ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘਨੇ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਰਾਮ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ ਜੀਵਤਿ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਮਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥੋਲ੍ਲਾਸਵਿਲਾਸੇषੁ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਨ ਜਾਯਤੇ । ਤਰਙ੍ਗਾਦਿ ਮਹਾਮ੍ਭੋਧੌ ਭੂਤਵृਨ੍ਦਂ ਤਥਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਉਸਦੇ ਖੇਡ-ਮੌਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਵੀ ਨਾਂ ਮਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਨਾਸ੍ਤੀਦਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਨਾਮ੍ਨਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਨਿਰ੍ਹੇਤੁਕੈਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ੍ਫਟਿਕਾਂਸ਼ੁਵਤ੍
'ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੈ' ਆਖਣ ਵਾਲੀ ਭਟਕਾਵ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ, ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਜਗਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਰਙ੍ਗਕਣਜਾਲੇਨ ਪਯਸੀਵ ਪਯੋਘਨਮ੍
ਜਗਤ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਕੱਠ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਨਾਸ਼ੇਨ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮृਤਧੀਰ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਹਿ ਨ ਸ਼ਰੀਰਾਦਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਪਯਸੋ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਤਰਙ੍ਗਾਦਿ ਯਥਾਰ੍ਣਵੇ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਮਨ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਃ ਕਣੋ ਯਾ ਚ ਕਣਿਕਾ ਯਾ ਵੀਚੀ ਯਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਕਃ । ਯਃ ਫੇਨੋ ਯਾ ਚ ਲਹਰੀ ਤਦ੍ ਯਥਾ ਵਾਰਿ ਵਾਰਿਣਿ
ਜੋ ਬੂੰਦ ਹੈ, ਜੋ ਛੋਟੀ ਬੂੰਦ ਹੈ, ਜੋ ਲਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਛੋਟੀ ਲਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਫੇਨ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਉਠਾਣ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਯੋ ਦੇਹੋ ਯਾ ਚ ਕਲਨਾ ਯਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਯੌ ਕ੍ਸ਼ਯਾਵ੍ਯਯੌ । ਯੇਹਾ ਯਾ ਰਚਨਾ ਯੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ
ਜੋ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲਾਅ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਸਵੰਤ ਜਾਂ ਅਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਬਣਾਵਟ ਹੈ, ਜੋ ਵਸਤੂ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹਨ।
ਸਂਸ੍ਥਾਨਰਚਨਾ ਚਿਤ੍ਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕਨਕਾਦ੍ ਇਵ । ਨਾਨ੍ਯਰੂਪਾ ਵਿਮੂਢਾਨਾਂ ਮੁਧੈਵ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਭਾਵਨਮ੍
ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਾਵਟਾਂ ਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਗਹਿਣੀਆਂ। ਦੁਚਿੱਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਸਿਰਫ ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਇਹ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਹੈ।
ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਨ੍ਯਾਤ੍ਮ ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵਰਗਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਅਯਂ ਚ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਰ੍ਥੋਤ੍ਥਯਾ ਗਿਰਾ । ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਵੇਣਾਦ੍ਰਾਵ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਿ ਜृਮ੍ਭਤੇ
'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਇਹ ਤੂੰ ਹੈਂ' ਆਦਿਕ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲਾ ਬੋਲ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਰਛਾਂਵੇ ਵਾਂਗoon ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਅਜ੍ਞਤ੍ਵਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਗਤਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਥਾ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਚੇਤਸਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾ ਮृਤਃ
ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਮੱਤ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਅਭਾਵਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਜ੍ਞਾਨਮਯਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਭਾਵਿਤਂ ਹੇਮਤਯਾ ਯਥਾ ਹੇਮੈਵ ਮृਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਨਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਹੀ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਜ੍ਞਾਤਂ ਹੇਮਤਯਾ ਹੇਮ ਹੇਮੈਵ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਸੋਨਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਨਿਰ੍ਹੇਤੁਕਂ ਸ੍ਵਯਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਤ੍ ਤਥਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪੀ ਆਤਮਾ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਉਹੀ ਤੁਰੰਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤृਕਰਣਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂਪ੍ਰਭੁ ਮਹਾਤ੍ਮੈਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਸਾਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਦੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਰਬਸੁਤੰਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਂ ਭਵੇਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਪਰਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਜੋ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਏਵਾਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ਭਵੇਦ੍ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਅਬਨ੍ਧੁਭ੍ਰਮਨਾਸ਼ਨਾਤ੍
ਜੋ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਸਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੋਸਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸੋਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਯੁਕ੍ਤਾਦ੍ ਵੈਰਸ੍ਯਾਦ੍ ਯਯਾ ਕਿਲ ਵਿਰਜ੍ਯਤੇ
ਅੰਦਰੋਂ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਗਲਤ ਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਮਨ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੈਤਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸੋਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਵੈਤਾਤ੍ ਸੁਵੈਰਸ੍ਯਾਦ੍ ਯਯਾ ਕਿਲ ਵਿਰਜ੍ਯਤੇ
ਅੰਦਰੋਂ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵਾਂਪਨ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੋਵਾਂਪਨ ਤੋਂ ਸੱਚੀ ਨਾਪਸੰਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਯਂ ਨਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸ੍ਫੁਟਂ ਸੋਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਮਿਥ੍ਯਾਹਙ੍ਕਾਰਤਾਦਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ ਯਯਾ ਨੂਨਂ ਵਿਰਜ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ', ਤਾਂ ਸਾਫ ਸੋਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਝੂਠੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸਤ੍ਯਂ ਸੋਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤ੍ਯੇ ਨਿਜੇ ਰੂਪੇ ਯਯਾਨ੍ਤਃ ਪਰਿਲੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਐਸੀ ਭਾਵਨਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੇਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਜ੍ਞਾਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਪੀਤੇ ऽਮृਤੇ ऽਮृਤਮਯਃ ਕੋ ਨਾਮ ਨ ਭਵੇਤ੍ ਕਿਲ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਬਚਦਾ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਮਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ?
ਚੇਤੋ ਯਦ੍ ਏਵਾਹਰਤਿ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕਾਭ੍ਯਵਹਾਰੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਤਨ੍ ਮੁਧੈਵੇਤਿ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸੋਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਤੀਤਿਰ੍ ਅਖਿਲਾ ਯਯਾ ਨੂਨਂ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਐਸੀ ਭਾਵਨਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਝੂਠੀ ਸਮਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸਦ੍ ਏਵੇਤਿ ਤਤੇ ਜ੍ਞਾਤੇ ਸੋਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤ੍ਯੇ ਤਤੇ ਸ੍ਫਾਰੇ ਯਯਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚ ਹੈ', ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਉਹ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਡੇ ਸੱਚ ਵਿਚ ਅੰਦਰੋਂ ਠਹਿਰਾਵ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤੇ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਯਥਾਰੂਪੇ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤੇ । ਭਾਵਨਾ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਙ੍ਗ ਕਦਾਚਨ
ਭਾਵਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਟਿਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਹੈ, ਜੋ ਥਾਪੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਪਿਆਰੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।
ਸਮਾਸ਼ਤੋਪਯਾਤੇ ऽਪਿ ਵਿਸ੍ਮृਤੇ ऽਪਿ ਨਿਜੇ ਜਨੇ । ਅਬਨ੍ਧੁਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਨਿਹ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਬਲਾਨ੍ ਮਨਃ
ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਣ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਭੁੱਲ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਨ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸ਼ਤਾਭ੍ਯਸ੍ਤੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਪਿ ਹਿ ਭਵਭ੍ਰਮੇ । ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਮਲੇ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਪਰਾਂ
ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਭੀ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸੁੱਚਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਖ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਿਕਸਂਸ੍ਥੇ ऽਪਿ ਪਰੇ ਬਨ੍ਧਾਵ੍ ਇਵਾਸ਼੍ਰਿਤੇ । ਬਨ੍ਧੁਭਾਵਂ ਗਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮਨੋ ਯਾਤਿ ਨ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੂਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਂਗ, ਸਦਾ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਸਰਾ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪਣਾਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਗੁਪ੍ਤੇ ऽਪਿ ਵਿषੇ ਭੋਜਨਸ੍ਥੇ ਨਨੁ ਸ੍ਮृਤਿਃ । ਨਿਵृਤ੍ਤਾਪਿ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਪਿ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚਕੋਰਵਤ੍
ਜੇ ਜ਼ਹਿਰ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਯਾਦ ਦਬੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਭਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਚਕੋਰੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਚੰਨ ਨੂੰ ਲੱਭਣੀ ਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।