ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ਸ੍ਯ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਯੈਵ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਤਾ ਜਾਯਤੇ ਮੁਧਾ । ਆਲੋਕ੍ਯ ਰਾਜਮਹਿषੀਂ ਮਨੋ ਮਦਮਯੀਂ ਯਥਾ
ਪਰ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਮੋਹਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਤਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਤ੍ਰ੍ ਅਸਿ ਸੁਨ੍ਦਰ । ਕਿਂ ਤੁ ਨਾਸ੍ਯਾਸਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕੁਸੁਮਸ੍ਯੋਪਲੋ ਯਥਾ
ਜੇ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਾਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੇ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦਾ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਸਮਂ ਯੈषਾ ਤਤ੍ਤਾ ਤਦ੍ਭਾਵਤੈਕਤਾ । ਸਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਗਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਧੁਨੈਕਤਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਾਤਾ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਚਲਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਕਤਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਰਚਨਾ ਨਾਨਾਰੂਪਕ੍ਰਿਯਾਮੁਖੀ । ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ਾਹੇਤੁਸ੍ ਸਾ ਚਾਨੇਕਵਿਧਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇਹ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਕਰਤਾਂ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸਮਯੋਰ੍ ਦृष੍ਟਸ੍ ਤਥਾਰ੍ਧਸਮਯੋਰ੍ ਅਪਿ । ਸੁਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਯੋਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਸੰਬੰਧ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਧੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਾਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯ੍ ਆਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਬਹੂਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸ਼ਸ਼ਿਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਯਥੌषਧ੍ਯੋ ਯਥੋष੍ਮਾਣਂ ਮਹਾਸ਼ਿਲਾਃ
ਕਈ ਵਸਤੂਆਂ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈਆਂ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਡਕ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਥਂ ਯਦਿ ਤੁ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਭਵਤਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਾ । ਅਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ ਸਂਸृਤੇਰ੍ ਬੀਜਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਗੁਣਸਙ੍ਕਰਃ
ਜੇ ਤੇਰਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਵੇ; ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਗੁਣ ਮਿਲ ਜਾਣਾ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਾ । ਈਦृਸ਼ੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਣੁਨਾ
ਪਰ ਤੇਰਾ ਸਵਭਾਵ ਮਨ, ਸੋਚ, ਰਚਨਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਐਸਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸਮਯੋਸ੍ ਸ੍ਫੁਟਃ । ਯਥਾ ਜ੍ਵਲਨਯੋਰ੍ ਐਕ੍ਯੇ ਤੇਜਸੋਃ ਪਯਸੋਰ੍ ਅਪਿ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਿਲਾਪ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਣੁਨਾ । ਈਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਤ੍ਮਨਾ
ਤੂੰ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਮਨ, ਸੋਚ, ਰਚਨਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਅਨ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਚੌਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਦृष੍ਟੋ ऽਰ੍ਧਸਮਯੋਰ੍ ਅਪਿ । ਏਕਾਵਯਵਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਦ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਰ੍ ਇਹ
ਹੋਰ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਦੋ ਅੱਧ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਅੰਗ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਕਰਕੇ ਔਰਤ ਤੇ ਮਰਦ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਦਨ੍ਯਤਯਾ ਚੈਵ ਸਲਿਲਕ੍ਸ਼ੀਰਯੋਰ੍ ਇਵ । ਅਥ ਵਾ ਵਾਰਿਮਧੁਨੋਰ੍ ਮਧੁਨੋਰ੍ ਇਵ ਚਿਤ੍ਰਯੋਃ । ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਰੁਣਯੋਰ੍ ਵਾਪਿ ਤੇਜਸੋਰ੍ ਅਰੁਣਾਰ੍ਕਯੋਃ
ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਫਿੱਕੀ ਤੇ ਲਾਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਲਾਲੀਅਤ ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿਚ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਾ । ਈਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਣੁਨਾ
ਤੂੰ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਮਨ, ਸੋਚ ਤੇ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਤੇ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਕਣ ਹਨ, ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਅਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਚੌਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਯੋ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਮਯੋਰ੍ ਅਪਿ । ਯਥੇਹ ਕਾष੍ਠਜਤੁਨੋਸ੍ ਤਥਾ ਪੁਰੁषਦਨ੍ਤਿਨੋਃ
ਇਕ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਤਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੋਰ ਤੇ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਵਸਤੂ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਅਸਲੀ ਹਾਥੀ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਅਸਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ।
ਤਾਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਣੁਨਾ । ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਾ
ਪਰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮਨ, ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਖੇਡ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋ ਬੀਜਾਙ੍ਕੁਰਨ੍ਯਾਯੇ ਪਿਤृਪੁਤ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਤਥਾ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਰੂਪੋ ऽਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵਾਤ੍ਮਨਾ
ਇਕ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧ ਬੀਜ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਜਾਂ ਪਿਓ-ਪੁੱਤ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਾਲਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਤੇਰੇ, ਅਸਲ ਸੁਰਤ, ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋ ऽਪਿ ਕਲਨਾਮਾਤ੍ਰਸਙ੍ਕੇਤਰਚਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਤਵਾਹਂ ਤ੍ਵਂ ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਕਿਲ ਦ੍ਵਯੋਃ
ਇਕ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ', 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ', ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਬਹਵੋ ਲੋਕੇष੍ਵ੍ ਆਧਾਰਾਧੇਯਤਾਦਯਃ । ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਸ੍ ਸੁष੍ਠੁ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਕਾਰਿਣਾਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਆਦਿ। ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਣੁਨਾ । ਤਥਾਪਿ ਨੈਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਤ੍ਮਨਾ
ਫਿਰ ਵੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਮਨ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਭਵਤਃ ਕੋ ऽਯਂ ਘੋਰਸ੍ ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਦਃ । ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਦਾਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ ਯੋ ਨ ਦृष੍ਟੋ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਤੇਰੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਐਸਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਨਾਸੌ ਸੁਸਮਨਿਰ੍ਮਾਣੋ ਨ ਚਾਰ੍ਧਸਮਨਿਰ੍ਮਿਤਿਃ । ਨ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਨਿਰ੍ਮਾਣਸ੍ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕ ਇਵੇਦृਸ਼ਃ
ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਅੱਧਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਸ਼ਮਸ੍ਤਕਸ਼ृਙ੍ਗੇਣ ਰਸਾਯਨਮਯਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ੀ । ਕਥਂ ਸਂਸ਼੍ਲਿष੍ਯਤੇ ਸਾਧੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨ੍ ਅਸਤਾ ਕਿਲ
ਚੰਦ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਰਸ ਕਦੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਹੇ ਭਲੇ ਮਨ, ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਾਲ ਇਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਸਤੋਰ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਕਥਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਗਣਾਤ੍ਮਨੋਃ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਜਡਯੋਰ੍ ਮੂਰ੍ਖ ਸਕਲਙ੍ਕਾਕਲਙ੍ਕਯੋਃ
ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠ, ਚੇਤਨ ਤੇ ਜੜ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੈਲੇ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਤੇ ਦਾਗੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਤੋਰ੍ ਏਵਂ ਸਙ੍ਗਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤੀਹ ਕਃ । ਸ਼ਸ਼ਮਸ੍ਤਕਸ਼ृਙ੍ਗਾਦ੍ਰਿਸ਼ਿਲਾਸ਼ਕਲਯੋਰ੍ ਇਵ
ਦੋ ਝੂਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਸਿੰਗ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਟੁਕੜੀ, ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਸ਼ृਣ੍ਵ੍ ਇਮਂ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਚਿਤ੍ਤ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਮਯੋਚ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਨਾ ਤਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਮਨ, ਇਹ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਜੋ ਮੈਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਤੇਰੇ ਆਤਮ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ, ਸਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ, ਕੋਈ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਮਯਂ ਤਚ੍ ਚ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ । ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਸਰ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਤੇਨ ਤ੍ਵਂ ਨਾਸਿ ਚਿਤ੍ਤਕ
ਜੋ ਕੁਝ ਆਪ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਮਨਿਆ।
ਚਿਤ੍ਤ ਚੇਤ੍ਯਵਿਮੁਕ੍ਤੇਯਂ ਜਗਜ੍ਜਾਲਵਿਜृਮ੍ਭਿਤੈਃ । ਅਹਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਮਯੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਤੈਵ ਵਲ੍ਗਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਮਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਜੋਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਤੂੰ' ਆਦਿ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹੀ ਚਮਕ ਹੈ।
ਸਕਲਕਲ੍ਪਨਯਾ ਸ੍ਵਸਮੁਤ੍ਥਯਾ ਪਰਿਵृਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਭਿਤਸ਼੍ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਤਵ ਨ ਸਙ੍ਗਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਸ਼ਠਾਕृਤੇ ਹਤਮਨਸ੍ ਸਕਲਾਮਲਦृਗ੍ ਵਿਭੁਃ
ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਉਠੇ ਹੋਏ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹੇ ਚਲਾਕ ਮਨ, ਤੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਭ ਮੈਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈਂ।
ਵੀਤਹਵ੍ਯੋ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਰੌ ਕਨ੍ਦਰੋਦਰੇ । ਕ੍ਸ਼ੁਰਾਗ੍ਰਸ਼ਿਤਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਭੂਯਸ਼੍ ਚੇਦਂ ਵ੍ਯਚਾਰਯਤ੍
ਵੀਤਹਵਿਆ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਸੀ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਕਮਾਨ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਮੂਰ੍ਖੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਸ਼ੇषੇ ਸਮਗ੍ਰਰਚਨਾਨ੍ਵਿਤੇ । ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਲਿਤੇ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਪਰਾਵृਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਮੂਰਖ ਇੰਦਰੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਬਣਤਰ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਜਾਗਣ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।