ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਵਿਜ੍ਞਾਨਮਨੋਨਾਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸਮਂ ਸੇਵ੍ਯਾਸ੍ ਤਵ ਚਿਰਂ ਤੇਨ ਤਾਤ ਨ ਤਪ੍ਯਸੇ
ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਵਾਸਨਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ, ਮਨ ਦਾ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਉੱਦਮ — ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨੋਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਕੱਠੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਹੇਗਾ।
ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ ਏਭਿਸ਼੍ ਚਿਰਾਭ੍ਯਸ੍ਤੈਰ੍ ਹृਦਯਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋ ਦृਢਾਃ । ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਮ੍ ਏਵ ਤ੍ਰੁਟ੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਿਸਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ ਗੁਣਾ ਇਵ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਦਿਲ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੰਠਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸ਼ਤਾਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਰਾਮ ਸਂਸਾਰਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਸਾ ਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਵਿਨਾ ਨ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਆਦਤ, ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।
ਗਚ੍ਛਞ੍ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ ਸ੍ਪृਸ਼ਞ੍ ਜਿਘ੍ਰਂਸ੍ ਤਿष੍ਠਞ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ ਸ੍ਵਪਨ੍ ਸਦਾ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਪਰਮਾਯਾਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯਸ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਵਾਨ੍ ਭਵ
ਚਲਦੇ, ਸੁਣਦੇ, ਛੂਹਦੇ, ਸੁੰਘਦੇ, ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ — ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿਚ ਲਗਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੋ।
ਵਾਸਨਾਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਸਮਂ ਪ੍ਰਾਣਨਿਰੋਧਨਂ । ਵਿਦੁਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਸਮਾਹਰੇਤ੍
ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣਾ ਅਤੇ ਸਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੋ।
ਵਾਸਨਾਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦਨਿਰੋਧਾਚ੍ ਚ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਮਨ ਨਿਰਮਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਾਸ ਦੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਤਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਦृਢਾਭ੍ਯਾਸੈਰ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਗੁਰੁਦਤ੍ਤਯਾ । ਆਸਨਾਸਨਯੋਗੇਨ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਸੁਚੱਜੇ ਤੇ ਪੱਕੇ ਸਾਸ-ਸਮ੍ਹਾਲ ਦੇ ਅਭਿਆਸ, ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਤੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਸ ਦੀ ਹਲਚਲ ਰੋਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਵਿਲਾਸੇਨ ਜਗਦ੍ਵਸ੍ਤੁष੍ਵ੍ ਅਨਾਸ੍ਥਯਾ । ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਸਨਾ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਬੇਪਰਵਾਹੀ, ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹਨ ਤਿਵੇਂ ਦੇਖਣ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਰੁਝਾਨ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਅਦਾਵ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਚ ਵਸ੍ਤੂਨਾਮ੍ ਅਵਿਸਂਵਾਦਿ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਰੂਪਂ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਤੇਨ ਵਾਸਨਾ
ਜੋ ਰੂਪ, ਜੋ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਤੇ ਠੱਗ-ਰਹਿਤ ਰਹੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਨ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਰੁਝਾਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਗਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਵਭਾਵਨਵਰ੍ਜਨਾਤ੍ । ਸ਼ਰੀਰੇ ਨਾਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਸਨਾ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਬਿਨਾ ਲਗਾਵ ਦੇ ਚਲਣ, ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਛੱਡਣ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਾਸਵੰਤ ਸਮਝਣ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਰੁਝਾਨ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ਯਥਾ ਪਾਂਸੁਰ੍ ਨਭਸ੍ਤਲੇ । ਵਾਸਨਾਵਿਭਵੇ ਨष੍ਟੇ ਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ-ਵਾਯੂ ਦੀ ਚਲਚਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਸੁਭਾਵ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਸ ਏਵ ਹਿ । ਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਗਨ੍ਤਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪਾਂਸਵੋ ऽਵਕਰਾਦ੍ ਇਵ
ਜੀਵਨ-ਵਾਯੂ ਦੀ ਚਲਚਲ ਹੀ ਮਨ ਦੀ ਚਲਚਲ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਠਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦਜਯੋ ਯਤ੍ਨਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਧੀਮਤੋਚ੍ਚਕੈਃ । ਉਪਵਿਸ਼੍ਯੋਪਵਿਸ਼੍ਯੈਕਚਿਤ੍ਤਕੇਨ ਮੁਹੁਰ੍ ਮੁਹੁਃ
ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਹ ਦੀ ਚਲਚਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।
ਅਥ ਵੈਨਂ ਕ੍ਰਮਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਾਕ੍ਰਮਣਮ੍ ਏਵ ਚੇਤ੍ । ਰੋਚਤੇ ਤੇ ਤਦ੍ ਆਪ੍ਨੋषਿ ਕਾਲੇਨ ਬਹੁਨਾ ਪਦਮ੍
ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਾਹ ਚੁਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।
ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਮਨੋ ਜੇਤੁਂ ਵਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਿਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤ । ਅਙ੍ਕੁਸ਼ੇਨ ਵਿਨਾ ਮਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ਦੁष੍ਟਮਤਙ੍ਗਜਮ੍
ਮਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਦੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਨਾ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੇ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਧਿਗਮਸ੍ ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮ ਏਵ ਚ । ਵਾਸਨਾਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦਨਿਰੋਧਨਮ੍
ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਮਨ ਦੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ—
ਏਤਾਸ੍ ਤਾ ਯੁਕ੍ਤਯਃ ਪੁष੍ਟਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਜਯੇ ਕਿਲ । ਯਾਭਿਸ੍ ਤਜ੍ ਜੀਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਧਾਰਾਭਿਰ੍ ਇਵ ਭੂਰਜਃ
ਇਹੀ ਢੰਗ ਹਨ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਪੱਕੇ ਤੇ ਸਾਬਤ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਧੂੜ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਤੀषੁ ਯੁਕ੍ਤਿष੍ਵ੍ ਏਤਾਸੁ ਹਠਾਨ੍ ਨਿਯਮਯਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਚੇਤਸ੍ ਤੇ ਦੀਪਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਵਿਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਤਮੋ ऽਞ੍ਜਨੈਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਚੇ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਜੋਤ ਛੱਡ ਕੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਦਬਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਮੂਢਾਃ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ ਉਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਹਠਾਚ੍ ਚੇਤਸੋ ਜਯਮ੍ । ਤੇ ਨਿਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਂ ਬਿਸਤਨ੍ਤੁਭਿਃ
ਜੋ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬਾਂਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਰਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਦੂਰਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਸ਼ੋਧਯਨ੍ਤਿ ਸਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਯੇ ਤਾਨ੍ ਹਤਾਨ੍ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਸਹੀ ਢੰਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਯਾਦ੍ ਭਯਮ੍ ਉਪਾਯਾਨ੍ਤਿ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਭਗਾ ਇਵ ਜਨ੍ਤਵਃ
ਡਰ ਤੋਂ ਉਹ ਹੋਰ ਡਰ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕਲੇਸ਼ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਸੀਬ ਤੋਂ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਜੀਵ।
ਕਾਲਂ ਤੀਰ੍ਥਤਪੋਦਾਨਯਜ੍ਞਦੇਵਾਰ੍ਚਨਭ੍ਰਮੈਃ । ਚਿਰਮ੍ ਆਧਿਸ਼ਤੋਪੇਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ਪਯਨ੍ਤਿ ਮृਗਾ ਇਵ
ਉਹ ਤੀਰਥ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਯਜ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਬੇਹਿਸਾਬ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਨਵਰ।
ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਗਿਰਿਕੂਟੇषੁ ਫਲਪਲ੍ਲਵਭੋਜਿਨਃ । ਮੁਗ੍ਧਮੁਗ੍ਧਧਿਯੋ ਭੀਤਾ ਵਰਾਕਾ ਹਰਿਣਾ ਇਵ
ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀਾਂ 'ਤੇ ਫਲ ਤੇ ਨਰਮ ਪੱਤੇ ਖਾਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਸਧਾਰਣ ਤੇ ਡਰੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬੇਚਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਡਰਪੋਕ ਹਿਰਣ।
ਮਤਿਰ੍ ਆਲੂਨਸ਼ੀਰ੍ਣਾਙ੍ਗੀ ਤਦੀਯਾ ਪੇਲਵਾਙ੍ਗਿਕਾ । ਨ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਯਾਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਂ ਮृਗੀ ਗ੍ਰਾਮਗਤਾ ਯਥਾ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਥੱਕੀ ਹੋਈ, ਸਰੀਰ ਵੀ ਨਾਜੁਕ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਣ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ।
ਕਲ੍ਲੋਲਵਲਿਤਂ ਚੇਤਸ੍ ਤੇषਾਂ ਜਡਜਵਾਹृਤਮ੍ । ਪ੍ਰੋਹ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਪਤਦ੍ ਦੂਰਂ ਤृਣਂ ਗਿਰਿਨਦੀष੍ਵ੍ ਇਵ
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਓਲਟ-ਪੋਲਟ ਹੁੰਦਾ, ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਪੈ ਕੇ ਦੂਰ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਧਿਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਤੇ । ਦੁਃਖਦੋषਦਸ਼ਾਦਿਗ੍ਧਾ ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਨ ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਵਾ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭੁੱਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਵੀ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਜਾਣਦੇ।
ਆਗਮਾਪਾਯਿਨੋ ਨਿਤ੍ਯਾ ਨਰਕਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਨੁषੈਃ । ਪਾਤੋਤ੍ਪਾਤਕਰਾਕਾਰਾ ਨੀਯਨ੍ਤੇ ਕਨ੍ਦੁਕਾ ਇਵ
ਜੋ ਸਦਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਰਕ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਗਤ ਵਿਚ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤਨ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇधर-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗੇਂਦਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨਰਕਂ ਤਤਸ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮ੍ ਇਹੈਵ ਵਾ । ਆਵृਤ੍ਤਿਭਿਰ੍ ਵਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਰਿਤੀਵ ਤਰਙ੍ਗਕਾਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਨਰਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਵਾਗਉਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਤਾਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਦੁਰ੍ਦृष੍ਟੀ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਸਂਵਿਦਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵੀਤਰਾਗਸ੍ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ
ਇਸ ਲਈ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਇਹ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾ।
ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ ਏਵ ਸੁਖਭਾਗ੍ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ ਏਵ ਜੀਵਤਿ । ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ ਏਵ ਬਲਵਾਂਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਮਯੋ ਭਵ
ਸਿਰਫ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੀ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨ-ਰੂਪ ਹੋ ਜਾ।