ਪਾਣ੍ਡੁਰੀਕृਤਸਰ੍ਵਾਸ਼ਂ ਸ੍ਥਗਿਤਾਖਿਲਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਵਿਲੋਲਜਲਦਾਕਾਰਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਾਵਕਰੋਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਨੂੰ ਫਿੱਕਾ ਕਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਰੋਕ ਕੇ, ਡੋਲਦੇ ਬੱਦਲ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਕੀਚੜ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
ਤृष੍ਣਾਤृਣਲਵਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਕृਤਿਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਤਨੁਤਨੁਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਂ ਲੁਬ੍ਧਮ੍ ਉਤ੍ਪ੍ਲਵਨਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਘਾਸ ਦੀ ਇਕ ਤਿੰਨ ਲੈ ਕੇ, ਡੰਡੇ ਵਰਗਾ ਸਰੀਰ ਬਣ ਕੇ, ਕੰਪਦਾ, ਪਤਲਾ ਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਕੇ ਉੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਿਤਮਹਾਲੋਕਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ । ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਰੋਧਾਚ੍ ਚ ਰਾਮ ਚਿਤ੍ਤਰਜਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਚਲਣ ਰੁਕਣ ਨਾਲ, ਰਾਮਾ, ਮਨ ਦੇ ਧੂੜ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਪ੍ਰਾਣਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਯੋਰ੍ ਅਨਯੋਸ੍ ਤਯੋਃ । ਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਬੀਜਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਸ੍ਫੁਰਤਸ੍ ਤੌ ਯਤਸ੍ ਤਤਃ
ਇਹ ਦੋ—ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਚਲਣ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਉਪਜਦੇ ਤੇ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਬੀਜ ਹੈ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹृਦਿ ਸਂਵੇਦ੍ਯਗਰ੍ਧੇਨ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ऽਥ ਵਾਸਨਾ । ਉਦੇਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਕਥਿਤਂ ਬੀਜਮ੍ ਏਤਯੋਃ
ਜਦੋਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਚਲਣ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ, ਸੰਵੇਦਨ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਂਵੇਦ੍ਯਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦਨਵਾਸਨੇ । ਸਮੂਲਂ ਨਸ਼੍ਯਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਮੂਲਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮੌ
ਜਦੋਂ ਸੰਵੇਦਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਚਲਣ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਆਪਣੀ ਜੜ ਸਮੇਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਦਰਖ਼ਤ ਜੜ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਵਿਦਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਂਵੇਦ੍ਯਬੀਜਂ ਵੀਰ ਤਯਾ ਵਿਨਾ । ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਤੈਲਹੀਨਸ੍ ਤਿਲੋ ਯਥਾ
ਸੂਝ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਹੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਬਹਾਦਰ। ਇਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਤਿਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨ ਬਹਿਰ੍ ਨਾਨ੍ਤਰੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਪृਥਕ੍ । ਸਂਵਿਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤੀ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ੍ਵਤਃ
ਨਾ ਬਾਹਰ ਤੇ ਨਾ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਸੂਝ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਯਥਾਤ੍ਮਮਰਣਂ ਤਥਾ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਸ੍ਵਚਮਤ੍ਕਾਰਯੋਗੇਨ ਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਸਂਵਿਦਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੱਸਣਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅਜਬੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੂਝ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਂਵੇਦਨਂ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਸਂਵਿਦੋ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਜਗਜ੍ਜਾਲਕਤਾਂ ਯਾਤਿ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ
ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਚਿਰਾਗ, ਸੂਝ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਬਾਲਸ੍ਯ ਵੇਤਾਲਸ੍ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋਦ੍ਭਵੋ ਭਵੇਤ੍ । ਪੁਰੁषਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਸ੍ਥਾਣੋਸ੍ ਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਸਂਵਿਦਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੂਤ ਬਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਤ्थਰ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀਪਣ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵੀ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਵਿਦੁਰ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਮ੍ ਇਵ ਭੁਜਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵੀਨ੍ਦੁਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਦ੍ ਇਵ
ਇਹ ਗਿਆਨ ਝੂਠਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇਖਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਦੋ ਚੰਦ ਦੇਖਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਤੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧੈਵ ਸਂਵਿਤ੍ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਰੂਢਸ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅੰਦਰੋਂ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਦृष੍ਟਮ੍ ਅਦृष੍ਟਂ ਵਾ ਯਦ੍ ਅਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਸਂਵਿਦਸ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਮਾਰ੍ਜਨੀਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ
ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਚਾਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਲੋਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਦਮਾਰ੍ਜਨਮਾਤ੍ਰਂ ਹਿ ਮਹਾਸਂਸਾਰਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੀ ਸੰਸਾਰਕ ਗਿਰਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵੇਦਨਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਯ ਦੁਃਖਾਯ ਜਨਨਾਤ੍ਮਨੇ । ਅਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਜਾਡ੍ਯਸ੍ਥਾ ਸੁਖਾਯਾਜਨਨਾਤ੍ਮਨੇ
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅੰਤਹੀਣ ਦੁਖਾਂ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਮਨ ਸੁਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਜਨਮ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਜਡੋ ਗਲਿਤਾਨਨ੍ਦਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਸਂਵੇਦਨੋ ਭਵ । ਅਸਂਵੇਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਯਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਸ ਤ੍ਵਂ ਰਘੂਦ੍ਵਹ
ਸੁਸਤਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ, ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਜੋ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਆਤਮ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਉਹੀ ਤੂੰ ਹੈ।
ਅਜਡਸ਼੍ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਂਵਿਤ੍ਤਿਃ ਕੀਦृਸ਼ੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਭੋ । ਅਸਂਵਿਤ੍ਤੌ ਚ ਜਾਡ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਵਾ ਵਿਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੁਸਤਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਸਵਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਸੁਸਤਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨਵਸ੍ਥਾਸ੍ਥੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਥੋ ਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ । ਜੀਵੋ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਸਂਵਿਦ੍ ਅਜਡੋ ਹਿ ਸਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੜਦੀ—ਉਹ ਬੇਸੂਧ ਤੇ ਬੇਮੂਰਖ ਹੈ।
ਸਂਵਿਦ੍ਵਸ੍ਤੁਦਸ਼ਾਲਮ੍ਬਸ੍ ਸ ਯਸ੍ਯੇਹ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਸੋ ऽਸਂਵਿਦ੍ ਅਜਡਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਕਾਰ੍ਯਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਬੇਸੂਧ ਤੇ ਬੇਮੂਰਖ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਸਂਵੇਦ੍ਯੇਨ ਹृਦਾਕਾਸ਼ੋ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ । ਯਸ੍ਯਾਸਾਵ੍ ਅਜਡੋ ऽਸਂਵਿਜ੍ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਗੰਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਜੇਹੀ ਸਾਫ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਨ ਭਾਵ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਤਯਾਤ੍ਮਨਿ । ਬਾਲਮੂਕਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਇਵ ਚ ਸ੍ਥੀਯਤੇ ਸ੍ਥਿਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਗੂੰਗੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—
ਤਦਾ ਜਾਡ੍ਯਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਸਂਵੇਦਨਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਆਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਭੂਯੋ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਮੰਦੀ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਸਮਸ੍ਤਵਾਸਨਾਤ੍ਯਾਗਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਤਃ । ਨੀਲਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਖਾਤ੍ ਸ੍ਫਾਰ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਅਦਵੈਤ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਲੀਨਸ੍ਯ ਨਿਸ੍ਸਂਵੇਦਨਸਂਵਿਦਃ । ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜੋ ਯੋਗੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਨੁਭੂਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਉਸ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਚ੍ਛਂਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਸ੍ਪृਸ਼ਞ੍ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਤੇਨ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਅਜਡੋ ਗਲਿਤਾਨਨ੍ਦਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਸਂਵੇਦਨਸ੍ ਸੁਖੀ
ਚਲਦੇ, ਖੜ੍ਹੇ, ਛੂਹਦੇ ਜਾਂ ਸੁੰਘਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਅਜਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੀਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਨੁਭੂਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਕष੍ਟਯਾ ਨष੍ਟਚੇष੍ਟਯਾ । ਤਰ ਦੁਃਖਾਮ੍ਬੁਧੇਃ ਪਾਰਮ੍ ਅਪਾਰਗੁਣਸਾਗਰਃ
ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਥੱਕ ਚੁੱਕੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਕਰਤਬ ਨਾਲ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈ, ਹੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਬੇਅੰਤ ਹਨ।
ਯਥਾ ਬੀਜਾਦ੍ ਬृਹਦ੍ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਵ੍ਯੋਮ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਾਲਤਃ । ਤਥੈਵੇਦਂ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ ਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਸਂਵਿਦੁਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਉੱਗ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਤੋਂ, ਗਿਆਨ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਸਂਵਿਤ੍ ਸਂਵਿਨ੍ਦਤੇ ਵਪੁਃ । ਤਦਾਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਜਾਲਸ੍ਯ ਸੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ ਬੀਜਤਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦਾ ਬੀਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਨਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮੋਹਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਸ੍ਵਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਨਯਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਸਂਵਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਰਾਘਵ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ, ਚੇਤਨਾ ਆਖਿਰਕਾਰ ਹਰ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ।