ਦੈਵੇਨੇਤ੍ਥਂ ਨਿਯੁਕ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਕਿਂ ਕਰੋਮੀਦृਸ਼ਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਨਵਾਗ੍ ਏषਾ ਨ ਦੈਵਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ
ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਥੋਂ ਇੰਝ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮੂਢੈਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਂ ਦੈਵਂ ਤਤ੍ਪਰਾਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਾਃ । ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਸ੍ ਤੁ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੇਨ ਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਮੂਰਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਸ਼ੂਰਾ ਯੇ ਚ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਯੇ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਯੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ । ਤੈਸ੍ ਤੈਃ ਕੈਰ੍ ਇਵ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਦ ਦੈਵਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਰਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ, ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ?
ਕਾਲਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਣੀਤਾ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਚਿਰਜੀਵਿਤਾ । ਸ ਚੇਜ੍ ਜੀਵਤਿ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਨਸ਼ਿਰਾਸ੍ ਤਦ੍ ਦੈਵਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੇ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮਤ ਹੈ।
ਕਾਲਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਪਾਣ੍ਡਿਤ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਅਨਧ੍ਯਾਪਿਤ ਏਵਾਸੌ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ਦੈਵਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਣ ਮੁਨਿਨਾ ਦੈਵਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੂਰਤਃ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਂ ਰਾਮ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ; ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ, ਹੇ ਰਾਮ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਅਮੀਭਿਰ੍ ਅਪਰੈ ਰਾਮ ਪੁਰੁषੈਰ੍ ਮੁਨਿਤਾਂ ਗਤੈਃ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਚਿਰਂ ਗਗਨਗਾਮਿਤਾ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਹੋਰ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਉਤ੍ਸਾਦ੍ਯ ਦੇਵਸਙ੍ਘਾਤਾਂਸ਼੍ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੋਦਰੇ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸਾਮ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਦਾਨਵੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਾਇਆ।
ਆਲੂਨਸ਼ੀਰ੍ਣਮ੍ ਆਭੋਗਿ ਜਗਦ੍ ਆਜਹ੍ਰੁਰ੍ ਓਜਸਾ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਯਤ੍ਨੇਨ ਦਾਨਵੇਭ੍ਯਸ੍ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਦੈਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਜੋ ਉਜੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ।
ਰਾਮ ਪੌਰੁषਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਸਲਿਲਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਨ ਵਾ । ਚਿਰਂ ਕਰਣ੍ਡਕੇ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨ ਦੈਵਂ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਪਾਣੀ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਢੰਗ ਕਰਕੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ।
ਹਰਣਾਦਾਨਸਂਰਮ੍ਭਵਿਭ੍ਰਮਭ੍ਰਮਭੂਮਿषੁ । ਸ਼ਕ੍ਤਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਨ ਦੈਵਸ੍ਯੌषਧੇਰ੍ ਇਵ
ਲੈਣ, ਦੇਣ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਭੁੱਲ-ਭੁੱਲਾਵਾਂ ਤੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ।
ਸਕਲਕਾਰਣਕਾਰ੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ਨਿਜਵਿਕਲ੍ਪਵਸ਼ਾਦ੍ ਉਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਹਿ ਦੈਵਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਂ ਸ਼੍ਰਯ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ਯ ਪੌਰੁषਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ ਉਹ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਝੂਠੀ ਕਿਸਮਤ ਵੱਲ ਨਾ ਦੇਖ, ਸਿਰਫ ਵਧੀਆ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ।
ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਯਲ੍ ਲੋਕੇ ਤਦ੍ ਵਦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਦੈਵਮ੍ ਏਵਂ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 'ਭਾਗ' ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪੌਰੁषਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਕਰ੍ਤृ ਰਾਘਵ ਨੇਤਰਤ੍ । ਫਲਭੋਕ੍ਤृ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨ ਦੈਵਂ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਹਰ ਕੰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਥਾਂ ਫਲ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਹੀ ਹੈ, ਭਾਗ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਦੈਵਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਚ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨਾਦ੍ਰਿਯਤੇ ਕੇਵਲਂ ਕਲ੍ਪਨੇਦृਸ਼ੀ
ਭਾਗ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪੌਰੁषੇਣੇਹ ਫਲਸ੍ਯ ਫਲਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍ । ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾ ਵਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਦੈਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹਰ ਫਲ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਜੋ ਵੀ ਤਰੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ 'ਭਾਗ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪukarਦੇ ਹਨ।
ਪੌਰੁषੋਪਨਤਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਇष੍ਟਾਪ੍ਯ੍ ਅਨਿष੍ਟਾ ਵਾ ਦੈਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਚਾਹੇ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੀ ਨੂੰ ਲੋਕ 'ਭਾਗ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਭਾਵੀ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵਾਰ੍ਥਃ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੈਕਸਾਧਨਃ । ਯਸ੍ ਸੋ ऽਸ੍ਮਿਂਲ੍ ਲੋਕਸਙ੍ਘਾਤੇ ਦੈਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵੀ ਨਤੀਜਾ ਪੱਕਾ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦਾ ਹੀ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ, ਇਸੀ ਨੂੰ 'ਭਾਗ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤੁ ਰਾਘਵ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਹਿ । ਦੈਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕਲ੍ਪਂ ਹਿ ਕਰੋਤਿ ਨ ਕਰੋਤਿ ਵਾ
ਪਰ ਰਾਘਵ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲੋਦਯੇ । ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਯੋਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਦ੍ ਦੈਵਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਹਾਲਾਤ ਐਵੇਂ ਹਨ' ਜਿਹੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕ ਕਿਸਮਤ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਥਂ ਮਮਾਭਵਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਮੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਭੂਤ੍ । ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਫਲਾਵਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਯੋਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਦ੍ ਦੈਵਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
'ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਐਵੇਂ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਐਵੇਂ ਸੀ'—ਇਹ ਜਿਹੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਣਾ, ਇਹੀ ਤਰਕ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਿਸਮਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਫਲਾਵਾਪ੍ਤਾਵ੍ ਏਵਮ੍ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਵਾਚਕਮ੍ । ਆਸ਼੍ਵਾਸਨਾਮਾਤ੍ਰਵਚੋ ਦੈਵਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, 'ਐਵੇਂ ਹੋਇਆ' ਕਹਿਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ; ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਿਸਮਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਪ੍ਰਾਗ੍ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਮੋਪਸਞ੍ਚਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਦੈਵਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਮ੍ ਅਪਮृष੍ਟਂ ਕਥਂ ਤ੍ਵਯਾ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕ ਕਿਸਮਤ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ?
ਸਾਧੁ ਰਾਘਵ ਜਾਨਾਸਿ ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ऽਖਿਲਮ੍ । ਦੈਵਂ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਤੇ ਯੇਨ ਸ੍ਥਿਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਠੀਕ ਆਖਿਆ, ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ; ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰੀ ਸੋਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕਿਸਮਤ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ।
ਯਾ ਮਗ੍ਨਾ ਵਾਸਨਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬਭੂਵ ਕਿਲ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਸੈਵੇਯਂ ਕਰ੍ਮਭਾਵੇਨ ਨॄਣਾਂ ਪਰਿਣਤਿਂ ਗਤਾ
ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਵੱਸ ਗਈ ਵਾਸਨਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਹੁਣ ਕਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਯਦ੍ਵਾਸਨੋ ਨਾਮ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਾ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਅਨ੍ਯਕਰ੍ਮਾਨ੍ਯਭਾਵਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਏਤਨ੍ ਨੈਵੋਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਜੀਵ ਜਿਹੀ ਵਾਸਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਤੁਰੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਜਾਂ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਗ੍ਰਾਮਗੋ ਗ੍ਰਾਮਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਪਤ੍ਤਨਾਰ੍ਥੀ ਚ ਪਤ੍ਤਨਮ੍ । ਯੋ ਯੋ ਯਦ੍ਵਾਸਨਸ੍ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸ ਸ ਪ੍ਰਯਤਤੇ ਤਥਾ
ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਵਾਸਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਵ ਤੀਵ੍ਰਸਂਵੇਗਾਦ੍ ਇਹ ਕਰ੍ਮ ਕृਤਂ ਪੁਰਾ । ਤਦ੍ ਏਵ ਦੈਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਹਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਇੱਥੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਰਿਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ 'ਭਾਗ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਦੈਵਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰੌਢਾ ਸ੍ਵਵਾਸਨਾ । ਵਾਸਨਾ ਮਨਸੋ ਨਾਨ੍ਯਾ ਮਨੋ ਹਿ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਗ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮ ਹਨ; ਕਰਮ ਆਪਣੀ ਪੱਕੀ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਵਾਸਨਾ ਮਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਦੈਵਂ ਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਰ੍ਮ ਸਾਧੋ ਮਨੋ ਹਿ ਤਤ੍ । ਮਨੋ ਹਿ ਪੁਰੁषਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੈਵਂ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਹਨ; ਕਰਮ ਵੀ ਮਨ ਹੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਗ ਮਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।