ਨਰਾਮਰਜਗਦ੍ਰੂਪੈਰ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸਾਮੁਦ੍ਰੀ ਕਣਕਲ੍ਲੋਲਜਾਲੈਰ੍ ਵੇਲੇਵ ਵਲ੍ਗਤਿ
ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਿਨ੍ਮਯਂ ਚਿਦ੍ਭਵਨ੍ ਮੂਢ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਮਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਂ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਿਸ਼ੋਚਸਿ
ਅਜਿਹੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਏ ਜੀ, ਤੂੰ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈਂ, ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ, ਉਸ ਉੱਚੇ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ। ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਹੋਂਦਾ?
ਸਰ੍ਵਗਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਰੂਪਂ ਹਿ ਤਤ੍ ਪਦਂ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਦੇਹੋ ऽਸ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤੀਹ ਮਹਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ । ਅਹਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਨਿष੍ष੍ਯਨ੍ਦੈਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਆਰ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਕਸ੍ਯ ਕਾ
ਨ ਤੂੰ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਨ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਤੂੰ' ਦੇ ਭਾਵ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੁਖ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ?
ਆਤ੍ਮਾ ਚੇਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਵਗੋ ऽਸ੍ਤੀਹ ਨੇਤਰਃ । ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਨ੍ਯਜ੍ ਜਡਂ ਤ੍ਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਵਪੁਃ
ਜੇ ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਨਿਰਜੀਵ ਹੈਂ—ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਤਦਨ੍ਯਤ੍ ਤੁ ਨਕਿਞ੍ਚਨ । ਤਨ੍ ਨਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਯਦ੍ ਯਦਿ ਤਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਨਕਿਞ੍ਚਨ
ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੈ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਵੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ ਇਦਂ ਤਨ੍ ਮੇ ਇਤਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਿਮ੍ ਈਹਸੇ । ਅਸਦ੍ਵਪੁਃ ਕਿਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗੇਣ ਕੋ ਹਤਃ
ਤੂੰ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਸੋਚ ਕੇ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਉਪਜ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਕੌਣ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤृਤੀਯਾ ਕਲ੍ਪਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਿਜ੍ਜਡਾਂਸ਼ੇਤਰਾ ਸ਼ਠ । ਛਾਯਾਹਸਨਯੋਰ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਤृਤੀਯੇਵਾਨੁਰਞ੍ਜਨਾ
ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਜੜਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਤੀਜੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਹੇ ਚਤੁਰ। ਜਿਵੇਂ ਛਾਂ ਤੇ ਧੁੱਪ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਤੀਜਾ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਤ੍ਯਾਵਲੋਕਨਾਜ੍ ਜਾਤੇ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਜਾਡ੍ਯਦृਸ਼ੋਃ ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਜ੍ਞ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੱਚੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਮਨ ਤੇ ਜੜਤਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਜਾਣ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੇਨ ਮੂਢ ਨ ਕਰ੍ਤृ ਤ੍ਵਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤृ ਤ੍ਵਂ ਨ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਿ । ਤਦ੍ ਏਵਾਸਿ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤ੍ਯਜ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਂ ਭਵਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੂੜ੍ਹ, ਨਾ ਤੂੰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਮੂਰਖਤਾ, ਜੋ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ।
ਕੇਵਲਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਜ੍ਞਵਿषਯਮ੍ ਉਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਤ੍ਵਯਾ ਕਰਣਭੂਤੇਨ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਸਿਰਫ਼ ਅਜਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਕਰਣਂ ਜਡਂ ਨਿਰਵਲਮ੍ਬਨਮ੍ । ਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਨ ਪ੍ਲਵਤੇ ਕਰ੍ਤृਸਮ੍ਬੋਧਨਂ ਵਿਨਾ
ਸਾਧਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਜੀਵ, ਝੂਠਾ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਦੇ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੱਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਾ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਕਰ੍ਤੁਃ ਕਰਣਸ੍ਯਾਜ੍ਞ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕਾਚਿਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਦਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਲਾਵਕਾਭਾਵੇ ਕਰ੍ਤੁਂ ਕਿਮ੍ ਇਵ ਸ਼ਕ੍ਤਤਾ
ਹੇ ਅਜਾਣ, ਜੇ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਧਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਖਡ੍ਗਪ੍ਰਹਾਰਵਿਚ੍ਛੇਦਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਪੁਂਸਿ ਸ਼ਕ੍ਤਤਾ । ਨ ਖਡ੍ਗੇ ਸੁਜਡੇ ਕृਤ੍ਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸ਼ਕ੍ਤਤਾ
ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਦੀ ਕੱਟਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਲਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਸਿ ਸਖੇ ਕਰ੍ਤृ ਮਾ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਃਖਭਾਗ੍ ਭਵ । ਪਰਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਾ ਮੂਰ੍ਖ ਪ੍ਰਾਕृਤੇषੁ ਨ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਦੋਸਤ, ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈਂ—ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਣਪੜ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨਾ ਸਮਝਦਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਭਾਊਂਦਾ।
ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਨੇਦृਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ੋਚ੍ਯੋ ਯਸ੍ ਤ੍ਵਯੋਪਕृਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਨੈਵ ਤਸ੍ਯ ਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨਾਕृਤੇਨੇਹ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਸ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰੇਂ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੀਤੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਘਾਟਾ।
ਸਰ੍ਵਂ ਤੂਪਕਰੋਮ੍ਯ੍ ਏਨਮ੍ ਇਤਿ ਕੇਵਲਮ੍ ਅਲ੍ਪਧੀਃ । ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਤੇ ਚ ਸਤਾਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਰ੍ਥੋ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਉਪਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਸਿਰਫ਼ ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਭਲਾ ਕਰਾਂਗਾ' ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ।
ਕਰ੍ਤੁਰ੍ ਭੋਗੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯੈਵਮ੍ ਅਥ ਚੇਦ੍ ਅਨੁਵਰ੍ਤਸੇ । ਤਦ੍ ਅਸ੍ਯ ਕਾਚਿਨ੍ ਨੇਚ੍ਛੇਹ ਤृਪ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਹਿ
ਜੇ ਤੂੰ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਕृਤ੍ਰਿਮਾਵਭਾਸੇਨ ਸਰ੍ਵਗੇਨ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਾ । ਏਕੇਨੈਵੇਦਮ੍ ਆਪੂਰ੍ਣਂ ਕਲ੍ਪਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਨੇਤਰਾ
ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਰਵਜਨ ਚੇਤਨਾਤਮਾ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਏਕਾਨੇਕਾਵਭਾਸੇਨ ਸਮਸ੍ਤੇਨ ਤਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨੈਵਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਿਂ ਕਿਮ੍ ਇष੍ਯਤੇ
ਇੱਕ ਜਾਂ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ਸ੍ਯ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਯੈਵ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਤਾ ਜਾਯਤੇ ਮੁਧਾ । ਆਲੋਕ੍ਯ ਰਾਜਮਹਿषੀਂ ਮਨੋ ਮਦਮਯੀਂ ਯਥਾ
ਪਰ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਮੋਹਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਤਵ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਤ੍ਰ੍ ਅਸਿ ਸੁਨ੍ਦਰ । ਕਿਂ ਤੁ ਨਾਸ੍ਯਾਸਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕੁਸੁਮਸ੍ਯੋਪਲੋ ਯਥਾ
ਜੇ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਤੇਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਾਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੇ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦਾ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਸਮਂ ਯੈषਾ ਤਤ੍ਤਾ ਤਦ੍ਭਾਵਤੈਕਤਾ । ਸਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਗਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਧੁਨੈਕਤਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਾਤਾ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਚਲਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਕਤਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਰਚਨਾ ਨਾਨਾਰੂਪਕ੍ਰਿਯਾਮੁਖੀ । ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ਾਹੇਤੁਸ੍ ਸਾ ਚਾਨੇਕਵਿਧਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇਹ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਕਰਤਾਂ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸਮਯੋਰ੍ ਦृष੍ਟਸ੍ ਤਥਾਰ੍ਧਸਮਯੋਰ੍ ਅਪਿ । ਸੁਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਯੋਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਸੰਬੰਧ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਧੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਾਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯ੍ ਆਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਬਹੂਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸ਼ਸ਼ਿਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਯਥੌषਧ੍ਯੋ ਯਥੋष੍ਮਾਣਂ ਮਹਾਸ਼ਿਲਾਃ
ਕਈ ਵਸਤੂਆਂ ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈਆਂ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਡਕ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਥਂ ਯਦਿ ਤੁ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਭਵਤਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਾ । ਅਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ ਸਂਸृਤੇਰ੍ ਬੀਜਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਗੁਣਸਙ੍ਕਰਃ
ਜੇ ਤੇਰਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਵੇ; ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਗੁਣ ਮਿਲ ਜਾਣਾ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਾ । ਈਦृਸ਼ੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਣੁਨਾ
ਪਰ ਤੇਰਾ ਸਵਭਾਵ ਮਨ, ਸੋਚ, ਰਚਨਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਐਸਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਸਮਯੋਸ੍ ਸ੍ਫੁਟਃ । ਯਥਾ ਜ੍ਵਲਨਯੋਰ੍ ਐਕ੍ਯੇ ਤੇਜਸੋਃ ਪਯਸੋਰ੍ ਅਪਿ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਿਲਾਪ।
ਮਨੋਮਨਨਨਿਰ੍ਮਾਣਕਲਾਤੀਤਾਤ੍ਮਨਾਣੁਨਾ । ਈਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾਤ੍ਮਨਾ
ਤੂੰ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਮਨ, ਸੋਚ, ਰਚਨਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।