਿਚ ਅੰਦਰੋਂ ਠਹਿਰਾਵ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤੇ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਯਥਾਰੂਪੇ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤੇ । ਭਾਵਨਾ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਙ੍ਗ ਕਦਾਚਨ
ਭਾਵਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਟਿਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਹੈ, ਜੋ ਥਾਪੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਪਿਆਰੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।
ਸਮਾਸ਼ਤੋਪਯਾਤੇ ऽਪਿ ਵਿਸ੍ਮृਤੇ ऽਪਿ ਨਿਜੇ ਜਨੇ । ਅਬਨ੍ਧੁਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਬਲਾਨ੍ ਮਨਃ
ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਣ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਭੁੱਲ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਨ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸ਼ਤਾਭ੍ਯਸ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਪਿ ਹਿ ਭਵਭ੍ਰਮੇ । ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਮਲੇ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਪਰਾਂ
ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਭੀ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸੁੱਚਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਖ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਿਕਸਂਸ੍ਥੇ ऽਪਿ ਪਰੇ ਬਨ੍ਧਾਵ੍ ਇਵਾਸ਼੍ਰਿਤੇ । ਬਨ੍ਧੁਭਾਵਂ ਗਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮਨੋ ਯਾਤਿ ਨ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੂਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਂਗ, ਸਦਾ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਸਰਾ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪਣਾਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਗੁਪ੍ਤੇ ऽਪਿ ਵਿषੇ ਭੋਜਨਸ੍ਥੇ ਨਨੁ ਸ੍ਮृਤਿਃ । ਨਿਵृਤ੍ਤਾਪਿ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਪਿ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚਕੋਰਵਤ੍
ਜੇ ਜ਼ਹਿਰ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਯਾਦ ਦਬੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਭਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਚਕੋਰੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਚੰਨ ਨੂੰ ਲੱਭਣੀ ਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸ਼ਤਾਭ੍ਯਸ੍ਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਆਗਤੇ ਸੌਹृਦਂ ਪਰਮ੍ । ਅਨਾਤ੍ਮਭੂਤੇ ਦृਸ਼੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਾਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਜੇਕਰ ਸੌਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਪਾਲੀ ਹੋਈ ਡੂੰਘੀ ਦੋਸਤੀ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਅਪਣਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਗੁਪ੍ਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਮृਤੇ ਭੋਜਨਸ੍ਥੇ ਨਨੁ ਸ੍ਮृਤਿਃ । ਰਾਜਤੇ ਰਜਨੀ ਮੇਘਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ऽਪੀਵ ਨਿਸ਼ਾਕਰੇ
ਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਚਮਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਨਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯੇ ਸਤ੍ਯੇ ਤਥਾਭੂਤ ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਹृष੍ਯਤਿ । ਨਾਨਾਤਾਚਿਰਗੁਪ੍ਤੇ ऽਪਿ ਲੁਪ੍ਤੇ ऽਪਿ ਕਲਨਾਮਲੈਃ
ਸਦਾ ਸੱਚੇ ਤੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੈਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲੁਕੀਆਂ ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋਈਆਂ ਹੋਣ, ਰੱਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਾਵਦ੍ ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾ ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯੇਦਂ ਮਲਂ ਮਲੈਃ । ਦੁਰ੍ਭਾਵਨਮਲਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ ਸ਼ੋਧ੍ਯੋ ਯਾਵਦ੍ ਭਵੇਤ੍ ਸਿਤਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਸੋਚ ਦੀ ਮੈਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਹ ਮੈਲ ਲਗਾਤਾਰ ਧੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਲਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਧਾਰਮਿਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਦੁਰ੍ਵਾਸਨੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਲਗਤਿ ਚੇਤਸਿ । ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕੇ ਸਿਤੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇ ਯਥਾ ਕੁਙ੍ਕੁਮਰਞ੍ਜਨਮ੍
ਜਦ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਨੇਕੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਸੁਥਰੇ ਕਪੜੇ ਉੱਤੇ ਕੇਸਰ ਦਾ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸਕਲਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਕਾਲੇषੁ ਤ੍ਰਿष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਕਂ ਸਮਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਤਿ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਸਾਰੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਜਗਤ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹਨ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ, ਬਰਾਬਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ—ਇਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚੈ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਾਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਘਟਪਟਾਦਿਮਤ੍ । ਜਗਜ੍ਜਨਿਤਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਦਮ੍ ਇਤਿ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ—ਚਾਹੇ ਘੜਾ ਹੋਵੇ, ਕਪੜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ—ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਫੈਲਾਵਟ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
ਨ ਮੇ ਦੁਃਖਂ ਨ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨ ਮਮੇਹਾ ਨ ਵਾਞ੍ਛਿਤਮ੍ । ਸਮਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਿਸ਼ੋਕੋ ऽਸ੍ਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਸਤ੍ਯਤਾ
ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਲੋੜ। ਮੈਂ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ, ਸੁਖੀ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ—ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ।
ਅਹਂ ਰਕ੍ਤਮ੍ ਅਹਂ ਮਾਂਸਮ੍ ਅਹਮ੍ ਅਸ੍ਥੀਨ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਵਪੁਃ । ਚਿਦ੍ ਅਹਂ ਚੇਤਨਂ ਚਾਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਸਤ੍ਯਤਾ
ਮੈਂ ਹੀ ਲਹੂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮਾਸ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਹੱਡੀਆਂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹਾਂ—ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ।
ਅਹਂ ਤृਣਮ੍ ਅਹਂ ਵਲ੍ਲੀ ਗੁਲ੍ਮੋ ऽਹਂ ਕਾਨਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਸ਼ੈਲਸਾਗਰਸਾਰ੍ਥੋ ऽਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਤ੍ਥਂ ਕਿਲ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਹੀ ਘਾਹ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਬੇਲ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਬੂਟਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਜੰਗਲ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹਾਂ—ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।