ਜੀਵਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਹਨ੍ਤਾਰਂ ਦਾਤਾਰਂ ਚੈਕਰੂਪਯਾ । ਦृਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸਾਦਮਾਧੁਰ੍ਯਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯਾ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਹੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਰਾਸ੍ਥਿਰਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਰਮ੍ਯਾਰਮ੍ਯੇषੁ ਵਸ੍ਤੁषੁ । ਨ ਹृष੍ਯਤਿ ਗ੍ਲਾਯਤਿ ਵਾ ਸਦਾ ਸਮਤਯੇਦ੍ਧਯਾ
ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਹਣੀਆਂ ਜਾਂ ਨਸੁਹਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਉਦਾਸ, ਸਦਾ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਸ੍ਥਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨਾਦੇਯਰੂਪਤ੍ਵਾਜ੍ ਜਗਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਨੂਨਂ ਵਿਦਿਤਵੇਦ੍ਯਤ੍ਵਾਨ੍ ਨੀਰਾਗਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਚੇਤਸਃ
ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਅਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਕੜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ ਨ ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿषਯਸ੍ਥਿਤੌ । ਦਦਾਤਿ ਪ੍ਰਸਰਂ ਸਾਧੁਰ੍ ਆਧਿਪ੍ਰੋਜ੍ਝਿਤਯਾ ਧਿਯਾ
ਜਿਸ ਦੀ ਮਤ ਮਨ ਦੇ ਵਲੋਂ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਅਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਮ੍ ਅਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਲਬ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਨਿਗਿਰਨ੍ਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਹਰਿਣਾ ਇਵ ਪਲ੍ਲਵਮ੍
ਜੋ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਚੈਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਜੋ ਅਸਥਿਰ ਹੈ—ਉਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉਸਨੂੰ ਝੱਟ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ ਨਰਮ ਪੱਤਾ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ੍ਯਮਾਨਂ ਭਵਾਮ੍ਭੋਧੌ ਵਾਸਨਾਵੀਚਿਵੇਲ੍ਲਿਤਮ੍ । ਨਿਗਿਰਨ੍ਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹਾ ਹਾਹਾਕ੍ਰਨ੍ਦਪਰਾਯਣਮ੍
ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਾਸਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਤੋ ਲਬ੍ਧਪਦਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਧਿਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਨ ਹਰਨ੍ਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪੌਘਾ ਜਲੌਘਾ ਇਵ ਪਰ੍ਵਤਮ੍
ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।
ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸੀਮਾਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਪਰੇ ਪਦੇ । ਤੇषਾਂ ਲਬ੍ਧਸ੍ਵਰੂਪਾਣਾਂ ਮੇਰੁਰ੍ ਏਵ ਤृਣਾਯਤੇ
ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵੀ ਘਾਸ ਦੇ ਤਣੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਜਗਜ੍ ਜਰਤ੍ਤृਣਲਵੋ ਵਿषਂ ਚਾਮृਤਮ੍ ਏਵ ਚ । ਕ੍ਸ਼ਣਃ ਕਲ੍ਪਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਸਮਤਾ ਤਤਚੇਤਸਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਪੁਰਾਣਾ ਘਾਹ, ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਇੱਕ ਪਲ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗ — ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਮੁਦਿਤਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਸਂਵਿਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਜਗਤ੍ਕਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ
ਜਦ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ਜਾਗਤੇ ਵਸ੍ਤੁਪਞ੍ਜਰੇ । ਕਿਂ ਹੇਯਂ ਕਿਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਮ੍ ਇਹ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦੋ ਮੁਨੇਃ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਵਿਚ, ਜਾਗਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੀ ਛੱਡਣਾ ਤੇ ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ?
ਸਂਵਿਦ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਾਂ ਤ੍ਯਜਾਨਘ । ਸਂਵਿਨ੍ਮਯਵਪੁਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਃ ਕਿਂ ਜਹਾਸਿ ਕਿਮ੍ ਈਹਸੇ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਭ੍ਰਮ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ। ਜਦ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਕੀ ਛੱਡੇਗਾ ਤੇ ਕੀ ਲੱਭੇਗਾ?
ਯਦ੍ ਏਤਜ੍ ਜਾਯਤੇ ਭੂਮੇਰ੍ ਭਵਿष੍ਯਤ੍ ਪੇਲਵਾਙ੍ਕੁਰਃ । ਤਤ੍ ਸਂਵਿਦ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਥਤੇ ਤਥਾ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਙ੍ਕੁਰੋ ऽਸ੍ਤਿ ਸਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ ਉੱਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਝਲਕ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਆਦਾਵ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਚ ਯਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ऽਪਿ ਤਸ੍ਯ ਯਾ । ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਲਵਂ ਦृष੍ਟਾ ਸਤ੍ਤਾਸੌ ਸਂਵਿਦੋ ਭ੍ਰਮਃ
ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਝੂਠੀ ਹਸਤੀਆਂ ਹੈ।
ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਧਿਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਾਵਾਭਾਵਾਨੁਪਾਤਿਨੀਮ੍ । ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਗਸਂਵਿਦ੍ਭਾਰੂਪੋ ਭਵ ਭਾਵਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਗਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਜੋ ਮਨ ਹਸਤੀਆਂ ਤੇ ਅਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ; ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਨਿਰਲੇਪ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਣ ਜਾ।
ਕਾਯੇਨ ਮਨਸਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕੇਵਲੈਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਅਪਿ । ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਾ ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਗਸ੍ ਸਨ੍ ਨ ਲਿਪ੍ਯਸੇ
ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਬੁਧੀ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜੇ ਤੂੰ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਲੱਗੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
ਗਤਸਙ੍ਗੇਨ ਮਨਸਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਸੇ । ਸੁਖਦੁਃਖੈਰ੍ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਨੋਰਥਦਸ਼ਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੂੰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਵਾਹੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਮਨ ਉਲਝਦਾ ਨਹੀਂ।
ਗਤਸਙ੍ਗਮਤਿਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਯष੍ਟਿਭਿਃ । ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਸੁਖੈਰ੍ ਦੁਃਖੈਰ੍ ਮਨੋਰਥਕਲਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਜਿਸ ਦੀ ਮਤ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲੱਗਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਗਤਸਙ੍ਗਮਨਾ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਏਤਦ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ਥਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਬਾਲੇਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਇਹ ਗੱਲ ਉਹ ਬੱਚਾ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਗਤਸਙ੍ਗਂ ਮਨੋ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪਸ਼੍ਯਂਸ਼੍ ਚਾਪਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਨ ਸ਼ृਣੋਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸ਼ृਣ੍ਵਂਸ਼੍ ਚ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਦਾ ਮਨ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਛੁਹਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦਾ।
ਨ ਜਿਘ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਜਿਘ੍ਰਂਸ਼੍ ਚ ਨੋਨ੍ਮਿषਂਸ਼੍ ਚੋਨ੍ਮਿषਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਪਦਾਰ੍ਥੇ ਨ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਬਲਾਤ੍ ਪਾਤਿਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਸੁੰਘਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਸੁੰਘਦਾ ਨਹੀਂ; ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ; ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਟਕਰਾ ਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ।
ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਚੇਤੋਭਿਰ੍ ਏਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਗृਹਸ੍ਥਿਤੈਃ । ਅਪ੍ਰੌਢਮਤਿਭਿਸ੍ ਸਾਧੁ ਮੁਰ੍ਖੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।
ਸਙ੍ਗਃ ਕਾਰਣਮ੍ ਅਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਙ੍ਗਸ੍ ਸਂਸਾਰਕਾਰਣਮ੍ । ਸਙ੍ਗਃ ਕਾਰਣਮ੍ ਆਸ਼ਾਨਾਂ ਸਙ੍ਗਃ ਕਾਰਣਮ੍ ਆਪਦਾਮ੍
ਲਗਾਵ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਲਗਾਵ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਸਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਲਗਾਵ ਹੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਲਗਾਵ ਹੀ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਸਙ੍ਗਤ੍ਯਾਗਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸਙ੍ਗਤ੍ਯਾਗਾਦ੍ ਅਜਨ੍ਮਤਾ । ਸਙ੍ਗਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਭਾਵਾਨਾਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵਾਨਘ
ਲਗਾਵ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲਗਾਵ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਲਗਾਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼ਯਨੀਹਾਰਸ਼ਰਨ੍ਮਾਰੁਤ ਹੇ ਮੁਨੇ । ਸਙ੍ਗਃ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਮਾਸੇਨ ਮਮ ਪ੍ਰਭੋ
ਹੇ ਮুনি, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦੀ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ ਕਿ ਸੰਗ ਕਿਹੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਭਾਵਾਭਾਵੇ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਿਕਾਰਦਾ । ਮਲਿਨਾ ਵਾਸਨਾ ਯੈषਾ ਸ ਸਙ੍ਗ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਜਾਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ, ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਦੀ ਵਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਸੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ਼ਰੀਰਾਣਾਮ੍ ਅਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮਕਾਰਿਣੀ । ਮੁਕ੍ਤਾ ਹਰ੍षਵਿषਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਭਵਤਿ ਵਾਸਨਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਸਨਾ, ਜੋ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਮ੍ ਅਸਙ੍ਗਾਭਿਧਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਯਾਵਦ੍ਦੇਹਂ ਚ ਭਾਵਿਨੀਮ੍ । ਤਯਾ ਯਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਰ੍ਮ ਤਦ੍ ਬਨ੍ਧਾਯੈਵ ਕੇਵਲਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੰਗਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਬੰਨ੍ਹਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂਰੂਪਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਙ੍ਗਂ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਵਿਕਾਰਦਮ੍ । ਯਦਿ ਤਿष੍ਠਸਿ ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯ੍ ਅਸਿ
ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲਗਨ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਬਿਨਾ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਤੂੰ ਉਸੀ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਿਕਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਯਦਿ ਗਚ੍ਛਸਿ ਨਾਨ੍ਯਤਾਮ੍ । ਵੀਤਰਾਗਭਯਕ੍ਰੋਧਸ੍ ਤਦ੍ ਅਸਙ੍ਗੋ ऽਸਿ ਰਾਘਵ
ਜੇ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਰਾਗ, ਡਰ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਲਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ।