ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦਾ ਭਾਵਿਤਾਕृਤਿਃ । ਇਦਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਇਦਂ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਕਲਨਾਃ ਕੁਤਃ
ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਫਿਰ ‘ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਹੈ’ ਜਿਹੇ ਝੂਠੇ ਵਿਚਾਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਕੋ ऽਭੂਵਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ ਅਹਂ ਤਾਦृਕ੍ ਤृष੍ਣਾਨਿਗਡਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ । ਅਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਏਵੇਤਿ ਵਿਹਸਾਮਿ ਵਿਕਾਸਵਾਨ੍
ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕੌਣ ਸੀ—ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ ਖਿੜਦਾ ਹੋਇਆ ਹੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਆਮ੍ ਇਦਾਨੀਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਮਯੈष ਸ ਕਿਲਾਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਜਃ । ਯਸ੍ ਤ੍ਵਦ੍ਵਾਗਮृਤਾਪੂਰਸ੍ਨਾਨੇਨਾਯਮ੍ ਅਹਂ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਹਾਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ: ਮੈਂ ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਅਹੋ ਨੁ ਵਿਤਤਾਂ ਭੂਮਿਮ੍ ਅਧਿਰੂਢੋ ऽਸ੍ਮਿ ਪਾਵਨੀਮ੍ । ਇਹਸ੍ਥ ਏਵ ਯਤ੍ਰਾਰ੍ਕੋ ਨਃ ਪਾਤਾਲਮ੍ ਇਵਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਵਾਹ, ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਇੱਥੇ ਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਾਤਾਲ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ।
ਮਹ੍ਯਂ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਉਪੇਤਾਯ ਵ੍ਯਪੇਤਾਯ ਭਵਾਰ੍ਣਵਾਤ੍ । ਨਮੋ ਨਿਤ੍ਯਨਮਸ੍ਯਾਯ ਜਯਾਮ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ
ਉਸ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਲੀ ਹਸਤੀਆਂ ਪਾ ਲਈ ਹੈ ਤੇ ਭਵ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਨੁਭਵਵਸ਼ਤੋ ਹृਦਬ੍ਜਕੋਸ਼ੇ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ ਅਲਿਤਾਂ ਸਮੁਪਾਗਤੇਨ ਨਾਥ । ਤਵ ਵਰਵਚਸੇਹ ਵੀਤਸ਼ੋਕਾਂ ਚਿਰਮ੍ ਉਦਿਤਾਂ ਸ੍ਵਦਸ਼ਾਮ੍ ਉਪਾਗਤੋ ऽਸ੍ਮਿ
ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਦਿਲ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼-ਸਪਸ਼ਟ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਅਵਸਥਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾ ਲੀ ਹੈ।
ਭੂਯ ਏਵ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਪਰਮਂ ਵਚਃ । ਯਤ੍ ਤੇ ऽਹਂ ਪ੍ਰੀਯਮਾਣਾਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ
ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਉੱਚੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਪਿਆਰ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।
ਬੋਧਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਪਗਮ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ृਣੁ ਬੋਧਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ । ਭਵੇਦ੍ ਅਲ੍ਪਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਨਿਰ੍ਦੁਃਖਤਾ ਯਥਾ
ਸਮਝ ਪਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੁਣ। ਤਾਂ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਾਲੇ ਵੀ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਣ।
ਯਸ੍ਯਾਜ੍ਞਾਤਾਤ੍ਮਨੋ ऽਜ੍ਞਸ੍ਯ ਦੇਹ ਏਵਾਤ੍ਮਭਾਵਨਾ । ਉਦਿਤਾਰ੍ਤਿਂ ਰੁषੇਵਾਕ੍ਸ਼ਰਿਪਵੋ ऽਭਿਭਵਨ੍ਤਿ ਤਮ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੱਤ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਤੇ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਪਾਪੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਤਾਤ੍ਮਨੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਤੁष੍ਟ੍ਯੇਵ ਚਾਕ੍ਸ਼ਸੁਹृਦੋ ਨ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਤਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤਮ੍
ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮਿਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ।
ਪਰਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਫੁਰਤੋ ਯਸ੍ਯ ਨ ਸ੍ਤੁਤਿਰ੍ ਨਿਨ੍ਦਨਾਦ੍ ऋਤੇ । ਸ ਦੇਹੀ ਦੇਹਦੁਃਖੌਘਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਕੇਨ ਹੇਤੁਨਾ
ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਧਾਈ ਜਾਂ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੇਹ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਨਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਰੀਰਸਮ੍ਬਦ੍ਧਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਅਪਿ ਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਮਿਥੋ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣੇ ਏਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਮਸੀ ਯਥਾ
ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੀ, ਤੇ ਦੇਹ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰਾ।
ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ਭਾਵਵਿਕਾਰੈਸ੍ ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਮੁਕ੍ਤੋ ऽਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲੇਪਕਃ । ਨਾਤ੍ਮਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਸਦੋਦਿਤਃ
ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਤੇ ਅਲੇਪ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਨਾ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਡਸ੍ਯਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤੁਚ੍ਛਸ੍ਯ ਕृਤਘ੍ਨਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਿਨਃ । ਸ਼ਰੀਰਕੋਪਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ ਤਥਾ
ਇਹ ਦੇਹ ਜੋ ਮੂਰਖ, ਅਜਾਣ, ਨਿਕੰਮਾ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹੋਣ ਦਿਓ।
ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਭਵਤਿ ਪृਥਗ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਿਤੇ । ਜਡਸ੍ਯਾਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਕਿਮ੍ ਇਵਾਙ੍ਗੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੇਸਮਝ ਤੇ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ; ਐਸੇ ਬੇਅਸਲੀ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕੀ ਉਪਜ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨਿਪੁਣਾਯਾਵਬੋਧਾਯ ਯਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਭਙ੍ਗਿਭਿਃ ਪ੍ਰਵਿਚਿਤ੍ਰਾਭੀ ਰਾਘਵੇਦਂ ਪ੍ਰਬੋਧ੍ਯਤੇ
ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ, ਰਾਘਵ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਿ ਦੇਹਗੁਣਾਨ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ । ਨਾਦਤ੍ਤੇ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਡਤਾਂ ਸ਼ਵਰੂਪਿਣਃ
ਜੇ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਗੁਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਰਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬੇਸਮਝੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ?
ਯਦਿ ਵਾਤ੍ਮਗੁਣਾਨ੍ ਦੇਹੋ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ । ਨਾਦਤ੍ਤੇ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਚੈਤ੍ਤਂ ਚਿਨ੍ਮਯਤ੍ਵਂ ਸਦੋਦਿਤਮ੍
ਅਥਵਾ, ਜੇ ਸਰੀਰ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਚੇਤਨਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ?
ਯਯੋਰ੍ ਏਕਪਰਿਜ੍ਞਾਨੇ ਜਡਤੈਵਾਪਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਤਯੋਃ ਕੀਦृਗ੍ਵਿਧਾ ਬ੍ਰੂਤ ਸਮਾਨਸੁਖਦੁਃਖਤਾ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯੌ ਸਮੌ ਸਮਕਰ੍ਮਾਣੌ ਨ ਕਦਾਚਨ ਤੌ ਕਥਮ੍ । ਦ੍ਵਾਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਤਾਵ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਕਥਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮ੍ ਏष੍ਯਤਃ
ਜੇ ਦੋਹਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹਨ ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਸ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਕਥਂ ਸ੍ਥੂਲੋ ऽਣੁਰੂਪਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਣੁਸ੍ ਸ੍ਥੂਲਃ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍ । ਏਕੋਦਯੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਯ ਨ ਸਤ੍ਤਾ ਦਿਨਰਾਤ੍ਰਿਵਤ੍
ਮੋਟਾ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਖਮ ਕਿਵੇਂ ਮੋਟਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਜ੍ਞਾਨਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਚ੍ਛਾਯਾ ਨਾਯਾਤਿ ਤਾਪਤਾਮ੍ । ਸਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਾਸਦ੍ ਭਵਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ ਦृष੍ਟਿषੁ
ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਛਾਂ ਤਪਸ਼ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ; ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਕਦੇ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਵੇ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਸਂਸ਼੍ਲੇषਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਸ੍ਯਾਪਿ ਦੇਹਿਨਃ । ਦੇਹੇਨ ਦੇਹਗਸ੍ਯਾਪਿ ਕਮਲਸ੍ਯੇਵ ਵਾਰਿਣਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰਤਾ-ਰਤਾ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ذਰਾ ਵੀ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਸਂਸ਼੍ਲੇषੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦੇਹਸਤ੍ਤਯਾ । ਤਦ੍ਗਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਤਦ੍ਵृਤ੍ਤੇਰ੍ ਅਮ੍ਬਰਸ੍ਯੇਵ ਵਾਯੁਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਸਤੀ ਵਿਚ ذਰਾ ਵੀ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਮਨ ਉਸ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ।
ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਨੋ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨਾਸਤੋ ਦੇਹਕਸ੍ਯ ਚ । ਤਦ੍ ਰਾਘਵ ਮੁਧੈਵੈष ਸੁਖਦੁਃਖਭ੍ਰਮਃ ਕੁਤਃ
ਆਤਮਾਂ ਤੇ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਾਧਾਰ ਹੈ।
ਜਰਾਮਰਣਮ੍ ਆਪਚ੍ ਚ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਭਵਾਭਵੌ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਸਨ੍ਤੀਹ ਨਿਰ੍ਵਾਣੋ ਨਿਰ੍ਵृਤੋ ਭਵ
ਬੁਢਾਪਾ, ਮੌਤ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਹੋਣਾ-ਨਾ ਹੋਣਾ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਇੱਥੇ ذਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾ।
ਸ੍ਥਿਤੋ ਦੇਹਤਯਾਤ੍ਯੁਚ੍ਚੈਃ ਪਾਤੋਤ੍ਪਾਤਮਯੋ ਭ੍ਰਮਃ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕੇਵਲਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਸੁ ਵੀਚਿਤਯਾ ਯਥਾ
ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗਣਾ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਾਇਆ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਸਤ੍ਤੋਪਜੀਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸਮ੍ਭਵਤੀਹ ਹਿ । ਦੇਹਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪਯਸ੍ਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਊਰ੍ਮਿਰ੍ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਆਤਮਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਰੀਰ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਉਠਦਾ ਹੈ।
ਆਧਾਰਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇਨਾਙ੍ਗ ਯਥਾ ਕ੍ਸ਼ੋਭਭਵਾਭਵਾਃ । ਸੂਰ੍ਯਾਦੇਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਤਥਾ ਦੇਹੇਨ ਦੇਹਿਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੇ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਰਛਾਈ, ਜਦ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਠਦੀ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜੀਵ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਦृष੍ਟੇ ਯਥਾਭੂਤੇ ਵਸ੍ਤੁਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਜਾਯਤੇ । ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਦੇਹਮਯੋ ऽਜ੍ਞਾਨਵਿਭ੍ਰਮੋ ਲਯਮ੍ ਏਤਿ ਚ
ਜਦ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।