ਵਿਕਸਨ੍ਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਾਵਲਯੋ ਹਿ ਯਾਃ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵਾਤਵਿਲੋਲਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾਃ ਕਿਲਾਙ੍ਗ ਤਾਃ
ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖਿੜਦੀਆਂ ਹਨ — ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ — ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਿਤਾਕਾਰਾਃ ਕੋਰਕਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਾਗਤਾਃ । ਪੂਰਿਤਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਾ ਯਾਸ੍ ਤਾਰਕਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤੇ ਫੁਟਦੀਆਂ ਅਕੜਾਂ ਕਲੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਹ ਤਾਰੇ ਹਨ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਦਹਨਾਲੋਕਾ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਤਤ੍ ਕੌਸੁਮਂ ਰਜਃ । ਅਨੇਨੇਯਂ ਹਿ ਗੌਰਾਙ੍ਗੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਚ੍ ਚੇਤਾਂਸਿ ਕਰ੍षਤਿ
ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਸ ਦਾ ਰੇੜਾ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਗੋਰੀ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਓਰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨੋਮਾਤਙ੍ਗਵਲਿਤਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਕੋਕਿਲਾ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵ੍ਯਾਲਸ਼ਬਲਾ ਤृष੍ਣਾਤ੍ਵਗੁਪਰਞ੍ਜਿਤਾ
ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਝੁਕਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਕਿਲ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਚਿੱਟੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨੀਲਾਕਾਸ਼ਤਮਾਲਾਙ੍ਗਸਂਸ਼੍ਰਯੇਣੋਨ੍ਨਤਿਂ ਗਤਾ । ਰੋਦਸੀਜਾਨੁਸੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾ ਭੁਵਨੋਦ੍ਯਾਨਭੂਸ੍ਥਿਤਾ
ਨੀਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਰਗੇ ਵਿਸਤਾਰ ਤੇ ਆਰਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਸਥੰਭਾਂ 'ਤੇ ਪੱਕੀ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਧੋਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਖਣ੍ਡੇਨ ਸ੍ਵਾਲਵਾਲੇਨ ਜਾਲਿਨਾ । ਵਿਹਿਤਾਸ਼ੇषਜਲਧਿਜਲਕ੍ਸ਼ੀਰਾਦਿਸੇਚਨਾ
ਕੋਸਮਿਕ ਅੰਡੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹ ਬਣਾਕੇ, ਬਾਰੀਕ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੀਵਿਲੋਲਭ੍ਰਮਰਾ ਰਮਣੀਪੁष੍ਪਰਞ੍ਜਿਤਾ । ਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਾਤਵਲਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਪੁਲਪਤ੍ਤ੍ਰਿਕਾ
ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਭੌਂਰੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੁਖ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਘਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕੁਕਰ੍ਮਾਜਗਰਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਰੀਪੁष੍ਪਮਣ੍ਡਪਾ । ਜੀਵਜੀਵਕਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰਾ ਨਾਨਾਮੋਦਮਦਪ੍ਰਦਾ
ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮੰਡਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਛੇਦਾਂ ਨਾਲ ਰੰਨ-ਵੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਤੇ ਮਸਤੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਰਸਮਯੀ ਚਿਤ੍ਰਾ ਨਾਨਾਕੁਸੁਮਹਾਸਿਨੀ । ਨਾਨਾਫਲਾਵਲਿਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਵਿਕਾਸਿਨੀ
ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਜੀਬ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੀ ਹੋਈ, ਕਈ ਫਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਲਵਾਲਵਲਯਾ ਨਾਨਾਵਿਹਗਧਾਰਿਣੀ । ਨਾਨਾਪਰਾਗਪਰੁषਾ ਨਾਨਾਭ੍ਰਲਵਲਾਞ੍ਛਿਤਾ
ਇਹ ਕਈ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਈ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨਾਨਾਲਤਾਕੁਟ੍ਮਲਿਤਾ ਨਾਨਾਵਨਗਣੋਤ੍ਥਿਤਾ । ਨਾਨਾਗਿਰਿਤਟਾਰੂਢਾ ਨਾਨਾਚਲਨਿਰਨ੍ਤਰਾ
ਇਹ ਕਈ ਲਤਾਂ ਦੇ ਕਲੀਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਹੋਈ, ਕਈ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਜਾਤਾ ਚ ਜਾਯਮਾਨਾ ਚ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਤਥਾ ਮृਤਾ । ਅਨੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਤਥਾ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਚ੍ਛੇਦਿਨੀ ਤਥਾ
ਇਹ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ, ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੀ, ਮਰ ਰਹੀ, ਮਰੀ ਹੋਈ, ਕਦੇ ਨਾ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਕਦੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤੀਤਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਚ ਸਤ੍ਯੇਵਾਸਤ੍ਪਦਾਸ੍ਪਦਾ । ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਤਰੁਣਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਮਮ੍ ਉਪੇਯੁषੀ
ਪਿਛਲਾ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੱਚੇ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਝੂਠੇ ਵੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਵਿषਲਤੈषਾ ਹਿ ਸਂਸਾਰਵਿषਮੂਰ੍ਛਨਾਮ੍ । ਦਦਾਤਿ ਰਭਸਾ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾ ਪਰਾਮृष੍ਟਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਬੇਲ ਹੈ ਜੋ ਮੋਹ ਮਸਤ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੱਕਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਫੀਤੇਤੋ ਗਲਿਤੇਤਸ਼੍ ਚ ਰੂਢੇਤਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਵ੍ ਇਤਃ । ਇਤੋ ਜਲਮ੍ ਇਤਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਾ ਇਤੋ ਨਾਗਾਸ੍ ਸੁਰਾ ਇਤਃ
ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਇਹ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪੱਕੀ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਸੱਪ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ।
ਇਤਃ ਪृਥ੍ਵੀਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਾ ਤਥੇਤੋ ਦ੍ਯੁਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਇਤਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਤਥੇਤਸ੍ ਤਾਰਕਾਕृਤਿਮ੍
ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਤੇ ਚਮਕ ਬਣ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਸ੍ ਤਮ ਇਤਸ੍ ਤੇਜ ਇਤਃ ਖਮ੍ ਇਤ ਉਰ੍ਵਰਾ । ਇਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਤੋ ਵੇਦਾ ਇਤੋ ਦ੍ਵਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ
ਇਥੇ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ; ਇਥੇ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਵੇਦ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਇਤਃ ਪੁਣ੍ਯਮ੍ ਇਤਃ ਪਾਪਮ੍ ਇਤਸ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਮੂਢਤਾ । ਇਤੋ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਪੀਨੇਤੋ ऽਜ੍ਞਾਨਭਾਵਨਾਤ੍
ਇਥੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਾਪ ਹੈ; ਇਥੇ ਜੜਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ ਇਹ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਃ ਪੁਣ੍ਯਤਪੋਦਾਨੈਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਇਤੋ ਯੋਗਵਿਲਾਸੇਨ ਨੂਨਂ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ
ਇਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤਬ, ਤਪ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਇਹ ਘਟਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਯੋਗ ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਖਗਤਯੋਡ੍ਡੀਨਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਦੇਵਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਾਣੁਤਯਾ ਰੂਢਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਵਨਤਾਂ ਗਤਾ
ਕਦੇ ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਨਾਲ ਉੱਡਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਕਦੇ ਥੰਮ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਹਵਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨਰਕਸਂਲੀਨਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਨਿਵਾਸਿਨੀ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸੁਰਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਰਿਮਿਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਕਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਕਦੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਕਦੇ ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਵਿष੍ਣੁਃ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਰੁਦ੍ਰਃ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਰਵਿਃ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਗ੍ਨਿਃ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਵਾਯੁਃ ਕ੍ਵਚਿਚ੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਯਮਃ
ਕਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕਦੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਕਦੇ ਸੂਰਜ, ਕਦੇ ਅੱਗ, ਕਦੇ ਹਵਾ, ਕਦੇ ਚੰਦ, ਕਦੇ ਯਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨਾਙ੍ਗ ਭੁਵਨੇषੁ ਮਹਾਮਹਿਮ੍ਨਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਜਰਤ੍ਤृਣਲਵਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਾਗਤਂ ਵਾ । ਦृਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਤਨੁ ਹਰਾਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਤਾਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਤਦਤੀਤਤਯਾਤ੍ਮਲਾਭਃ
ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਵਧੀ ਉਮਰ ਜਾਂ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਜਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—even ਹਰਾ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ—ਇਹ ਸਭ ਅਵਿਦਿਆ ਹੀ ਹੈ। ਆਤਮਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਅਵਿਦਿਆ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਕਾਰਜਾਤਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਹਰਿਹਰਾਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਅਵਿਦ੍ਯੈਵੇਤ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਭ੍ਰਮਮ੍ ਇਵਾਗਤਃ
ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਦ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਹਰੀ ਤੇ ਹਰਾ ਆਦਿ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ, ਜੋ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੁੱਧ ਤਾਂ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਵਿਦਿਆ ਹੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਾਵ ਆ ਗਿਆ।
ਸਂਵੇਦ੍ਯੇਨਾਪਰਾਮृष੍ਟਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਚ ਯਤ੍ । ਤਤ੍ ਸਚ੍ ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਚਾਭਾਸਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਕਲਨੋਜ੍ਝਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਅਸਰ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ—ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਸ ਇੱਕ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸਮੁਦੇਤਿ ਤਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਲਾ ਕਲਨਰੂਪਿਣੀ । ਜਲਾਦ੍ ਆਵਰ੍ਤਰੂਪੇਵ ਸ੍ਫੁਰਦ੍ਰੂਪਤਯੋਦਿਤਾ
ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਭਵਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਮਧ੍ਯਾ ਤਥਾ ਸ੍ਥੂਲਾ ਚੇਤਿ ਸਾ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਿਧਾ । ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ ਮਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਾਤੇਨ ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਵਪੁषਾ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ, ਮਧਯਮ ਅਤੇ ਮੋਟਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੁੜ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਤਿਸृष੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਸ੍ਵ੍ ਏਤਾਸੁ ਭੇਦਤਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾਭਿਧਾ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ ਤਮ ਇਤਿ ਸੈषੈਵ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ ਸ੍ਫੁਟਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ। ਇਹੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਗੁਣਤ੍ਰਿਤਯਧਰ੍ਮਿਣੀਮ੍ । ਏषੈਵ ਸਂਸृਤਿਰ੍ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਅਸ੍ਯਾਃ ਪਾਰਂ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਪਾਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਤੇ ਯੇ ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਗੁਣਾਸ੍ ਤੇ ऽਪਿ ਤ੍ਰਿਧਾ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ ਤਮ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਗੁਣਃ
ਇੱਥੇ ਜਿਹੜੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਗੁਣ — ਸਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ — ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।