ਨ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਨਭੋਗਤ੍ਯਾ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਨ ਚ ਭੋਗਕੈਃ । ਨ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਨੋ ਮਾਨੈਰ੍ ਨਾਸ਼ਾਮਰਣਜੀਵਿਤੈਃ
ਉਸ ਲਈ ਸੁਖ ਭੋਗਣ, ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰਨ, ਵਸਤੇ, ਸ਼ਕਤੀ, ਇੱਜ਼ਤ, ਮੌਤ, ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।
ਨਿਤ੍ਯਤृਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵੀਤਰਾਗੋ ਵਿਵਾਸਨਃ । ਆਕਾਸ਼ਸਦृਸ਼ਾਕਾਰਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉਹ ਆਤਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼ਙ੍ਕਿਤੋਪਯਾਤੇਨ ਦੁਃਖੇਨ ਚ ਸੁਖੇਨ ਚ । ਤृਪ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਪਗਤਾਸਙ੍ਗੋ ਜੀਵੇਨ ਮਰਣੇਨ ਚ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰੁਝਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਸੁਖ ਵਿਚ; ਉਹ ਨਾਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਮੌਤ ਵਿਚ, ਚਾਹੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਉਣ।
ਸਮੁਦ੍ਰਸਰਿਦਾਪਾਤਕ੍ਰਮਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਸ੍ਤੁਨਾ । ਸਮੇਨ ਵਿषਮੇਣਾਪਿ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਰ੍ਚਯਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨਾਕृਤੇਨੇਹ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਰ੍ਥਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਃ
ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ; ਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਯਸ੍ ਤੁ ਵਾ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਾਪਿ ਸਿਦ੍ਧਿਜਾਲਾਨਿ ਵਾਞ੍ਛਤਿ । ਸ ਸਿਦ੍ਧਿਸਾਧਕੈਰ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ ਤਾਨਿ ਸਾਧਯਤਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਫਲਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਹਨਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿਧ੍ਯਤੀਤ੍ਥਮ੍ ਇਦਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵੇਤ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਨਿਯਤੇਃ ਕ੍ਰਮਃ । ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਦਿਭਿਸ੍ ਸੁਰਵਰੈਰ੍ ਵ੍ਯਰ੍ਥੀਕਰ੍ਤੁਮ੍ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਯਕਸ਼ਾ ਵਰਗੇ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਸ੍ਵਭਾਵ ਏष ਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਸ੍ਵਤਸ੍ ਸਿਦ੍ਧੋ ਹਿ ਨਾਨ੍ਯਤਃ । ਨਿਯਤਿਂ ਨ ਜਹਾਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕ ਇਵ ਸ਼ੀਤਤਾਮ੍
ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਕਿਸਮਤ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਆਪਣੀ ਠੰਡਕ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਸਮਰ੍ਥੋ ऽਪਿ ਮਾਧਵੋ ऽਪਿ ਹਰੋ ऽਪਿ ਵਾ । ਅਨ੍ਯਥਾ ਨਿਯਤਿਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਮਾਧਵ ਜਾਂ ਹਰਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਮਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਾਨਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਜਾਃ । ਏਤਾਸ੍ ਤਾਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਤਯੋ ਰਾਮ ਯਦ੍ ਵ੍ਯੋਮਗਮਨਾਦਿਕਮ੍
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਤਾਕਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣਾ ਆਦਿ, ਪਦਾਰਥ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥਾ ਵਿषਾਣਿ ਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਮਦਯਨ੍ਤਿ ਮਧੂਨਿ ਚ । ਵਮਯਨ੍ਤਿ ਚ ਭੁਕ੍ਤਾਨਿ ਮਦਨਾਨਿ ਫਲਾਨਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਨਸ਼ਾ ਕਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਲਟੀ ਵਾਲੇ ਫਲ ਖਾਣ ਨਾਲ ਉਲਟੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਤਥਾ ਸ੍ਵਭਾਵਵਸ਼ਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਾਃ । ਨਿਯਤਂ ਸਾਧਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਪ੍ਰਯੋਗਂ ਯੁਕ੍ਤਿਯੋਗਜਾਃ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਾਰਥ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਲੜੀ, ਜਦੋਂ ਸਮਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮਤੀਤਸ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਰ੍ਤृਤਾ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਕਰ੍ਤृਤਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਕਰਣ ਵਾਲਾ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾਕਾਲਯੁਕ੍ਤਯਸ੍ ਸਾਧੁਸਿਦ੍ਧਿਦਾਃ । ਪਰਮਾਤ੍ਮਪਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਨੋਪਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕਾਸ਼੍ਚਨ
ਪਦਾਰਥ, ਮੰਤ੍ਰ, ਕਰਮ ਤੇ ਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਦੁਨੀਆਵੀ ਸਫਲਤਾ ਤਾਂ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।
ਯਸ੍ਯੇਚ੍ਛਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕਾਚਿਤ੍ ਸ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸਾਧਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਨ੍ ਨੇਚ੍ਛਾ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਰ੍ਵੇਚ੍ਛਾਜਾਲਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਲਾਭੋਦਯੋ ਹਿ ਯਃ । ਤਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਕਥਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਚ੍ਛਾ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ऽਨਘ
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਝੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਯਾ ਯੋਦੇਤਿ ਚ ਯਸ੍ਯੇਚ੍ਛਾ ਸ ਤਯਾ ਯਤਤੇ ਤਥਾ । ਯਥਾ ਕਾਲਂ ਤਦ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਜ੍ਞੋ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਤਰੋ ऽਪਿ ਵਾ
ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨੀ।
ਵੀਤਹਵ੍ਯੇਨ ਯਤਿਤਂ ਨਾਜਾਤੇਚ੍ਛੇਨ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਜਾਤੇਚ੍ਛੇਨਾਸ਼ੁ ਯਤਿਤਂ ਪ੍ਰੋਤ੍ਥਿਤੋ ऽਸੌ ਯਥਾਵਨੇਃ
ਵੀਤਹਵਯ ਨੇ ਇੱਛਾ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਆਈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਜਾਗ ਪਿਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਉੱਠ ਕੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਏਵਂ ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਕਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਿਸ੍ਵਭਾਵਜਾਃ । ਯਥੇष੍ਟਮ੍ ਏਵ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਯਸ੍ ਸ੍ਵਾਃ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ, ਪਦਾਰਥ, ਢੰਗ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਹੀਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਾਃ ਫਲਾਵਲਯੋ ਯੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਨਾਮਿਕਾਃ । ਤਾਸ੍ ਤੇਨਾਧਿਗਤਾ ਰਾਮ ਨਿਜਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਤਨਦ੍ਰੁਮਾਤ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਜਾਂ ਨਤੀਜਾ, 'ਸਿੱਧੀ' ਕਹਿ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਤਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਹਤਾਂ ਨਿਤ੍ਯਤृਪ੍ਤਾਨਾਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਈਪ੍ਸਿਤਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਯਾਤਾਨਾਂ ਨੋਪਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਯਃ
ਜੋ ਮਹਾਨ, ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ।
ਅਯਂ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵੀਤਹਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾ ਤਨੁਃ । ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦੈਰ੍ ਨ ਕਥਂ ਭੁਕ੍ਤਾ ਕਥਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾ ਨ ਭੂਤਲੇ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਹੈ: ਵੀਤਹਵਿਆ ਦੀ ਦੇਹ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖਾਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਜਮੀਨ ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੜੀ?
ਤਦੈਵ ਵੀਤਹਵ੍ਯੋ ऽਸੌ ਕਥਂ ਚ ਨ ਗਤਃ ਪ੍ਰਭੋ । ਵਿਦੇਹਮੁਕ੍ਤਤਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਯਥਾਵਦ੍ ਇਤਿ ਮੇ ਵਦ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵੀਤਹਵਯ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬਿਨਾ-ਦੇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਪ੍ਰਭੂ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਯਾ ਸਂਵਿਦ੍ ਵਲਿਤਾ ਸਾਧੋ ਵਾਸਨਾਮਲਤਨ੍ਤੁਨਾ । ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ਾਦਾਹਭਾਗਿਨੀ ਭਵਤੀਹ ਸਾ
ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਜੋ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਬਰੀਕ ਡੋਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਵਾਸਨਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਯੀ ਤੁ ਯਾ । ਤਨੁਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਚ੍ਛੇਦੇ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਨੇਹ ਹਿ ਕੇਚਨ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਹ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਸ਼ृਣੁ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਯਾ ਯੋਗਿਤਨੁਸ਼੍ ਛੇਦਾਦਿਭਿਰ੍ ਭ੍ਰਮੈਃ । ਨਾਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਬਹੁਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰ੍ ਅਪਿ
ਸੁਣੋ, ਕਿਹੜੀ ਤਰਕ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਯੋਗੀ ਦੀ ਦੇਹ ਕੱਟਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਲਝਣਾਂ ਨਾਲ, ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਚੇਤਃ ਪਦਾਰ੍ਥੇ ਪਤਤਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਦਾ ਯਦਾ । ਤਨ੍ਮਯਂ ਤਦ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਦਾ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਹੀ ਸੁਰਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਦृष੍ਟਾਰਿ ਹਿ ਮਨੋ ਵਿਕਾਰਮ੍ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ । ਦृष੍ਟਮਿਤ੍ਰਂ ਚ ਹृਦ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਭਿਪਦ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਹੀਨੇ ਤੁ ਪਥਿਕੇ ਪਾਦਪੇ ਗਿਰੌ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਰਾਗਵਿਦ੍ਵੇषਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਪਰ ਜਿਸ ਯਾਤਰੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲਗਾਵ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠਾਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਅਲਗਾਪਣ ਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਭਾਵਨਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮृष੍ਟੇ ਲੌਲ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਦੁਰ੍ਭੋਜ੍ਯੇ ਯਾਤਿ ਨਸ੍ਪृਹਾਮ੍ । ਵੈਰਸ੍ਯਂ ਯਾਤਿ ਕਟੁਨਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਸੁਆਦਲੇ ਖਾਣੇ ਲਈ ਮਨ ਵਿਚ ਲਾਲਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਾੜੇ ਖਾਣੇ ਲਈ ਕੋਈ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਕੜਵੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।