ਅਹਂ ਚਿਦ੍ਵਦ੍ ਇਤਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਾ ਤਵ ਵਾਸਨਾ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਭਿਨ੍ਨਯੋਰ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਿਨ੍ਮਨਸੋਸ਼੍ ਸ਼ਠ
ਤੇਰੀ 'ਮੈਂ ਚਿੱਤ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਬਿਲਕੁਲ ਝੂਠੀ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਤੇ ਮਨ, ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕਤਾ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਝੂਠੇ!
ਜੀਵਾਮ੍ਯ੍ ਏਵਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏषਾ ਤਵਾਹਙ੍ਕਾਰਦੁਨ੍ਦੁਭਿਃ । ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਜਾਤਾ ਦੁਃਖਾਯ ਨ ਸਤ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਾ
‘ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਹੀ ਹਾਂ’ ਇਹ ਤੇਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਵਾਜਾ ਹੈ; ਇਹ ਝੂਠ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਚਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਦ੍ ਅਹਂ ਸੋ ऽਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਏਤਾਂ ਸਂਰਬ੍ਧਤਾਂ ਤ੍ਯਜ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਮੂਰ੍ਖ ਤ੍ਵਂ ਕਿਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਰਲਾਯਸੇ
ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ‘ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ’ ਵਾਲੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਤੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਝੱਲੇ, ਫਿਰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਕਿਉਂ ਦੌੜਦਾ ਤੇ ਉਡਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ?
ਸਂਵਿਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਂਵਿਦੋ ऽਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਦੇਹੇ ऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਨ੍ ਮਹਾਮੂਰ੍ਖ ਕਿਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਯਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਨਾਮਕਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਮਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ; ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਝੱਲੇ, ਫਿਰ ‘ਮਨ’ ਕਿਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਵਿषਪਰ੍ਯਵਸਾਨੇਯਂ ਰਸਾਯਨਵਦ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ । ਭੋਕ੍ਤृਤਾਕਰ੍ਤृਤਾਸ਼ਙ੍ਕਾ ਤਵ ਚਿਤ੍ਤ ਮੁਧੈਵ ਹਿ
ਤੇਰਾ ਮਨ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਰਸਾਇਣ ਵਾਂਗ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਾਵਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਭੋਗਤਾ ਤੇ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹੈ।
ਮੋਪਹਾਸਪਦਂ ਗਚ੍ਛ ਮੂਰ੍ਖੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਨ ਕਰ੍ਤਾ ਤ੍ਵਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤਾ ਤ੍ਵਂ ਜਡੋ ऽਸ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਬੋਧ੍ਯਸੇ
ਆਪਣੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮੂਰਖ ਗਠਜੋੜ, ਤੂੰ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਨਾ ਬਣ। ਨਾ ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਤੂੰ ਭੋਗਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਮੂੜ੍ਹਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਭਵਸਿ ਭੋਗਾਨਾਂ ਕੇ ਵਾ ਭੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਜਡਸ੍ਯਾਤ੍ਮੈਵ ਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧੁਮਿਤ੍ਰਾਦਿ ਤਤ੍ ਕੁਤਃ
ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਦਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਭੋਗਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਮੂੜ੍ਹਾ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮਿਤਰ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਯਜ੍ ਜਡਂ ਤਦ੍ ਧਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਦ੍ ਏਵਾਸਤ੍ਤਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਜ੍ਞਤ੍ਵਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵਮਨ੍ਤृਤ੍ਵਾਨਾਮ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਾਤ੍
ਜੋ ਮੂੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸੱਚੀ ਵਸਤੂ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੂੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨਾ, ਕਰਨਾ, ਭੋਗਣਾ ਜਾਂ ਸਿਖਾਉਣਾ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਚੇਤਨਰੂਪਂ ਚੇਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਤੇ ਵਪੁਃ । ਭਾਵਾਭਾਵਮਯੀ ਚਿਤ੍ਤ ਸਤ੍ਤਾ ਤੇ ਕੇਵ ਦੁਃਖਦਾ
ਜੇ ਤੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਤੇਰਾ ਆਪ ਹੈ। ਮਨ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦਾ?
ਯੇ ਵਾ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵੇ ਮਿਥ੍ਯੈਵਾਧਿਗਤੇ ਤ੍ਵਯਾ । ਮਯਾ ਤੇ ਹਿ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜ੍ਯੇਤੇ ਸ਼ृਣੁ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਥਂ ਸ਼ਠ
ਜੇ ਤੂੰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜੋ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਤੇਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਸੁਣ, ਝੂਠੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸ੍ਵਯਂ ਤਾਵਦ੍ ਭਵਾਨ੍ ਏष ਜਡੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਜਡਸ੍ਯ ਕੀਦृਕ੍ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਿ ਹਿ ਕਥਂ ਸ਼ਿਲਾਃ
ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੜ੍ਹ ਹੈਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜੜ੍ਹ ਵਿਚ ਕਰਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਪੱਥਰ ਕਦੇ ਨੱਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਉਪਜੀਵ੍ਯ ਚਿਰਂ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਂ ਤਦ੍ਭਾਗਮ੍ ਐਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਜੀਵਸੀਚ੍ਛਸਿ ਹਂਸਿ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਲਵਸੇ ਯਾਸਿ ਵਲ੍ਗਸਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉੱਡਦਾ ਹੈਂ।
ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯਤ੍ ਤੁ ਯਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਤ੍ ਤੇਨੈਵ ਕृਤਂ ਭਵੇਤ੍ । ਲੁਨਾਤਿ ਦਾਤ੍ਰਂ ਪੁਂਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹਨ੍ਤੈਵ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਪੁਮਾਨ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਕੂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਮਾਰਿਆ।
ਪੀਯਤੇ ਯਤ੍ ਤੁ ਯਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੀਤਂ ਤੇਨੈਵ ਤਦ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਪਾਤ੍ਰੇਣ ਪੀਯਤੇ ਪਾਨਂ ਪਾਨਪਸ੍ ਤੂਚ੍ਯਤੇ ਨਰਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਹੀ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯੈਵਾਸਿ ਸੁਜਡਮ੍ ਅਸਕृਜ੍ ਜ੍ਞੇਨ ਬੋਧ੍ਯਸੇ । ਤੇਨਾਤ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚਿਨੋਤੀਦਂ ਹਿ ਨੋ ਭਵੇਤ੍
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬੇਸੂਧ ਹੈਂ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਅਨਾਰਤਂ ਬੋਧਯਤਿ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਬੋਧਨੀਯਾ ਬੁਧੈਰ੍ ਮੂਢਾਃ ਕਿਲਾਵृਤ੍ਤਿਸ਼ਤੈਰ੍ ਅਪਿ
ਸਰਵੋਚਤ ਆਤਮਾ ਤੈਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਬੁਧਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਚਾਹੇ ਸੌ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਸਤ੍ਤੈਵ ਬੋਧੈਕਰੂਪਿਣੀ ਸ੍ਫੁਰਤੀਹ ਹਿ । ਤਯੈਵ ਚਿਤ੍ਤ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਅਙ੍ਗੀਕृਤ੍ਯ ਲਘੁ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਇੱਥੇ ਇਕੋ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਉਸੀ ਨਾਲ, ਮਨ, ਤੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।
ਏਵਂ ਚਿਤ੍ਤ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤੇਰ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਦ੍ਯਾਵਗਲਿਤਂ ਤੀਵ੍ਰੇ ਹਿਮਮ੍ ਇਵਾਤਪੇ
ਮਨ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਪਾਲੇ ਵਾਂਗ ਪਿਘਲ ਗਿਆ ਹੈਂ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮृਤਂ ਤ੍ਵਂ ਮੂਢਂ ਤ੍ਵਂ ਨਾਸਿ ਤ੍ਵਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ । ਤਦ੍ ਏਵਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਾਨੋ ਮਾਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਸੁਖਾਯ ਤੇ
ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਮਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਅਸਤਿਤਵ ਨਹੀਂ। 'ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਭਾਵ ਨਾ ਰਹੇ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਕਲਨਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਲਤਾ ਇਵ । ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੇਹ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਮਨ ਦੀਆਂ ਬਣਾਵਟਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਾਂਗ। ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੀ, ਪਿਆਰੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਖਿਲਦੀ ਹੈ।
ਨਰਾਮਰਜਗਦ੍ਰੂਪੈਰ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਸਾਮੁਦ੍ਰੀ ਕਣਕਲ੍ਲੋਲਜਾਲੈਰ੍ ਵੇਲੇਵ ਵਲ੍ਗਤਿ
ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਿਨ੍ਮਯਂ ਚਿਦ੍ਭਵਨ੍ ਮੂਢ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਮਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਂ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਿਸ਼ੋਚਸਿ
ਅਜਿਹੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਏ ਜੀ, ਤੂੰ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈਂ, ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ, ਉਸ ਉੱਚੇ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ। ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਹੋਂਦਾ?
ਸਰ੍ਵਗਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਰੂਪਂ ਹਿ ਤਤ੍ ਪਦਂ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਦੇਹੋ ऽਸ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤੀਹ ਮਹਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ । ਅਹਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਨਿष੍ष੍ਯਨ੍ਦੈਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਆਰ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਕਸ੍ਯ ਕਾ
ਨ ਤੂੰ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਨ ਇਹ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਤੂੰ' ਦੇ ਭਾਵ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੁਖ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ?
ਆਤ੍ਮਾ ਚੇਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਵਗੋ ऽਸ੍ਤੀਹ ਨੇਤਰਃ । ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਨ੍ਯਜ੍ ਜਡਂ ਤ੍ਵਂ ਚੇਤ੍ ਤਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਵਪੁਃ
ਜੇ ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਨਿਰਜੀਵ ਹੈਂ—ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ ਤਦਨ੍ਯਤ੍ ਤੁ ਨਕਿਞ੍ਚਨ । ਤਨ੍ ਨਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਯਦ੍ ਯਦਿ ਤਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਨਕਿਞ੍ਚਨ
ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੈ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਵੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ ਇਦਂ ਤਨ੍ ਮੇ ਇਤਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਿਮ੍ ਈਹਸੇ । ਅਸਦ੍ਵਪੁਃ ਕਿਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗੇਣ ਕੋ ਹਤਃ
ਤੂੰ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਸੋਚ ਕੇ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਉਪਜ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਕੌਣ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤृਤੀਯਾ ਕਲ੍ਪਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਿਜ੍ਜਡਾਂਸ਼ੇਤਰਾ ਸ਼ਠ । ਛਾਯਾਹਸਨਯੋਰ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਤृਤੀਯੇਵਾਨੁਰਞ੍ਜਨਾ
ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਜੜਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਤੀਜੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਹੇ ਚਤੁਰ। ਜਿਵੇਂ ਛਾਂ ਤੇ ਧੁੱਪ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਤੀਜਾ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਤ੍ਯਾਵਲੋਕਨਾਜ੍ ਜਾਤੇ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਜਾਡ੍ਯਦृਸ਼ੋਃ ਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਜ੍ਞ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਮਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੱਚੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਮਨ ਤੇ ਜੜਤਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਅਜਾਣ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੇਨ ਮੂਢ ਨ ਕਰ੍ਤृ ਤ੍ਵਂ ਨ ਭੋਕ੍ਤृ ਤ੍ਵਂ ਨ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਿ । ਤਦ੍ ਏਵਾਸਿ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤ੍ਯਜ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਂ ਭਵਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੂੜ੍ਹ, ਨਾ ਤੂੰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਮੂਰਖਤਾ, ਜੋ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ।