ਰਾਘਵਾਨਘ ਵਾਗ੍ਜਾਲਂ ਮਯੈਤਦ੍ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤਮ੍ । ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤਖਗਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਡੀਕृਤ੍ਯਾਤ੍ਮਤਾਂ ਨਯ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਜੋ ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਫੈਲਾਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆਓ।
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ ਗृਹੀਤੋ ਭਵਤਾ ਮਦ੍ਗਿਰਾਮ੍ ਅਰ੍ਥ ਈਦृਸ਼ਃ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੁਰ੍ਬੋਧਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੀਣੋ ਹਂਸੇਨੇਵਾਮ੍ਭਸਃ ਪਯਃ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਪਕੜ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਜਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪੀਣਯੋਗ ਪਾਣੀ ਹੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
ਵਿਚਾਰ੍ਯੈਤਦ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਸ੍ਵਧਿਯੈਵ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਅਨੇਨੈਵ ਪਥਾ ਸਾਧੋ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭਵਤਾਧੁਨਾ
ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹੀ ਰਾਹ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ।
ਅਨਯੈਵ ਧਿਯਾ ਰਾਮ ਵਿਹਰਨ੍ ਨੈਵ ਬਧ੍ਯਸੇ । ਅਨ੍ਯਥਾਧਃ ਪਤਸ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਖਾਤੇ ਯਥਾ ਗਜਃ
ਇਸ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜਦ ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਫਸੇਗਾ ਨਹੀਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਡਿੱਗ ਪਵੇਂਗਾ।
ਸੁਗृਹੀਤਂ ਧਿਯਾ ਰਾਮ ਮਦ੍ਵਚੋ ਨ ਕਰੋषਿ ਚੇਤ੍ । ਤਤ੍ ਪਤਸ੍ਯ੍ ਅਵਟੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਦੀਪਃ ਪਾਨ੍ਥੋ ਯਥਾ ਨਿਸ਼ਿ
ਰਾਮਾ, ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਹ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀ ਵਾਂਗ, ਤੂੰ ਖੱਡ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਵੇਂਗਾ।
ਅਸਙ੍ਗੇਨ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ੍ ਸ੍ਵਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਦਾਯੋਦਯਵਾਨ੍ ਭਵ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਗAttachment ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅਪਣਾਈਂ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲਾ ਬਣ।
ਹੇ ਸਭ੍ਯਾ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਭੂਮਿਪਾਃ । ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਭਵਨ੍ਤੋ ऽਦ੍ਯ ਤਾਵਦ੍ ਵ੍ਯਾਪਾਰਮ੍ ਆਹ੍ਨਿਕਮ੍
ਹੇ ਸਭਾ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਰਾਮਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਲਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਯਂ ਹਿ ਦਿਵਸਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਰਿਣਤਾਕृਤਿਃ । ਸ਼ੇषਂ ਵਿਚਾਰਯਿष੍ਯਾਮੋ ਵਿਚਾਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਆਗਤਾਃ
ਇਹ ਦਿਨ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਵੇਰੇ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰਾਂਗੇ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤੇ ਮੁਨਿਨਾ ਤੇਨ ਸਾ ਸਰ੍ਵੈਵ ਸਭਾ ਤਦਾ । ਪ੍ਰੋਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਪਦ੍ਮਵਦਨਾ ਸਵਿਕਾਸੇਵ ਪਦ੍ਮਿਨੀ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਮুনি ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਰਾਜਾਨਸ੍ ਸ੍ਤੁਤਰਾਜਾਨਃ ਕृਤਰਾਘਵਵਨ੍ਦਨਾਃ । ਪਰਿष੍ਟੁਤਵਸਿष੍ਠਾਸ੍ ਤੇ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍
ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨ, ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਣ ਸਹਿਤੋ ਵਸਿष੍ਠੋ ਗਨ੍ਤੁਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਮਮ੍ । ਉਤ੍ਤਸ੍ਥਾਵ੍ ਆਸਨਾਚ੍ ਛ੍ਰੀਮਾਨ੍ ਨਮਸ੍ਕृਤਨਭਸ਼੍ਚਰਃ
ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉੱਠੇ। ਉਹ ਨਭ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਦਸ਼ਰਥਪ੍ਰਭृਤਯੋ ਰਾਜਾਨੋ ਮੁਨਯਸ੍ ਤਥਾ । ਯਥਾਨੁਰੂਪਂ ਵਕ੍ਤਾਰਮ੍ ਅਨੁਗਮ੍ਯ ਚਿਰਂ ਮੁਨਿਮ੍
ਦਸ਼ਰਥ ਆਦਿ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਢੰਗ ਸੀ, ਮੂਲ ਵਕਤਾ ਮুনি ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ।
ਆਪृਚ੍ਛ੍ਯ ਕੇਚਿਦ੍ ਗਗਨਂ ਯਯੁਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਵਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਕੇਚਿਦ੍ ਰਾਜਗृਹਂ ਸਨ੍ਤੋ ਭृਙ੍ਗਾਃ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਥਿਤਾ ਇਵ
ਕਈ ਲੋਕ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਲ ਰੁਖਸਤ ਹੋਏ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਘਰ-ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ-ਮਹਿਲਾਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਭੌਂਰੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਸਿष੍ਠਪਾਦਯੋਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁष੍ਪਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ ਅਨਾਬਿਲਮ੍ । ਪੌਰੈਰ੍ ਅਨੁਗਤੋ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਗृਹਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗੁਰੋਃ । ਅਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਚਰਣੌ ਭਕ੍ਤਾ ਆਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਨृਪਮਨ੍ਦਿਰਮ੍
ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਸਦਨਾਨਿ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤਾਰਸ੍ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੇ । ਸਸ੍ਨੁਰ੍ ਆਨਰ੍ਚੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਦੇਵਾਨ੍ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਪਿਤॄਂਸ੍ ਤਥਾ
ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੋਤਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਛੇਤੀ ਨ੍ਹਾਏ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ ਭृਤ੍ਯਾਨ੍ਤੈਸ਼੍ ਚ ਪਰਿਚ੍ਛਦੈਃ । ਸਮਂ ਬੁਭੁਜਿਰੇ ਭੋਜ੍ਯਂ ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਕ੍ਰਮੋਚਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੌਕਰਾਂ-ਚਾਕਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਅਤੇ ਫਰਜਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਸਨ।
ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤੇ ਦਿਨਕਰੇ ਸਮਂ ਦਿਵਸਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਅਭ੍ਯਾਗਤੇ ਰਾਤ੍ਰਿਕਰੇ ਸਮਂ ਰਜਨਿਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਰਾਤ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਫਰਜਾਂ 'ਚ ਜੁਟ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤਲ੍ਪੇषੁ ਕੌਸ਼ੇਯਸ਼ਯਨੇष੍ਵ੍ ਆਸਨੇषੁ ਚ । ਭੂਚਰਾ ਮੁਨਿਰਾਜਾਨੋ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾ ਮਹਰ੍षਯਃ
ਰੇਸ਼ਮੀ ਪਲੰਗਾਂ ਤੇ ਅਤੇ ਆਸਣਾਂ 'ਤੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਸਂਸਾਰੋਤ੍ਤਰਣੋਪਾਯਂ ਵਸਿष੍ਠਵਚਨੇਰਿਤਮ੍ । ਯਥਾਵਦ੍ ਏਕਾਗ੍ਰਧਿਯਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸੁਰ੍ ਆਦृਤਾਃ
ਵਸੀਸ਼ਟ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਢੰਗ, ਉਹ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ ਸਨ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਹਰਮਾਤ੍ਰੇਣ ਨਿਦ੍ਰਾਮ੍ ਆਮੁਦ੍ਰਿਤਾਨਨਾਃ । ਤਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁਨ੍ਦਰੀਮ੍ ਈਯੁਃ ਪਦ੍ਮਾ ਇਵ ਦਿਨਾਰ੍ਥਿਨਃ
ਇਕ ਪਹਰ ਦੀ ਰਾਤ ਬੀਤਣ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਹਰਤ੍ਰਯਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍ । ਵਾਸਿष੍ਠਮ੍ ਉਪਦੇਸ਼ਂ ਤੇ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸੁਰ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਰਾਮ, ਲੱਖਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਤਿੰਨ ਪਹਰਾਂ ਤੱਕ ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ।
ਪ੍ਰਹਰਸ੍ਯਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਤਤ ਆਮੁਦ੍ਰਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਾਃ । ਤਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਮ੍ ਆਯਯੁਰ੍ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਵਿਦ੍ਰਾਵਿਤਸ਼੍ਰਮਾਮ੍
ਫਿਰ ਅੱਧਾ ਪਹਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਥੋੜੀ ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ।
ਇਤਿ ਸ਼ੁਭਮਨਸਾਂ ਵਿਵੇਕਭਾਜਾਮ੍ ਅਧਿਗਤਸਾਰਤਯੋਦਿਤਾਸ਼ਯਾਨਾਮ੍ । ਅਭਜਤ ਵਿਰਤਿਂ ਤਦਾ ਤ੍ਰਿਯਾਮਾ ਮਲਿਨਨਿਸ਼ਾਕਰਵਕ੍ਤ੍ਰਤਾਂ ਜਗਾਮ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਝੀ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਆ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਪਹਰਾਂ ਦੀ ਰਾਤ, ਮਲਿਨ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਦਾਸ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਗਈ।
ਤਤਃ ਖਿਨ੍ਨੇਨ੍ਦੁਵਦਨਾ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਤਮਃਪਟਾ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣਾ ਬਭੌ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਵਿਵੇਕਾਨ੍ਤੇਵ ਵਾਸਨਾ
ਫਿਰ ਰਾਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮੰਦ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਰਹਿ ਗਈ ਧੁੰਦਲੀ ਵਾਸਨਾ।
ਪੂਰ੍ਵੇ ਧ੍ਵਸ੍ਤਤਯਾਲੋਕਾਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ऽਪਰੇ ऽਚਲੇ । ਸ਼ੇਫਾਲਿਕਾਵਤਂਸਾਭਾਂ ਤਾਰਕਾਨਿਕਰੋ ਦਧੌ
ਜਦ ਪੁਰਾਣਾ ਹਨੇਰਾ ਹਟ ਗਿਆ, ਅਸਥਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ, ਜੋ ਜੈਸਮਿਨ ਦੇ ਹਾਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਕਣਾਕਰ੍षੀ ਪਰਾਮृष੍ਟੇਨ੍ਦੁਮਣ੍ਡਲਃ । ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਕਵਲਨਾਲੋਲੋ ਵਵੌ ਪ੍ਰਾਭਾਤਿਕੋ ऽਨਿਲਃ
ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਹਵਾ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਓਸ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀ, ਚੰਦ ਦੇ ਗੋਲ ਨੂੰ ਛੁਹਦੀ ਅਤੇ ਚੰਦਨੀ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਨਿਗਲਦੀ ਹੋਈ ਵਗੀ।
ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਾ ਉਤ੍ਥਾਯਾਨੁਚਰੈਸ੍ ਸਹ । ਯਯੁਰ੍ ਵਨ੍ਦਿਤਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸ੍ ਤੇ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵਾਸਿष੍ਠਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਰਾਮ, ਲਖ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਠ ਕੇ, ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਤ੍ਰ ਵਨ੍ਦਿਤਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਗਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਦ੍ਮਨਃ । ਮੁਨੇਰ੍ ਵਵਨ੍ਦਿਰੇ ਪਾਦਾਵ੍ ਆਦੌ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਘ੍ਯਸਨ੍ਤਤਿਮ੍
ਉਥੇ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੜੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਤਤ੍ ਸਦਨਂ ਮੌਨਂ ਮੁਨਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰਾਜਭਿਃ । ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥਯਾਨੈਸ਼੍ ਚ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ ਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰਤਾਂ ਯਯੌ
ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਘਰ ਮੁਨੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀੜ ਹੋ ਗਈ।