ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਜ੍ਞਵਿषਯਮ੍ ਉਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਤ੍ਵਯਾ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਸਿਰਫ਼ ਅਜਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਕਰਣਂ ਜਡਂ ਨਿਰਵਲਮ੍ਬਨਮ੍ । ਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਨ ਪ੍ਲਵਤੇ ਕਰ੍ਤृਸਮ੍ਬੋਧਨਂ ਵਿਨਾ
ਸਾਧਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਜੀਵ, ਝੂਠਾ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਦੇ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੱਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਾ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਕਰ੍ਤੁਃ ਕਰਣਸ੍ਯਾਜ੍ਞ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕਾਚਿਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਦਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਲਾਵਕਾਭਾਵੇ ਕਰ੍ਤੁਂ ਕਿਮ੍ ਇਵ ਸ਼ਕ੍ਤਤਾ
ਹੇ ਅਜਾਣ, ਜੇ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਧਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਖਡ੍ਗਪ੍ਰਹਾਰਵਿਚ੍ਛੇਦਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਪੁਂਸਿ ਸ਼ਕ੍ਤਤਾ । ਨ ਖਡ੍ਗੇ ਸੁਜਡੇ ਕृਤ੍ਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸ਼ਕ੍ਤਤਾ
ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਦੀ ਕੱਟਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਲਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਸਿ ਸਖੇ ਕਰ੍ਤृ ਮਾ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਃਖਭਾਗ੍ ਭਵ । ਪਰਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਾ ਮੂਰ੍ਖ ਪ੍ਰਾਕृਤੇषੁ ਨ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਦੋਸਤ, ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈਂ—ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਣਪੜ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨਾ ਸਮਝਦਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਭਾਊਂਦਾ।
ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਨੇਦृਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ੋਚ੍ਯੋ ਯਸ੍ ਤ੍ਵਯੋਪਕृਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨਾਕृਤੇਨੇਹ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਸ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰੇਂ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੀਤੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਘਾਟਾ।
ਸਰ੍ਵਂ ਤੂਪਕਰੋਮ੍ਯ੍ ਏਨਮ੍ ਇਤਿ ਕੇਵਲਮ੍ ਅਲ੍ਪਧੀਃ । ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਤੇ ਚ ਸਤਾਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਰ੍ਥੋ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਉਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਸਿਰਫ਼ ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਭਲਾ ਕਰਾਂਗਾ' ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ।
ਕਰ੍ਤੁਰ੍ ਭੋਗੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯੈਵਮ੍ ਅਥ ਚੇਦ੍ ਅਨੁਵਰ੍ਤਸੇ । ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਕਾਚਿਨ੍ ਨੇਚ੍ਛੇਹ ਤृਪ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਹਿ
ਜੇ ਤੂੰ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਕृਤ੍ਰਿਮਾਵਭਾਸੇਨ ਸਰ੍ਵਗੇਨ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਾ । ਏਕੇਨੈਵੇਦਮ੍ ਆਪੂਰ੍ਣਂ ਕਲ੍ਪਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਨੇਤਰਾ
ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਰਵਜਨ ਚੇਤਨਾਤਮਾ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਏਕਾਨੇਕਾਵਭਾਸੇਨ ਸਮਸ੍ਤੇਨ ਤਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨੈਵਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਿਂ ਕਿਮ੍ ਇष੍ਯਤੇ
ਇੱਕ ਜਾਂ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ਸ੍ਯ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਯੈਵ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਤਾ ਜਾਯਤੇ ਮੁਧਾ । ਆਲੋਕ੍ਯ ਰਾਜਮਹਿषੀਂ ਮਨੋ ਮਦਮਯੀਂ ਯਥਾ
ਪਰ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਮੋਹਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਤਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਤ੍ਰ੍ ਅਸਿ ਸੁਨ੍ਦਰ । ਕਿਂ ਤੁ ਨਾਸ੍ਯਾਸਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕੁਸੁਮਸ੍ਯੋਪਲੋ ਯਥਾ
ਜੇ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਾਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੇ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦਾ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਸਮਂ ਯੈषਾ ਤਤ੍ਤਾ ਤਦ੍ਭਾਵਤੈਕਤਾ । ਸਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਗਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਧੁਨੈਕਤਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਾਤਾ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਚਲਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਕਤਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਰਚਨਾ ਨਾਨਾਰੂਪਕ੍ਰਿਯਾਮੁਖੀ । ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ਾਹੇਤੁਸ੍ ਸਾ ਚਾਨੇਕਵਿਧਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇਹ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਕਰਤਾਂ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸਮਯੋਰ੍ ਦृष੍ਟਸ੍ ਤਥਾਰ੍ਧਸਮਯੋਰ੍ ਅਪਿ । ਸੁਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਯੋਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਸੰਬੰਧ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਧੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਾਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯ੍ ਆਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਬਹੂਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸ਼ਸ਼ਿਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਯਥੌषਧ੍ਯੋ ਯਥੋष੍ਮਾਣਂ ਮਹਾਸ਼ਿਲਾਃ
ਕਈ ਵਸਤੂਆਂ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈਆਂ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਡਕ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਥਂ ਯਦਿ ਤੁ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਭਵਤਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਾ । ਅਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ ਸਂਸृਤੇਰ੍ ਬੀਜਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਗੁਣਸਙ੍ਕਰਃ
ਜੇ ਤੇਰਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਵੇ; ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਗੁਣ ਮਿਲ ਜਾਣਾ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਾ । ਈਦृਸ਼ੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਣੁਨਾ
ਪਰ ਤੇਰਾ ਸਵਭਾਵ ਮਨ, ਸੋਚ, ਰਚਨਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਐਸਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸਮਯੋਸ੍ ਸ੍ਫੁਟਃ । ਯਥਾ ਜ੍ਵਲਨਯੋਰ੍ ਐਕ੍ਯੇ ਤੇਜਸੋਃ ਪਯਸੋਰ੍ ਅਪਿ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਿਲਾਪ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਣੁਨਾ । ਈਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਤ੍ਮਨਾ
ਤੂੰ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਮਨ, ਸੋਚ, ਰਚਨਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਅਨ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਚੌਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਦृष੍ਟੋ ऽਰ੍ਧਸਮਯੋਰ੍ ਅਪਿ । ਏਕਾਵਯਵਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਦ੍ ਯਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਰ੍ ਇਹ
ਹੋਰ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਦੋ ਅੱਧ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਅੰਗ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਕਰਕੇ ਔਰਤ ਤੇ ਮਰਦ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਦਨ੍ਯਤਯਾ ਚੈਵ ਸਲਿਲਕ੍ਸ਼ੀਰਯੋਰ੍ ਇਵ । ਅਥ ਵਾ ਵਾਰਿਮਧੁਨੋਰ੍ ਮਧੁਨੋਰ੍ ਇਵ ਚਿਤ੍ਰਯੋਃ । ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਰੁਣਯੋਰ੍ ਵਾਪਿ ਤੇਜਸੋਰ੍ ਅਰੁਣਾਰ੍ਕਯੋਃ
ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਫਿੱਕੀ ਤੇ ਲਾਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਲਾਲੀਅਤ ਸੂਰਜ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿਚ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਾ । ਈਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਣੁਨਾ
ਤੂੰ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਮਨ, ਸੋਚ ਤੇ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਤੇ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਕਣ ਹਨ, ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਅਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਚੌਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਯੋ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸਮਯੋਰ੍ ਅਪਿ । ਯਥੇਹ ਕਾष੍ਠਜਤੁਨੋਸ੍ ਤਥਾ ਪੁਰੁषਦਨ੍ਤਿਨੋਃ
ਇਕ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਤਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੋਰ ਤੇ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਵਸਤੂ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਅਸਲੀ ਹਾਥੀ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਅਸਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ।
ਤਾਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਣੁਨਾ । ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਾ
ਪਰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮਨ, ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਖੇਡ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋ ਬੀਜਾਙ੍ਕੁਰਨ੍ਯਾਯੇ ਪਿਤृਪੁਤ੍ਰਕ੍ਰਮੇ ਤਥਾ । ਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਰੂਪੋ ऽਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵਾਤ੍ਮਨਾ
ਇਕ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧ ਬੀਜ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਜਾਂ ਪਿਓ-ਪੁੱਤ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਾਲਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਤੇਰੇ, ਅਸਲ ਸੁਰਤ, ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋ ऽਪਿ ਕਲਨਾਮਾਤ੍ਰਸਙ੍ਕੇਤਰਚਿਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਤਵਾਹਂ ਤ੍ਵਂ ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਕਿਲ ਦ੍ਵਯੋਃ
ਇਕ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ', 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ', ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਬਹਵੋ ਲੋਕੇष੍ਵ੍ ਆਧਾਰਾਧੇਯਤਾਦਯਃ । ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਸ੍ ਸੁष੍ਠੁ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਕਾਰਿਣਾਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਆਦਿ। ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਣੁਨਾ । ਤਥਾਪਿ ਨੈਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਤ੍ਮਨਾ
ਫਿਰ ਵੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਮਨ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਭਵਤਃ ਕੋ ऽਯਂ ਘੋਰਸ੍ ਸਂਸਾਰਦੁਃਖਦਃ । ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਦਾਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ ਯੋ ਨ ਦृष੍ਟੋ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਤੇਰੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਐਸਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।