ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾਬਾਹੋ ਵਿਦਿਤਾਖਿਲਵੇਦ੍ਯ ਹੇ । ਸ੍ਫੁਟਂ ਸ਼ृਣੁ ਯਥਾਪृष੍ਟਮ੍ ਅਯਮ੍ ਏਤੇषੁ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਆਭੋਗਿ ਜਗਜ੍ਜਾਲਂ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਮਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬृਂਹਯੇਤ੍ਥਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਹ ਦੁਨੀਆ, ਸੁਖ-ਸਾਧਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦਿਗ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭੁਵਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭੂਤਪਰਮ੍ਪਰਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮਚ੍ਛਤ੍ਰੁਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮਨ੍ਮਿਤ੍ਰਬਾਨ੍ਧਵਾਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਖਾਨਿਲਤੇਜਾਂਸਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭੂਮਿਰ੍ ਜਲਾਦਿ ਵਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਾਲਤ੍ਰਯਂ ਤਚ੍ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਰਙ੍ਗਮਾਲਯਾਮ੍ਭੋਧਿਰ੍ ਯਥਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ । ਤਥਾ ਪਦਾਰ੍ਥਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯੇਤ੍ਥਮ੍ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।
ਗृਹ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਬृਂਹਾਭਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਬृਂਹਤਿ
ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮਚ੍ਛਤ੍ਰੁਰੂਪਂ ਚੇਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਕृਦ੍ ਯਦਿ । ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਂ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕਸ੍ਯ ਕਿਂ ਕृਤਂ
ਜੇ ਬ੍ਰਹਮ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਆਵੇ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕੀ ਕੀਤਾ?
ਰਾਗਾਦੀਨਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨਾਂ ਖਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍ । ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਨष੍ਟਾਨਾਂ ਕਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੋ ऽਤ੍ਰ ਵਰ੍ਧਨੇ
ਮੋਹ ਆਦਿ ਜਿਹੜੇ ਖਿਆਲ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਕਲਪਨਾ ਹਨ; ਜਦ ਇਹ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੱਗੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਹਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚਲਨਸ੍ਪਨ੍ਦਨਾਦਿਕਮ੍ । ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਕਲਂ ਸੁਖਿਤਾਦੁਃਖਿਤੇ ਕੁਤਃ
ਸਾਰੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਤੇ ਹਿਲਜੁਲ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹਰ ਚੀਜ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਿਸ ਲਈ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸਂਵੇਤ੍ਤृ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਾਯਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਰਾਤ੍ਮਕਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਘਟੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਟੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਅਤੋ ਰਾਗਵਿਰਾਗਾਣਾਂ ਮੁਧੈਵ ਕਲਨੈਵ ਕਾ
ਘੜਾ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਕਪੜਾ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਗ ਜਾਂ ਵਿਰਾਗ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਬਣਦਾ ਹੈ?
ਮਰਣਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਵੈਰਂ ਦੇਹਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸਙ੍ਗਤੇ । ਦੁਃਖਿਤਾ ਨਾਮ ਕੇਵ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਰਜ੍ਜੁਸਰ੍ਪਭ੍ਰਮੋਪਮਾ
ਮੌਤ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਨੂੰ 'ਦੁੱਖੀ' ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਭਰਮ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸਮ੍ਭੋਗਾਦੌ ਸੁਖੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਆਸ੍ਥਿਤੇ ਦੇਹਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ । ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮ ਇਤਿ ਮੁਧਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਲਨਾ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਆਨੰਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਇਹ ਸੁਖ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਐਸਾ ਸੋਚਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗਲਤ ਫ਼ਿਕਰ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਵੀਚ੍ਯਮ੍ਭਸੋਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਤੋਰ੍ ਨ ਸ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਨ੍ਮਨ੍ਮਤੀ ਯਥਾ । ਤ੍ਵਤ੍ਤਾਮਤ੍ਤੇ ਤਥਾ ਨ ਸ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦਰੂਪਿਣਿ
ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿਲ-ਚਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਮਨ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਹਿਲ-ਚਲ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਯਥਾਵਰ੍ਤੇ ਮृਤੇ ਤੋਯੇ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਮृਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤੇ ਦੇਹਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਵੈ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਭਵਰੇ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਗੁਆਚਦਾ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਚਲਾਚਲੇ ਤੋਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਤਾਮਤ੍ਤੇ ਨ ਤਿष੍ਠਤਃ । ਤਥਾ ਜਡਾਜਡੇ ਰੂਪੇ ਨ ਸ੍ਥਿਤੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਸਲ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਚਲਣ ਤੇ ਠਹਿਰਾਉ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਜੜ ਤੇ ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ।
ਕਟਕਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਹੇਮ੍ਨੋ ਯਥਾਵਰ੍ਤੋ ਜਲਸ੍ਯ ਚ । ਤਦਤਦ੍ਭਾਵਰੂਪੇਯਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੂੜੀ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭੰਵਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਵਭਾਵੀਅਤ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਦਂ ਹਿ ਭੂਤਂ ਜੀਵਾਤ੍ਮ ਜਡਰੂਪਮ੍ ਇਦਂ ਭਵੇਤ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਤਾਤ੍ਮਨੋ ਮੋਹੋ ਨ ਤੁ ਜ੍ਞਾਤਾਤ੍ਮਨਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਇਹ ਹੀ ਤੱਤ ਹੈ, ਇਹ ਹੀ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਜੜਤਾਈ ਰੂਪ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਅਜ੍ਞਸ੍ਯ ਦੁਃਖੌਘਮਯਂ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਨਨ੍ਦਮਯਂ ਜਗਤ੍ । ਅਨ੍ਧਂ ਭੁਵਨਮ੍ ਅਨ੍ਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਤੁ ਸਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ
ਅਗਿਆਨੀ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਇਹ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੰਨ੍ਹੇ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਚਾਨਣ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ ਏਕਾਤ੍ਮਕਂ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਜਡਸ੍ਯ ਦ੍ਵੈਤਦੁਃਖਦਮ੍ । ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ ਏਵ ਸ੍ਫੁਰਦ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਨਿਸ਼ਾ ਪੁਂਸਸ੍ ਤੁ ਕੇਵਲਾ
ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਦਾ ਹੈ; ਜੜ ਲਈ ਇਹ ਦੁਇਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਜਾਗ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਰਾਤ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਰਦ ਲਈ ਰਾਤ ਸਿਰਫ ਰਾਤ ਹੀ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘਨੇ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਰਾਮ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ ਜੀਵਤਿ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਮਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥੋਲ੍ਲਾਸਵਿਲਾਸੇषੁ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਨ ਜਾਯਤੇ । ਤਰਙ੍ਗਾਦਿ ਮਹਾਮ੍ਭੋਧੌ ਭੂਤਵृਨ੍ਦਂ ਤਥਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਉਸਦੇ ਖੇਡ-ਮੌਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਵੀ ਨਾਂ ਮਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਨਾਸ੍ਤੀਦਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਨਾਮ੍ਨਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਨਿਰ੍ਹੇਤੁਕੈਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ੍ਫਟਿਕਾਂਸ਼ੁਵਤ੍
'ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੈ' ਆਖਣ ਵਾਲੀ ਭਟਕਾਵ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ, ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਜਗਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਰਙ੍ਗਕਣਜਾਲੇਨ ਪਯਸੀਵ ਪਯੋਘਨਮ੍
ਜਗਤ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਕੱਠ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਨਾਸ਼ੇਨ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮृਤਧੀਰ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਹਿ ਨ ਸ਼ਰੀਰਾਦਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਪਯਸੋ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਤਰਙ੍ਗਾਦਿ ਯਥਾਰ੍ਣਵੇ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਮਨ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਃ ਕਣੋ ਯਾ ਚ ਕਣਿਕਾ ਯਾ ਵੀਚੀ ਯਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਕਃ । ਯਃ ਫੇਨੋ ਯਾ ਚ ਲਹਰੀ ਤਦ੍ ਯਥਾ ਵਾਰਿ ਵਾਰਿਣਿ
ਜੋ ਬੂੰਦ ਹੈ, ਜੋ ਛੋਟੀ ਬੂੰਦ ਹੈ, ਜੋ ਲਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਛੋਟੀ ਲਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਫੇਨ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਉਠਾਣ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਯੋ ਦੇਹੋ ਯਾ ਚ ਕਲਨਾ ਯਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਯੌ ਕ੍ਸ਼ਯਾਵ੍ਯਯੌ । ਯੇਹਾ ਯਾ ਰਚਨਾ ਯੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ
ਜੋ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲਾਅ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਸਵੰਤ ਜਾਂ ਅਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਬਣਾਵਟ ਹੈ, ਜੋ ਵਸਤੂ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹਨ।
ਸਂਸ੍ਥਾਨਰਚਨਾ ਚਿਤ੍ਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕਨਕਾਦ੍ ਇਵ । ਨਾਨ੍ਯਰੂਪਾ ਵਿਮੂਢਾਨਾਂ ਮੁਧੈਵ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਭਾਵਨਮ੍
ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਾਵਟਾਂ ਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਗਹਿਣੀਆਂ। ਦੁਚਿੱਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਸਿਰਫ ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਇਹ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਹੈ।
ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਨ੍ਯਾਤ੍ਮ ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵਰਗਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਅਯਂ ਚ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਰ੍ਥੋਤ੍ਥਯਾ ਗਿਰਾ । ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਵੇਣਾਦ੍ਰਾਵ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਿ ਜृਮ੍ਭਤੇ
'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਇਹ ਤੂੰ ਹੈਂ' ਆਦਿਕ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲਾ ਬੋਲ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਰਛਾਂਵੇ ਵਾਂਗoon ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।