ਏਵਂ ਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤਿ ਤਤਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਪਦਾਰ੍ਥਭਾਵਨਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਾਸ੍ ਤੇਨਾਸਤ੍ਯਾ ਮਯੋਜ੍ਝਿਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਉਹੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਜਾਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਨ੍ਦੇਹਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਃ । ਯਥਾ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਤਥੈਵ ਵਿਗਤੈषਣਮ੍
ਮੈਂ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਮੈਂ ਠੀਕ ਠੀਕ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਬੇਚੈਨੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਐਸੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ।
ਚਿਤ੍ਤਾਭਾਵੇ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਬਲਾਤ੍ ਤृष੍ਣਾਦਯੋ ਗੁਣਾਃ । ਆਲੋਕੋਪਰਮੇ ਚਿਤ੍ਰਾ ਵਰ੍ਣਾਖ੍ਯਾ ਇਵ ਸਂਵਿਦਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮृਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਗਤਾਸ੍ ਤृष੍ਣਾਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਮੋਹਪਞ੍ਜਰਮ੍ । ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਤਾ ਜਾਤਾ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍
ਮਨ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੁਕ ਗਈ ਹੈ, ਭ੍ਰਮ ਦਾ ਪਿੰਜਰਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ ਜੀ ਰਹਿਆ ਹਾਂ।
ਏਕਮ੍ ਏਵ ਜਗਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਂ ਨਾਨਾਤ੍ਵਂ ਨ ਸਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਵਿਮृਸ਼ਾਮ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕਥਯੈਵਾਲਮ੍ ਏਤਯਾ
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਣਾ। ਹੁਣ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਕੀ ਸੋਚਾਂ? ਦੱਸੋ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਾਫੀ ਹਨ।
ਨਿਰਾਭਾਸਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪਦਂ ਪਾਵਨਮ੍ ਆਗਤਃ । ਸੋਮ੍ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਤਸ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ੍ ਸ੍ਥਿਤ ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਮਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ
ਮੈਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ। ਨਰਮ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ, ਮੈਂ ਸਦੀਵੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਯਚ੍ ਚ ਨਾਸ੍ਤੀਹ ਚਿਤ੍ਤਾਦ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਦ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਤੁ ਵਾ । ਤਤ੍ ਖਾਦ੍ ਅਚ੍ਛਤਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਚਿੱਤ, ਆਤਮਾ ਜਾਂ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼—ਇਹ ਸਭ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁਖਮ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਨੰਤ, ਪਕੜ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਵਤੁ ਵਾ ਮਾਨ੍ਤਰ੍ ਨਿਯਤਾਂ ਸ੍ਮृਤਿਮ੍ ਏਤੁ ਵਾ । ਕੋ ਵਿਚਾਰਣਯਾਰ੍ਥੋ ਮੇ ਨਿਰਂਸ਼ਸ੍ਯੋਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਚਿੱਤ ਅੰਦਰ ਉਠੇ ਜਾਂ ਨਾ ਉਠੇ, ਯਾਦ ਆਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਆਵੇ—ਜਦ ਮੇਰਾ ਅਟੁੱਟ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੋਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?
ਵਿਚਾਰਕਾਰਕੋ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਦ੍ ਅਹਮ੍ ਆਸਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਵਿਚਾਰੇਣਾਮਿਤਾਕਾਰਃ ਕ੍ਵਾਧੁਨਾਹਂ ਵਿਚਾਰਕਃ
'ਮੈਂ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਇਹ ਸੋਚ ਮੂਰਖਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ; ਹੁਣ ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਅਸੀਮ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ?
ਮृਤੇ ऽਪਿ ਮਨਸੀਯਂ ਮੇ ਵਿਕਲ੍ਪਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਨਿਰਰ੍ਥਕਾ । ਮਨੋਵੇਤਾਲਵृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ਉਪਜਾਯਤੇ
ਮਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਹਲਚਲਾਂ ਕਿਸ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?
ਤਦ੍ ਇਮਾਂ ਪ੍ਰਜਹਾਮ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਕਲ੍ਪਕਲਨਾਮ੍ ਅਲਮ੍ । ਨਿਰ੍ਣੀਯੋਮ੍ ਇਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਤਿष੍ਠਾਮ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਮੌਨਵਾਨ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰੇ ਵਹਿਮ ਤੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਕਾਫੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਸ਼੍ਨਨ੍ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਸ੍ਵਪਂਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਨ੍ ਇਤਿ ਰਾਘਵ ਚੇਤਸਾ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਤਜ੍ਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਯੇਤ੍
ਰਾਘਵ, ਖਾਂਦੇ, ਜਾਂਦੇ, ਸੁੱਤੇ ਜਾਂ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹਰੇਕ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯ ਸ੍ਵਸਂਸ੍ਥੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਨ ਸ੍ਵੇਨ ਚੇਤਸਾ । ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਵਿਗਤੋਦ੍ਵੇਗਂ ਸਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕृਤਕਰ੍ਮਸੁ
ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਮ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਗਤਮਾਨਮਦਾ ਮੁਦਿਤਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਰਦੁਪੋਢਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਸਮਤ੍ਵਿषਃ । ਪ੍ਰਕृਤਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਵਿਹਾਰਿਣਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਹ ਸੁਖਂ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਮਹਾਧਿਯਃ
ਜੋ ਮਾਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਚਾਰ ਏਵਂ ਵਿਦੁषਾ ਸਂਵਰ੍ਤੇਨ ਕृਤਃ ਪੁਰਾ । ਕਥਿਤੋ ਮਮ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਰੌ ਤੇਨੈਵ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੰਵਰਤ ਨੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।
ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਵਿਚਾਰਪਰਯਾ ਧਿਯਾ । ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਾਰਤਮ੍ਯੇਨ ਸਨ੍ਤਰ
ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੋ।
ਅਥੇਮਾਮ੍ ਅਪਰਾਂ ਰਾਮ ਸ਼ृਣੁ ਦृष੍ਟਿਂ ਪਦਪ੍ਰਦਾਮ੍ । ਮੁਨਿਨਾ ਵੀਤਹਵ੍ਯੇਨ ਯਥਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਸ਼ਙ੍ਕਿਤਮ੍
ਹੁਣ, ਰਾਮਾ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੁਣੋ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਨੀ ਵੀਤਹਵਿਆ ਨੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ।
ਵੀਤਹਵ੍ਯੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਬਭ੍ਰਾਮਾਭ੍ਰਾਮ੍ਬਰਃ ਪੁਰਾ । ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ੈਲਦਰੀਰ੍ ਦੀਰ੍ਘਾ ਰਵਿਰ੍ ਮੇਰੁਦਰੀਰ੍ ਇਵ
ਵੀਤਹਵਯਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਾਦ੍ ਘੋਰਾਤ੍ ਸਂਸਾਰਭ੍ਰਮਦਾਯਿਨਃ । ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਮਯਾਕਾਰਾਤ੍ ਕਾਲੇਨੋਦ੍ਵੇਗਮ੍ ਆਯਯੌ
ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲੜੀ ਤੋਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਣ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ।
ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧ੍ਯਂਸ਼ਲਭ੍ਯੋਦਾਰਪਦੇਚ੍ਛਯਾ । ਸਞ੍ਜਹਾਰ ਜਰਾਜੀਰ੍ਣਸ੍ ਸ੍ਵਾਂ ਵ੍ਯਾਪਾਰਪਰਮ੍ਪਰਾਮ੍
ਨਿਰਵਿਕਲਪ ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ।
ਵਿਵੇਸ਼ ਰਮ੍ਭਾਰਚਿਤਂ ਨਿਜਂ ਪਰ੍ਣੋਟਜਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਚੂਤਗੌਰਂ ਸਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਮ੍ ਅਲਿਰ੍ ਨੀਲਮ੍ ਇਵੋਤ੍ਪਲਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ, ਜੋ ਰੰਭਾ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਝੋਪੜੀ ਆਮ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਹਲਕੀ ਰੰਗੀ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਸਨੇ ਸਮੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸ੍ਵਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਹਰਿਣਾਜਿਨੇ । ਵਿਸ਼ਸ਼੍ਰਾਮਾਚਲੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਵਾਨ੍ਤਵਰ੍ष ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਃ
ਉਥੇ, ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਸਮਤਲ ਅਸਨ ਤੇ, ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਦਲ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਦ੍ਧਪਦ੍ਮਾਸਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਾਰ੍ष੍ਣ੍ਯੋਰ੍ ਅਧਿ ਕਰਾਞ੍ਜਲਿਮ੍ । ਸ਼ृਙ੍ਗਿਵਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਚਲਨਮ੍ ਅਤਿष੍ਠਦ੍ ਦृਢਕਨ੍ਧਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪਦਮ ਆਸਨ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਗ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ।
ਸਞ੍ਜਹਾਰਾਲਮ੍ ਆਲੋਕਂ ਦਿਗ੍ਵਿਕੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਃ । ਵਿਸ਼ਨ੍ ਮੇਰੁਦਰੀਂ ਸਾਯਂ ਭਾਨੁਰ੍ ਭਾਸਾਮ੍ ਇਵੋਤ੍ਕਰਮ੍
ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇਜ਼ ਵਾਪਸ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਂਸ਼੍ ਚੈਵ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਪਰਿਹਰਨ੍ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਇਦਮ੍ ਆਕਲਯਾਮ੍ ਆਸ ਮਨਸਾ ਵਿਗਤੈਨਸਾ
ਉਹ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਬਾਹਰਲੇ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਰੀਰਕ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇਉਂ ਸੋਚਿਆ।
ਅਹੋ ਨੁ ਚਞ੍ਚਲਮ੍ ਇਦਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹृਤਮ੍ ਅਪਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਨ ਮਨਸ੍ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਤਰਙ੍ਗਪ੍ਰੌਢਪਰ੍ਣਵਤ੍
ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਨ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਾਦਿਭਿਰ੍ ਉਦ੍ਦਾਮੈ ਰੂਪੈਰ੍ ਆਹਿਤਸਮ੍ਭ੍ਰਮੈਃ । ਅਜਸ੍ਰਮ੍ ਉਤ੍ਫਲਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵੀਟੇਵ ਤਲਤਾਡਿਤਾ
ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇਜ਼ੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ, ਜਦੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਉੱਛਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਜਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਵृਤ੍ਤੀਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਰ੍ਧਿਤਾਃ । ਯਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰੋਨ੍ਮਤ੍ਤ ਇਵ ਧਾਵਤਿ
ਇਹ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਫ਼ੌਰਨ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਵੱਲ ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਘਟਾਤ੍ ਪਟਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਪਟਾਚ੍ ਛਕਟਮ੍ ਉਤ੍ਕਟਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਰ੍ਥੇषੁ ਚਰਤਿ ਪਾਦਪੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਮਰ੍ਕਤਃ
ਘੜੇ ਤੋਂ ਕਪੜੇ ਵੱਲ, ਕਪੜੇ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਰਥ ਵੱਲ, ਮਨ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਐਸੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਦਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ।
ਪਞ੍ਚਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਮਨਸਸ਼੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਾਦੀਨ੍ਯ੍ ਅਮੂਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਦਗ੍ਧੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਭਿਧਾਨਾਨਿ ਤਾਵਦ੍ ਆਲੋਕਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਮਨ ਦੇ ਪੰਜ ਦਰਵਾਜੇ — ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ — ਇਹ ਹਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਲਈ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।