ਸਂਵੇਦ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ਆਦ੍ਯਮ੍ ਏਕਂ ਸਂਵਿਤ੍ਪਦਂ ਵਿਕਲਨਂ ਕਲਯਨ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ । ਹृਦ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਿष੍ਠ ਕਲਨਾਰਹਿਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਕਰ੍ਤृਪਦਮ੍ ਏष੍ਯ੍ ਅਸਮੋਦਿਤਸ਼੍ਰੀਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤੂੰ ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੂਲ, ਇਕੱਲੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੋਚ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾ, ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ।
ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਵਿਚਾਰੇਣ ਚੇਤਸਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਨਿਗ੍ਰਹਃ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਕृਤੋ ਯੇਨ ਤੇਨਾਪ੍ਤਂ ਜਨ੍ਮਨਃ ਫਲਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜਾਂਚ ਜਾਂ ਰੋਕ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਕਣਿਕਾ ਯੇषਾਂ ਹृਦਿ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਪੇਲਵਾ । ਏषੈਵਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ਼ਤਸ਼ਾਖਤਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਚਿੰਗਾਰੀ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੌ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰੌਢਵਿਚਾਰਂ ਤੁ ਨਰਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਸਂਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਗੁਣਾ ਗੌਰਾਸ੍ ਸਰਃ ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਇਵਾਣ੍ਡਜਾਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਪੂਰਵਤਾ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਪੱਕੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਣ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੇ ਝੀਲ 'ਤੇ ਹੰਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਚਾਰਿਣਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਂ ਯਥਾਭੂਤਾਵਲੋਕਿਨਮ੍ । ਆਸਾਦਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਫਾਰਾ ਨਾਵਿਦ੍ਯਾਵਿਭਵਾ ਭृਸ਼ਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ।
ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਹ ਵਿषਯਾ ਮਾਨਸ੍ਯੋ ਵृਤ੍ਤਯਸ੍ ਤਥਾ । ਆਧਯੋ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਵਾਪਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਸਨ੍ਮਤੇਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਤੇ ਸਹੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਕ੍ਵੋਨ੍ਨਮਤ੍ਪਵਨਾਪੂਰਾਸ੍ ਤਡਿਤ੍ਪਿਙ੍ਗਲਪਾਟਲਾਃ । ਪੁष੍ਕਰਾਵਰ੍ਤਜਲਦਾ ਗृਹੀਤਾ ਜਾਲਮੁष੍ਟਿਭਿਃ
ਕਿੱਥੇ ਹਨ ਉਹ ਬੱਦਲ, ਜੋ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਲਾਲ-ਸੋਨੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਾਲ ਦੀ ਮੋਢੀ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ?
ਕ੍ਵ ਨਭੋਮਧ੍ਯਸਂਸ੍ਥੇਨ੍ਦੁਰ੍ ਮੁਗ੍ਧੇ ਮਣਿਸਮੁਦ੍ਗਕੇ । ਮੁਗ੍ਧਯਾਙ੍ਗਨਯਾ ਬਦ੍ਧੋ ਮੁਗ੍ਧੇਨ੍ਦੀਵਰਸ਼ਙ੍ਕਯਾ
ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਹ ਚੰਦ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੂਰਖਾ ਜੈਸਾ ਮਣੀ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿਚ, ਮੂਰਖ ਕੁੜੀ ਵਲੋਂ ਨਰਮ ਨੀਲ ਕਮਲ ਸਮਝ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ?
ਕ੍ਵ ਕਟਪ੍ਰੋਚ੍ਛਲਦ੍ਭृਙ੍ਗਪਟਲੋਤ੍ਪਲਸ਼ੇਖਰਾਃ । ਮੁਗ੍ਧਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼੍ਵਾਸਮਧੁਰੈਰ੍ ਮषਕੈਰ੍ ਮਥਿਤਾ ਗਜਾਃ
ਉਹ ਹਾਥੀ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਭੌਂਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਮੰਡਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਸਾਹ ਵਾਂਗ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਚੁਭਨ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ?
ਕ੍ਵੇਭਮੁਕ੍ਤਾਫਲੋਲ੍ਲਾਸਨਿਰਣਨ੍ਨਖਪਞ੍ਜਰਾਃ । ਸਿਂਹਾਸ੍ ਸਮਰਸਂਰਬ੍ਧਾ ਹਰਿਣੈਃ ਪ੍ਰਵਿਦਾਰਿਤਾਃ
ਉਹ ਸਿੰਘ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਖ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਡਰਪੋਕ ਹਿਰਣਾਂ ਵਲੋਂ ਫਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਕ੍ਵ ਵਿषੋਲ੍ਲਾਸਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਾਸਦਗ੍ਧੋਨ੍ਨਤਵਨਦ੍ਰੁਮਾਃ । ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਵਨ੍ਤੋ ऽਜਗਰਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਾ ਨਿਗੀਰ੍ਣਾ ਬਾਲਦਰ੍ਦੁਰੈਃ
ਉਹ ਉੱਚੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਸਾਹ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ, ਤੇ ਹੁਣ ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਚੂਹਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾ ਲਏ ਗਏ ਹਨ?
ਕ੍ਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਭੂਮਿਕੋ ਧੀਰੋ ਜ੍ਞਾਤਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿਵੇਕਵਾਨ੍ । ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਕਿਲ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਵਿषਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦਸ੍ਯੁਭਿਃ
ਉਹ ਢਿੱਠ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਵਿਚਾਰਧਿਯਮ੍ ਅਪ੍ਰੌਢਾਂ ਹਰਨ੍ਤਿ ਵਿषਯਾਰਯਃ । ਪ੍ਰਚਣ੍ਡਪਵਨਾ ਮृਦ੍ਵੀਂ ਕ੍ਸ਼ਤਵृਨ੍ਤਾਂ ਲਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਸਤੂਆਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਜਖਮੀ ਡੰਡੀ ਵਾਲੀ ਲਤਾ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਵਿਵੇਕਬਲਪ੍ਰੌਢਾਂ ਭਙ੍ਕ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਦੁਰਾਧਯਃ । ਕਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ੋਭਸਹਂ ਧੀਰਂ ਸ਼ੈਲਂ ਮਨ੍ਦਾਨਿਲਾ ਇਵ
ਪਰ ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਦੇ ਲੋਕ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਜੋ ਵੱਡੇ ਝਟਕੇ ਸਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗृਹੀਤਮਹੀਪੀਠਂ ਵਿਚਾਰਕੁਸੁਮਦ੍ਰੁਮਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤਾਵਾਤ੍ਯਾ ਵਿਧੁਨ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨ ਸ੍ਥਿਰਸ੍ਥਿਤਿਸੁਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਸ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੀ, ਤੇ ਜੋ ਪੱਕਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।
ਗਚ੍ਛਤਸ੍ ਤਿष੍ਠਤੋ ਵਾਪਿ ਜਾਗ੍ਰਤਸ੍ ਸ੍ਵਪਤੋ ऽਪਿ ਵਾ । ਨ ਵਿਚਾਰਪਰਂ ਚੇਤੋ ਯਸ੍ਯਾਸੌ ਮृਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਚਾਹੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਗਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਯਾਜ੍ ਜਗਤ੍ ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨਿਸ਼ਂ ਸ਼ਨੈਃ । ਵਿਚਾਰਯਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਦृਸ਼ਾ ਸ੍ਵਯਂ ਵਾ ਸਜ੍ਜਨੈਸ੍ ਸਹ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? — ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਅੰਦਰਲੀ ਸਮਝ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੋਚੇ।
ਅਨ੍ਧਕਾਰਪਰੇਣਾਸ਼ੁ ਵਿਚਾਰੇਣ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਮਲਂ ਰਤ੍ਨਂ ਪ੍ਰਦੀਪੇਨੇਵ ਭਾਸ੍ਵਤਾ
ਜਦੋਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਹੀਰਾ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ, ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਾਨਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਉਪਜਾਯਤੇ । ਕृਤਾਲੋਕਵਿਲਾਸੇਨ ਤਮਸਾਮ੍ ਇਵ ਭਾਸ੍ਵਤਾ
ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾਰ ਦੀਵਾ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨੇ ਪ੍ਰਕਟਤਾਂ ਯਾਤੇ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਰਵਾਵ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਭੂਮਾਵ੍ ਆਲੋਕ ਇਵ ਨਿਰ੍ਮਲਃ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਖੁਲ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੇਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਚਾਰੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਤਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾਦ੍ ਅਭਿਨ੍ਨਮ੍ ਇਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਮੂਲ ਤੱਤ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰੋ ऽਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ । ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਪਯਸੋ ਯਥਾ
ਸਿਆਣੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਤਮਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਝ-ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਸਮਾਲੋਕਃ ਪੁਮਾਞ੍ ਜ੍ਞੇਯਮਯਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਪੀਤਮੈਰੇਯੋ ਮਦਾਨਨ੍ਦਮਯੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਮੌਜ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਦਸਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਮਲਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਵਿਦੁਃ । ਜ੍ਞਾਨਾਧਿਗਮਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਸਿਆਣੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਉੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ ਉਦਿਤਾਨਨ੍ਦੋ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪਰਿਮਜ੍ਜਤਿ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਗਤਾਸਙ੍ਗਂ ਸਮ੍ਰਾਡਾਤ੍ਮੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਆਨੰਦ ਉਗ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ ਹृਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇषੁ ਵੀਣਾਵਂਸ਼ਰਵਾਦਿषੁ । ਕਾਮਿਨ੍ਯਾਃ ਕਾਮਗੀਤੇषੁ ਸਮ੍ਭੋਗਮਣਿਤੇषੁ ਚ
ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁਹਣੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚ—ਜਿਵੇਂ ਵੀਂਨਾ, ਬਾਂਸਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼—ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਰਸ ਭਰੇ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਿਚ,
ਵਸਨ੍ਤਮਦਮਤ੍ਤਾਨਾਂ षਟ੍ਪਦਾਨਾਂ ਸ੍ਵਨੇषੁ ਚ । ਪ੍ਰਾਵृਟ੍ਪ੍ਰਸਰਪੁष੍ਟੇषੁ ਜਲਦਸ੍ਤਨਿਤੇषੁ ਚ
ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋਏ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਸਾਵਣ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹੋਏ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਿਚ,
ਉਤ੍ਤਾਣ੍ਡਵਸ਼ਿਖਣ੍ਡੇषੁ ਕੇਕਾਕਲਰਵੇषੁ ਚ । ਰਣਿਤਾਮ੍ਭੋਜषਣ੍ਡੇषੁ ਸਾਰਸਕ੍ਵਣਿਤੇषੁ ਚ
ਜੰਗਲੀ ਨਾਚ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿਚ, ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੁਲਾਹਟ ਵਿਚ, ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ,
ਕਰ੍ਤਰ੍ਯਾਦਿਕਰਾਨ੍ਤੇषੁ ਗਮ੍ਭੀਰਮੁਰਜੇषੁ ਚ । ਤਤਾਵਨਦ੍ਧਸੁषਿਰਚਿਤ੍ਰਵਾਦ੍ਯਸ੍ਵਨੇषੁ ਚ
ਕਰਤਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਡੰਗਰ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਡੋਲਕਾਂ ਦੇ ਵੱਜਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਵਾਲੇ ਵਾਦਯਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ,
ਕੇषੁਚਿਨ੍ ਨ ਨਿਬਧ੍ਨਾਤਿ ਰੂਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਮਧੁਰੇषੁ ਚ । ਰਣਿਤੇषੁ ਰਤਿਂ ਰਾਮ ਪਦ੍ਮੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ
ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਰੁੱਖਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਿੱਠਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ।