ਵਾਸਨਾਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇ ਯਦਿ ਯਤ੍ਨਂ ਕਰੋषਿ ਵਾ । ਤਤ੍ ਤੇ ਸ਼ਿਥਿਲਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਧਿਵ੍ਯਾਧਯਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲੁਕੀਆਂ ਚਲਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਢੀਲੀਆਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਵੇਭ੍ਯਸ੍ ਤੁ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਭ੍ਯੋ ਵਿषਮੋ ऽਯਂ ਹਿ ਸਂਸ੍ਮृਤਃ । ਦੁਸ੍ਸਾਧੋ ਵਾਸਨਾਤ੍ਯਾਗਸ੍ ਸੁਮੇਰੂਨ੍ਮੂਲਨਾਦ੍ ਅਪਿ
ਪਿਛਲੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਯਤਨ ਵਧੇਰੇ ਔਖਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਨ ਵਿਚ ਲੁਕੀਆਂ ਚਲਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਸੂਮੇਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਖਾੜਣ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਯਾਵਦ੍ ਵਿਲੀਨਂ ਨ ਮਨੋ ਨ ਤਾਵਦ੍ ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਦ ਤਕ ਚਲਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਂ ਮਨੋਨਾਸ਼ੋ ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯ ਏਵ ਚ । ਮਿਥਃ ਕਾਰਣਤਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਦੁਸ੍ਸਾਧਾਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਤਃ
ਅਸਲ ਗਿਆਨ, ਮਨ ਦਾ ਨਾਸ ਤੇ ਚਲਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰਾਘਵ ਯਤ੍ਨੇਨ ਪੌਰੁषੇਣ ਵਿਵੇਕਿਨਾ । ਭੋਗੇਚ੍ਛਾਂ ਦੂਰਤਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਯਮ੍ ਏਤਤ੍ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ, ਮਨ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਮੇਹਨਤ ਨਾਲ, ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੂਰੋਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵ ਏਤੇ ਸਮਂ ਯਾਵਨ੍ ਨ ਸ੍ਵਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਮੁਹੁਰ੍ ਮੁਹੁਃ । ਤਾਵਨ੍ ਨ ਪਦਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸਮਾਸ਼ਤੈਃ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ; ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਵਿਜ੍ਞਾਨਮਨੋਨਾਸ਼ਾ ਮਹਾਮਤੇਃ । ਸਮਕਾਲਂ ਚਿਰਾਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਫਲਦਾ ਮੁਨੇਃ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਦੇਵੇ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਕੈਕਸ਼ੋ ਨਿषੇਵ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਦ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਚਿਰਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਨ੍ ਨ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ ਸ਼ਕਲਿਤਾ ਇਵ
ਜੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਧੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਮੰਤ੍ਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਚਿਰਕਾਲੋਪਚਰਿਤਾ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਸੁਧਿਯੋ ऽਪਿ ਚ । ਏਕਸ਼ਃ ਪਰਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾਸ੍ ਸੈਨਿਕਾ ਇਵ
ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਭਾਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਫੌਜੀ ਇਕੱਲੇ-ਇੱਕੱਲੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।
ਸਮਮ੍ ਉਦ੍ਯੋਗਮ੍ ਆਨੀਤਾਸ੍ ਸਨ੍ਤ ਏਤੇ ਹਿ ਧੀਮਤਾ । ਸਮ੍ਸਾਰਾਰਿਂ ਨਿਕृਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮੂਲਾਦ੍ ਅਪਿ ਭਟਾ ਇਵ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਜੜ ਤੋਂ ਉਖਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਧੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮੂਲ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਵਿਜ੍ਞਾਨਮਨੋਨਾਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸਮਂ ਸੇਵ੍ਯਾਸ੍ ਤਵ ਚਿਰਂ ਤੇਨ ਤਾਤ ਨ ਤਪ੍ਯਸੇ
ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਵਾਸਨਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ, ਮਨ ਦਾ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਉੱਦਮ — ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨੋਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਕੱਠੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਹੇਗਾ।
ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ ਏਭਿਸ਼੍ ਚਿਰਾਭ੍ਯਸ੍ਤੈਰ੍ ਹृਦਯਗ੍ਰਨ੍ਥਯੋ ਦृਢਾਃ । ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਮ੍ ਏਵ ਤ੍ਰੁਟ੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਿਸਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ ਗੁਣਾ ਇਵ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਦਿਲ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੰਠਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸ਼ਤਾਭ੍ਯਸ੍ਤਾ ਰਾਮ ਸਂਸਾਰਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਸਾ ਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗੇਨ ਵਿਨਾ ਨ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਆਦਤ, ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।
ਗਚ੍ਛਞ੍ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ ਸ੍ਪृਸ਼ਞ੍ ਜਿਘ੍ਰਂਸ੍ ਤਿष੍ਠਞ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ ਸ੍ਵਪਨ੍ ਸਦਾ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਪਰਮਾਯਾਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯਸ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਵਾਨ੍ ਭਵ
ਚਲਦੇ, ਸੁਣਦੇ, ਛੂਹਦੇ, ਸੁੰਘਦੇ, ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ — ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿਚ ਲਗਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੋ।
ਵਾਸਨਾਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਸਮਂ ਪ੍ਰਾਣਨਿਰੋਧਨਂ । ਵਿਦੁਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਸਮਾਹਰੇਤ੍
ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣਾ ਅਤੇ ਸਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੋ।
ਵਾਸਨਾਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦਨਿਰੋਧਾਚ੍ ਚ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਮਨ ਨਿਰਮਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਾਸ ਦੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਤਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਦृਢਾਭ੍ਯਾਸੈਰ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਗੁਰੁਦਤ੍ਤਯਾ । ਆਸਨਾਸਨਯੋਗੇਨ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਸੁਚੱਜੇ ਤੇ ਪੱਕੇ ਸਾਸ-ਸਮ੍ਹਾਲ ਦੇ ਅਭਿਆਸ, ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਤੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਸ ਦੀ ਹਲਚਲ ਰੋਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਵਿਲਾਸੇਨ ਜਗਦ੍ਵਸ੍ਤੁष੍ਵ੍ ਅਨਾਸ੍ਥਯਾ । ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਸਨਾ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਬੇਪਰਵਾਹੀ, ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹਨ ਤਿਵੇਂ ਦੇਖਣ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਰੁਝਾਨ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਅਦਾਵ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਚ ਵਸ੍ਤੂਨਾਮ੍ ਅਵਿਸਂਵਾਦਿ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਰੂਪਂ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਤੇਨ ਵਾਸਨਾ
ਜੋ ਰੂਪ, ਜੋ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਤੇ ਠੱਗ-ਰਹਿਤ ਰਹੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਨ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਰੁਝਾਨ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਗਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਵਭਾਵਨਵਰ੍ਜਨਾਤ੍ । ਸ਼ਰੀਰੇ ਨਾਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਸਨਾ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਬਿਨਾ ਲਗਾਵ ਦੇ ਚਲਣ, ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਛੱਡਣ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਾਸਵੰਤ ਸਮਝਣ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਰੁਝਾਨ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ਯਥਾ ਪਾਂਸੁਰ੍ ਨਭਸ੍ਤਲੇ । ਵਾਸਨਾਵਿਭਵੇ ਨष੍ਟੇ ਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ-ਵਾਯੂ ਦੀ ਚਲਚਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਸੁਭਾਵ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਸ ਏਵ ਹਿ । ਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਗਨ੍ਤਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪਾਂਸਵੋ ऽਵਕਰਾਦ੍ ਇਵ
ਜੀਵਨ-ਵਾਯੂ ਦੀ ਚਲਚਲ ਹੀ ਮਨ ਦੀ ਚਲਚਲ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਠਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦਜਯੋ ਯਤ੍ਨਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਧੀਮਤੋਚ੍ਚਕੈਃ । ਉਪਵਿਸ਼੍ਯੋਪਵਿਸ਼੍ਯੈਕਚਿਤ੍ਤਕੇਨ ਮੁਹੁਰ੍ ਮੁਹੁਃ
ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਹ ਦੀ ਚਲਚਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।
ਅਥ ਵੈਨਂ ਕ੍ਰਮਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਾਕ੍ਰਮਣਮ੍ ਏਵ ਚੇਤ੍ । ਰੋਚਤੇ ਤੇ ਤਦ੍ ਆਪ੍ਨੋषਿ ਕਾਲੇਨ ਬਹੁਨਾ ਪਦਮ੍
ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਾਹ ਚੁਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।
ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਮਨੋ ਜੇਤੁਂ ਵਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਿਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤ । ਅਙ੍ਕੁਸ਼ੇਨ ਵਿਨਾ ਮਤ੍ਤਂ ਯਥਾ ਦੁष੍ਟਮਤਙ੍ਗਜਮ੍
ਮਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਦੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਨਾ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੇ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਧਿਗਮਸ੍ ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮ ਏਵ ਚ । ਵਾਸਨਾਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦਨਿਰੋਧਨਮ੍
ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਮਨ ਦੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਚਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ—
ਏਤਾਸ੍ ਤਾ ਯੁਕ੍ਤਯਃ ਪੁष੍ਟਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਜਯੇ ਕਿਲ । ਯਾਭਿਸ੍ ਤਜ੍ ਜੀਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਧਾਰਾਭਿਰ੍ ਇਵ ਭੂਰਜਃ
ਇਹੀ ਢੰਗ ਹਨ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਪੱਕੇ ਤੇ ਸਾਬਤ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਧੂੜ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਤੀषੁ ਯੁਕ੍ਤਿष੍ਵ੍ ਏਤਾਸੁ ਹਠਾਨ੍ ਨਿਯਮਯਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਚੇਤਸ੍ ਤੇ ਦੀਪਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਵਿਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਤਮੋ ऽਞ੍ਜਨੈਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਚੇ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਜੋਤ ਛੱਡ ਕੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਦਬਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਮੂਢਾਃ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ ਉਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਯੇ ਹਠਾਚ੍ ਚੇਤਸੋ ਜਯਮ੍ । ਤੇ ਨਿਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਮ੍ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਂ ਬਿਸਤਨ੍ਤੁਭਿਃ
ਜੋ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬਾਂਧਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਰਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਦੂਰਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਸ਼ੋਧਯਨ੍ਤਿ ਸਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਯੇ ਤਾਨ੍ ਹਤਾਨ੍ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਸਹੀ ਢੰਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।