ਬृਹਤ੍ਪਰ੍ਵਤਪਰ੍ਵਾਢ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਤ੍ਵਕ੍ਪਰਾਵृਤਾ । ਦੇਹਯष੍ਟਿਰ੍ ਇਯਂ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਲੋਕਲਾਸਿਨੀ
ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਕਰਤੀ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਖੋਲ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਭਵੋ ਭਾਵੋ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਏਵ ਚ । ਅਤ੍ਰੈਤਾਨ੍ਯ੍ ਉਰੁਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ
ਸੁਖ, ਦੁਖ, ਜੀਵਨ, ਭਾਵਨਾ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਸਮੇਤ।
ਸੁਖਾਦ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਦੁਃਖਾਦ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤੇ ਫਲਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਸੁਖ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਉੱਚੀ ਉਠਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹੀ ਸੁਖ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਅਗਿਆਨ ਉੱਚੀ ਉਠਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਭਵਾਦ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਤਮ੍ ਏਵ ਫਲਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਭਾਵਾਤ੍ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਮ੍ ਏਵ ਫਲਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਹੋਣ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਉਠਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਇਹ ਅਸਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਹੀ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਵृਦ੍ਧਿਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਯਾਤਿ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਂ ਤਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਇਹ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹੀ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਵਿਧੋਲ੍ਲਾਸਵਤੀ ਵਾਸਨਾਮੋਦਦਾਯਿਨੀ । ਘਨਪ੍ਰਵਾਲਪਟਲਾ ਤਨੁਰ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਇਹ ਦੀ ਦੇਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਮਹਿਕ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਾੜ੍ਹੇ ਟਾਹਣੇ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਲਤ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਿਵਸਵ੍ਯੂਹਕੁਸੁਮਾ ਯਾਮਿਨੀਲੋਲषਟ੍ਪਦਾ । ਅਜਸ੍ਰਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਨੈषਾ ਪ੍ਰਪਤਦ੍ਭੂਤਪਲ੍ਲਵਾ
ਉਹ ਦਿਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਰਾਤ ਦੇ ਬੀਲੀਆਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਸਦਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਆਗਤ੍ਯਾਗਤ੍ਯ ਤਰਸਾ ਵਿਵੇਕਕਰਿਣਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਵਿਧੂਯਤੇ ਧੂਤਰਜਃਪ੍ਰਸਰਾ ਪੁਨਰ੍ ਏਤਿ ਚ
ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਸਮਝ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਧੂੜ ਉਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਯਮਾਨਪ੍ਰਵਾਲਾਢ੍ਯਾ ਸਞ੍ਜਾਤਾਙ੍ਕੁਰਦਨ੍ਤੁਰਾ । ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕੁਸੁਮੋਪੇਤਾ ਸਮਗ੍ਰਰਸਸ਼ਾਲਿਨੀ
ਨਵੇਂ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਿਕਲੇ ਕਲੀਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਹਰ ਰਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਪਰ੍ਵਾਲਿਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰਾ ਵਿਨਾਸ਼ਚ੍ਛਿਦ੍ਰਦਦ੍ਰੁਲਾ । ਭੋਗਾਭੋਗਰਸਾਪੂਰ੍ਣਾ ਵਿਚਾਰੈਕਘੁਣਕ੍ਸ਼ਤਾ
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਛੇਦ ਹਨ, ਨਾਸ ਦੇ ਦਰਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੈ; ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਕੀੜੀ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੈ।
ਵਿਕਸਨ੍ਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਾਵਲਯੋ ਹਿ ਯਾਃ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵਾਤਵਿਲੋਲਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾਃ ਕਿਲਾਙ੍ਗ ਤਾਃ
ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖਿੜਦੀਆਂ ਹਨ — ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ — ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਿਤਾਕਾਰਾਃ ਕੋਰਕਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਾਗਤਾਃ । ਪੂਰਿਤਾਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਾ ਯਾਸ੍ ਤਾਰਕਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤੇ ਫੁਟਦੀਆਂ ਅਕੜਾਂ ਕਲੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਹ ਤਾਰੇ ਹਨ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਦਹਨਾਲੋਕਾ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਤਤ੍ ਕੌਸੁਮਂ ਰਜਃ । ਅਨੇਨੇਯਂ ਹਿ ਗੌਰਾਙ੍ਗੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਚ੍ ਚੇਤਾਂਸਿ ਕਰ੍षਤਿ
ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਸ ਦਾ ਰੇੜਾ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਗੋਰੀ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਓਰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨੋਮਾਤਙ੍ਗਵਲਿਤਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਕੋਕਿਲਾ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵ੍ਯਾਲਸ਼ਬਲਾ ਤृष੍ਣਾਤ੍ਵਗੁਪਰਞ੍ਜਿਤਾ
ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਝੁਕਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਕਿਲ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਚਿੱਟੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨੀਲਾਕਾਸ਼ਤਮਾਲਾਙ੍ਗਸਂਸ਼੍ਰਯੇਣੋਨ੍ਨਤਿਂ ਗਤਾ । ਰੋਦਸੀਜਾਨੁਸੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾ ਭੁਵਨੋਦ੍ਯਾਨਭੂਸ੍ਥਿਤਾ
ਨੀਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਰਗੇ ਵਿਸਤਾਰ ਤੇ ਆਰਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਸਥੰਭਾਂ 'ਤੇ ਪੱਕੀ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਧੋਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਖਣ੍ਡੇਨ ਸ੍ਵਾਲਵਾਲੇਨ ਜਾਲਿਨਾ । ਵਿਹਿਤਾਸ਼ੇषਜਲਧਿਜਲਕ੍ਸ਼ੀਰਾਦਿਸੇਚਨਾ
ਕੋਸਮਿਕ ਅੰਡੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹ ਬਣਾਕੇ, ਬਾਰੀਕ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੀਵਿਲੋਲਭ੍ਰਮਰਾ ਰਮਣੀਪੁष੍ਪਰਞ੍ਜਿਤਾ । ਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਾਤਵਲਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਪੁਲਪਤ੍ਤ੍ਰਿਕਾ
ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਭੌਂਰੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੁਖ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਘਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕੁਕਰ੍ਮਾਜਗਰਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਰੀਪੁष੍ਪਮਣ੍ਡਪਾ । ਜੀਵਜੀਵਕਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰਾ ਨਾਨਾਮੋਦਮਦਪ੍ਰਦਾ
ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮੰਡਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਛੇਦਾਂ ਨਾਲ ਰੰਨ-ਵੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਤੇ ਮਸਤੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਰਸਮਯੀ ਚਿਤ੍ਰਾ ਨਾਨਾਕੁਸੁਮਹਾਸਿਨੀ । ਨਾਨਾਫਲਾਵਲਿਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਵਿਕਾਸਿਨੀ
ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਜੀਬ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੀ ਹੋਈ, ਕਈ ਫਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਲਵਾਲਵਲਯਾ ਨਾਨਾਵਿਹਗਧਾਰਿਣੀ । ਨਾਨਾਪਰਾਗਪਰੁषਾ ਨਾਨਾਭ੍ਰਲਵਲਾਞ੍ਛਿਤਾ
ਇਹ ਕਈ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਈ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨਾਨਾਲਤਾਕੁਟ੍ਮਲਿਤਾ ਨਾਨਾਵਨਗਣੋਤ੍ਥਿਤਾ । ਨਾਨਾਗਿਰਿਤਟਾਰੂਢਾ ਨਾਨਾਚਲਨਿਰਨ੍ਤਰਾ
ਇਹ ਕਈ ਲਤਾਂ ਦੇ ਕਲੀਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਹੋਈ, ਕਈ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਅਨੇਕ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਜਾਤਾ ਚ ਜਾਯਮਾਨਾ ਚ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਤਥਾ ਮृਤਾ । ਅਨੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਤਥਾ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਚ੍ਛੇਦਿਨੀ ਤਥਾ
ਇਹ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ, ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੀ, ਮਰ ਰਹੀ, ਮਰੀ ਹੋਈ, ਕਦੇ ਨਾ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਕਦੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤੀਤਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਚ ਸਤ੍ਯੇਵਾਸਤ੍ਪਦਾਸ੍ਪਦਾ । ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਤਰੁਣਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਮਮ੍ ਉਪੇਯੁषੀ
ਪਿਛਲਾ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੱਚੇ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਝੂਠੇ ਵੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਵਿषਲਤੈषਾ ਹਿ ਸਂਸਾਰਵਿषਮੂਰ੍ਛਨਾਮ੍ । ਦਦਾਤਿ ਰਭਸਾ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾ ਪਰਾਮृष੍ਟਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਬੇਲ ਹੈ ਜੋ ਮੋਹ ਮਸਤ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੱਕਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਫੀਤੇਤੋ ਗਲਿਤੇਤਸ਼੍ ਚ ਰੂਢੇਤਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਵ੍ ਇਤਃ । ਇਤੋ ਜਲਮ੍ ਇਤਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਾ ਇਤੋ ਨਾਗਾਸ੍ ਸੁਰਾ ਇਤਃ
ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਇਹ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪੱਕੀ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਸੱਪ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ।
ਇਤਃ ਪृਥ੍ਵੀਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਾ ਤਥੇਤੋ ਦ੍ਯੁਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਇਤਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਤਥੇਤਸ੍ ਤਾਰਕਾਕृਤਿਮ੍
ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਤੇ ਚਮਕ ਬਣ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਸ੍ ਤਮ ਇਤਸ੍ ਤੇਜ ਇਤਃ ਖਮ੍ ਇਤ ਉਰ੍ਵਰਾ । ਇਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਤੋ ਵੇਦਾ ਇਤੋ ਦ੍ਵਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ
ਇਥੇ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ; ਇਥੇ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਵੇਦ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਇਤਃ ਪੁਣ੍ਯਮ੍ ਇਤਃ ਪਾਪਮ੍ ਇਤਸ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਮੂਢਤਾ । ਇਤੋ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਪੀਨੇਤੋ ऽਜ੍ਞਾਨਭਾਵਨਾਤ੍
ਇਥੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਾਪ ਹੈ; ਇਥੇ ਜੜਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ ਇਹ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਃ ਪੁਣ੍ਯਤਪੋਦਾਨੈਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਇਤੋ ਯੋਗਵਿਲਾਸੇਨ ਨੂਨਂ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ
ਇਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤਬ, ਤਪ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਇਹ ਘਟਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਯੋਗ ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਖਗਤਯੋਡ੍ਡੀਨਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਦੇਵਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਾਣੁਤਯਾ ਰੂਢਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਵਨਤਾਂ ਗਤਾ
ਕਦੇ ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਨਾਲ ਉੱਡਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਕਦੇ ਥੰਮ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਹਵਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।