ਅਨ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਚੌਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਦृष੍ਟੋ ऽਰ੍ਧਸਮਯੋਰ੍ ਅਪਿ । ਏਕਾਵਯਵਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਦ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਰ੍ ਇਹ
ਹੋਰ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਦੋ ਅੱਧ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਅੰਗ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਕਰਕੇ ਔਰਤ ਤੇ ਮਰਦ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਦਨ੍ਯਤਯਾ ਚੈਵ ਸਲਿਲਕ੍ਸ਼ੀਰਯੋਰ੍ ਇਵ । ਅਥ ਵਾ ਵਾਰਿਮਧੁਨੋਰ੍ ਮਧੁਨੋਰ੍ ਇਵ ਚਿਤ੍ਰਯੋਃ । ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਰੁਣਯੋਰ੍ ਵਾਪਿ ਤੇਜਸੋਰ੍ ਅਰੁਣਾਰ੍ਕਯੋਃ
ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਫਿੱਕੀ ਤੇ ਲਾਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਲਾਲੀਅਤ ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿਚ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਾ । ਈਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਣੁਨਾ
ਤੂੰ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਮਨ, ਸੋਚ ਤੇ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਤੇ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਕਣ ਹਨ, ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਅਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਚੌਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਯੋ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਮਯੋਰ੍ ਅਪਿ । ਯਥੇਹ ਕਾष੍ਠਜਤੁਨੋਸ੍ ਤਥਾ ਪੁਰੁषਦਨ੍ਤਿਨੋਃ
ਇਕ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਤਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੋਰ ਤੇ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਵਸਤੂ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਅਸਲੀ ਹਾਥੀ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਅਸਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ।
ਤਾਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਣੁਨਾ । ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਾ
ਪਰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮਨ, ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਖੇਡ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋ ਬੀਜਾਙ੍ਕੁਰਨ੍ਯਾਯੇ ਪਿਤृਪੁਤ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਤਥਾ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਰੂਪੋ ऽਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵਾਤ੍ਮਨਾ
ਇਕ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧ ਬੀਜ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਜਾਂ ਪਿਓ-ਪੁੱਤ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਾਲਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਤੇਰੇ, ਅਸਲ ਸੁਰਤ, ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋ ऽਪਿ ਕਲਨਾਮਾਤ੍ਰਸਙ੍ਕੇਤਰਚਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਤਵਾਹਂ ਤ੍ਵਂ ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਕਿਲ ਦ੍ਵਯੋਃ
ਇਕ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ', 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ', ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਬਹਵੋ ਲੋਕੇष੍ਵ੍ ਆਧਾਰਾਧੇਯਤਾਦਯਃ । ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਸ੍ ਸੁष੍ਠੁ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਕਾਰਿਣਾਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਆਦਿ। ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਣੁਨਾ । ਤਥਾਪਿ ਨੈਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਤ੍ਮਨਾ
ਫਿਰ ਵੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਮਨ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਭਵਤਃ ਕੋ ऽਯਂ ਘੋਰਸ੍ ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਦਃ । ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਦਾਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ ਯੋ ਨ ਦृष੍ਟੋ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਤੇਰੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਐਸਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਨਾਸੌ ਸੁਸਮਨਿਰ੍ਮਾਣੋ ਨ ਚਾਰ੍ਧਸਮਨਿਰ੍ਮਿਤਿਃ । ਨ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਨਿਰ੍ਮਾਣਸ੍ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕ ਇਵੇਦृਸ਼ਃ
ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਅੱਧਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਸ਼ਮਸ੍ਤਕਸ਼ृਙ੍ਗੇਣ ਰਸਾਯਨਮਯਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ੀ । ਕਥਂ ਸਂਸ਼੍ਲਿष੍ਯਤੇ ਸਾਧੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨ੍ ਅਸਤਾ ਕਿਲ
ਚੰਦ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਰਸ ਕਦੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਹੇ ਭਲੇ ਮਨ, ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਾਲ ਇਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਸਤੋਰ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਕਥਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਗਣਾਤ੍ਮਨੋਃ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਜਡਯੋਰ੍ ਮੂਰ੍ਖ ਸਕਲਙ੍ਕਾਕਲਙ੍ਕਯੋਃ
ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠ, ਚੇਤਨ ਤੇ ਜੜ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੈਲੇ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਤੇ ਦਾਗੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤੋਰ੍ ਏਵਂ ਸਙ੍ਗਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤੀਹ ਕਃ । ਸ਼ਸ਼ਮਸ੍ਤਕਸ਼ृਙ੍ਗਾਦ੍ਰਿਸ਼ਿਲਾਸ਼ਕਲਯੋਰ੍ ਇਵ
ਦੋ ਝੂਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਸਿੰਗ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਟੁਕੜੀ, ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਸ਼ृਣ੍ਵ੍ ਇਮਂ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਚਿਤ੍ਤ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਮਯੋਚ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਨਾ ਤਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਮਨ, ਇਹ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਜੋ ਮੈਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਤੇਰੇ ਆਤਮ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ, ਸਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ, ਕੋਈ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਮਯਂ ਤਚ੍ ਚ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ । ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਸਰ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਤੇਨ ਤ੍ਵਂ ਨਾਸਿ ਚਿਤ੍ਤਕ
ਜੋ ਕੁਝ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਮਨਿਆ।
ਚਿਤ੍ਤ ਚੇਤ੍ਯਵਿਮੁਕ੍ਤੇਯਂ ਜਗਜ੍ਜਾਲਵਿਜृਮ੍ਭਿਤੈਃ । ਅਹਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਮਯੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤੈਵ ਵਲ੍ਗਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਮਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਜੋਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਤੂੰ' ਆਦਿ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹੀ ਚਮਕ ਹੈ।
ਸਕਲਕਲ੍ਪਨਯਾ ਸ੍ਵਸਮੁਤ੍ਥਯਾ ਪਰਿਵृਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਭਿਤਸ਼੍ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਤਵ ਨ ਸਙ੍ਗਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਸ਼ਠਾਕृਤੇ ਹਤਮਨਸ੍ ਸਕਲਾਮਲਦृਗ੍ ਵਿਭੁਃ
ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਉਠੇ ਹੋਏ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹੇ ਚਲਾਕ ਮਨ, ਤੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਭ ਮੈਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈਂ।
ਵੀਤਹਵ੍ਯੋ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਰੌ ਕਨ੍ਦਰੋਦਰੇ । ਕ੍ਸ਼ੁਰਾਗ੍ਰਸ਼ਿਤਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਭੂਯਸ਼੍ ਚੇਦਂ ਵ੍ਯਚਾਰਯਤ੍
ਵੀਤਹਵਿਆ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਸੀ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਕਮਾਨ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਮੂਰ੍ਖੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਸ਼ੇषੇ ਸਮਗ੍ਰਰਚਨਾਨ੍ਵਿਤੇ । ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਲਿਤੇ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਪਰਾਵृਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਮੂਰਖ ਇੰਦਰੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਬਣਤਰ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਜਾਗਣ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਗ੍ਰਪਰਿਵਾਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਨਾਸ਼ੇ ਤਵੋਤ੍ਥਿਤੇ । ਨੂਨਮ੍ ਏਵਾਭ੍ਯੁਦੇਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਤਮਸੀਵ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਰਵਿਃ
ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਇਕੱਠੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸਾਰਾ ਨਾਸ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਤਮਾ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤੋ ऽਪਿ ਭਵਤੋ ਨੋਦੇਤਿ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਰਵਿਰ੍ ਅਨ੍ਧੇਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਯੇਵ ਵਾਸਨਾਵਲਿਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਮਲਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਤ੍ਵਂ ਸਮੂਲਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਸਿ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਕਟਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬृਂਹਿਤਚਿਦ੍ਘਨਮ੍
ਜਦੋਂ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਮਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਅਸਲ ਜੜ ਤੋਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਚਿੱਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਘਣਤਾ ਹੈ, ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਨ੍ਧੋ ਹਿ ਵਾਸਨਾਮਾਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਵਾਸਨਾਰਜ੍ਜੁਵਿਚ੍ਛੇਦਵਿਲਾਸੇਨੋਦਿਤੋ ਭਵ
ਬੰਧਨ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਸੀ ਕੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਲੀ ਵਿਭੌ ਦृष੍ਟੇ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਸਹਵਾਸਨਾ । ਆਨ੍ਧ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਾ ਕਾਲੇ ਨਾਨ੍ਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯ ਇਵੋਦਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਅਸਲੀ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅੰਧਤਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਨਣ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਅੰਧਤਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਆਤ੍ਮਲਾਭੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤਿ ਮਨष੍षष੍ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਵਲੀ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਵਲਿਨਾਸ਼ੇ ਚ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਤੇ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤਤਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਆਤ੍ਮਲਾਭੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਸ਼ਾਵ੍ ਅਭ੍ਯਾਸੇਨੈਵ ਸਿਧ੍ਯਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸਦਾ ਹੀ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਯਂ ਗੁਣਸਮਾਹਾਰਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਦृष੍ਟ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਸ਼ਾਰ੍ਵਰੋ ਭੂਤਸਂਰਮ੍ਭੋ ਦਿਵਾਕਰ ਇਵੋਦਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृष੍ਟੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤਿ ਯਸ੍ ਸ ਤੇਨ ਸਤਾ ਕ੍ਸ਼ਯੀ । ਕਥਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਚੇਤਨੇਨ ਜਡਾਤ੍ਮਕਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮਿਟਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੜਤ ਵਾਲਾ, ਬੇਸੂਧ ਚੀਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਚੇਤਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨ ਸ਼ੀਤਲੇਨੋष੍ਣਰੂਪਿਣਃ । ਜੀਵਤਾ ਪ੍ਰਮृਤਸ੍ਯੇਵ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਸਙ੍ਗਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰਾ, ਠੰਡ ਤੇ ਗਰਮੀ, ਜੀਉਂਦੇ ਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਿਚ ਕਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਐਸਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।