ਨਯਨੇ ਰੂਪਨਿਰ੍ਮਗ੍ਨੇ ਕ੍ਸ਼ੋਭਃ ਕ ਇਵ ਦੇਹਿਨਃ । ਗਰ੍ਦਭੇ ਪਲ੍ਵਲੋਨ੍ਮਗ੍ਨੇ ਕੈਵ ਸੇਨਾਪਤੇਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਅੱਖਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਉਲਝਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਗਧਾ ਜ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਰੂਪਕਰ੍ਦਮਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਾਨਯ ਨਾਸ੍ਵਾਦਯਾਧਮ । ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਤਨ੍ ਨਿਮੇषੇਣ ਭਵਨ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਹਿਂਸਤਿ
ਇਸ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਕੀਚੜ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੇਖ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਚੱਖ ਨਾ, ਓ ਉੱਚੇ ਜੀਵ। ਇਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯੇਨੈਵ ਸਖ੍ਯਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯ ਏਵਾਭ੍ਯਨੁਗਮ੍ਯਤੇ । ਤਦੀਯੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ ਸ਼ੂਰੋ ऽਪਿ ਬਧ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰੀਏ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਏ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਜਲਦੀ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਧ੍ਵਂਸਿ ਸਮ੍ਪਾਤਮਾਤ੍ਰਹृਦ੍ਯਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ । ਰੂਪਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯ ਮਾ ਨੇਤ੍ਰ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯਾਵਿਨਾਸ਼ਿਨੇ
ਏ ਅੱਖ, ਜੋ ਰੂਪ ਉਪਜ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰ। ਇਹ ਤਬਾਹੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਨਹੀਂ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਵਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਨੇਤ੍ਰ ਰੂਪਂ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਆਲੋਕਃ ਕਾਲਵਸ਼ਤਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਕਃ ਕਿਂ ਪ੍ਰਤਪ੍ਯਸੇ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਰੂਪ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਇਕ ਚਾਨਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਸਲਿਲਸ੍ਪਨ੍ਦਵਦ੍ ਦृष੍ਟਿਃ ਪਿਞ੍ਛਿਕੇਵਾਮ੍ਬਰੋਤ੍ਥਿਤਾ । ਸ੍ਵਜਾਤਿਬਨ੍ਧਾਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਤਵ ਚਿਤ੍ਤ ਕਿਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਾਅ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਐਸੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਮ੍ਭਸੀਵ ਸ਼ਫਰੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਸ੍ਫੁਰਣਧਰ੍ਮਿਣਿ । ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਯਂ ਪ੍ਰੋਤ੍ਥਿਤਃ ਕੁਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਹਿਲਦੀ, ਐਸੇ ਹੀ ਚਲਾਕ ਮਨ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਲਹਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਠਦੀ ਹੈ। ਇਹ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ?
ਆਲੋਕਰੂਪਯੋਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਡਯੋਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤੋਰ੍ ਮਿਥਃ । ਆਧਾਰਾਧੇਯਯੋਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਆਕੁਲਤਾ ਤਵ
ਏ ਮਨ, ਰੂਪ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਚੇਤਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਅਸਙ੍ਗਿਨਃ । ਸਂਸਕ੍ਤਾ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਦਨਾਦਰ੍ਸ਼ਬਿਮ੍ਬਵਤ੍
ਰੂਪ, ਅਹਿਸਾਸ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਰਛਾਈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਜਨ੍ਤੁਨਾ ਹ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾ ਜਾਤਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਾਃ । ਅਜ੍ਞਾਨੇ ਜ੍ਞਾਨਗਲਿਤੇ ਪृਥਕ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਾਃ
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਭ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਸੱਤ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨਃਕਲਨਯਾ ਹ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਸੁਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾ ਦਾਰੂਣਿ ਜਤੁਨਾ ਯਥਾ
ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰੂਪ, ਅਹਿਸਾਸ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜਾਂ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਲਾਹ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਮਨੋਮਨਨੇ ਤਨ੍ਤੌ ਮਨੋऽਭ੍ਯਾਸੇਨ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਵਿਚਾਰਾਚ੍ ਛੇਦਮ੍ ਆਯਾਤੇ ਛਿਨ੍ਨੈਵਾਜ੍ਞਾਨਭਾਵਨਾ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਾਵਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਮਨਸ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਪੁਨਰ੍ ਮਿਥਃ । ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾਸ੍ ਸਙ੍ਘਟਨ੍ਤੇ ਨ ਕੇਚਨ
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੂਪ, ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਬੋਧਕਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਉਚ੍ਛੇਦ੍ਯਂ ਪਿਸ਼ਾਚ ਇਵ ਮਨ੍ਦਿਰਾਤ੍
ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੇਵਲ ਮਨ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਦਰ ਵਿਚੋਂ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਕੱਢ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤ ਵਲ੍ਗਸਿ ਮਿਥ੍ਯੈਵ ਦृष੍ਟੋ ऽਨ੍ਤੋ ਭਵਤੋ ਮਯਾ । ਆਦ੍ਯਨ੍ਤੇषੁ ਸੁਤੁਚ੍ਛਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ऽਪਿ ਨ ਹ੍ਯ੍ ਅਸਿ
ਮਨ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਉੱਡਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਅੰਤ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵੇਲੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਮੁਧਾ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ ਆਕਾਰੈਃ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪਰਿਵਲ੍ਗਸਿ । ਯਸ੍ ਤ੍ਵਾਂ ਤ੍ਵ੍ ਆਮ੍ ਇਤਿ ਜਾਨਾਤਿ ਤਸ੍ਯੈਤਤ੍ ਪਰਿਵਲ੍ਗ੍ਯਤੇ
ਤੂੰ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਕਿਉਂ ਉਡਦਾਂ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ? ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਤੂੰ' ਤੇ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਪਹਚਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਉਡਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਦ੍ਵਲ੍ਗਨਂ ਮੇ ਕੁਮਨੋ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਤੁष੍ਟਯੇ । ਮਾਯਾਨਰਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਵ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵृਤ੍ਤਿषੁ ਦਹ੍ਯਸੇ
ਤੇਰੇ ਇਹ ਉਡਣ, ਓ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨ, ਮੈਨੂੰ ਰਤਾ ਭੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਾਇਆ ਦੀ ਛਾਂ ਹਿਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਤਿष੍ਠ ਵਾ ਗਚ੍ਛ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤ ਨਾਸਿ ਮੇ ਸ਼ਠ ਜੀਵਸਿ । ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਸਿ ਮृਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰਾਤ੍ ਸੁਮृਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਚਾਹੇ ਰਹਿ ਜਾਂ, ਚਾਹੇ ਚਲਾ ਜਾ, ਮਨ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਠੱਗ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਿਆ ਹੀ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈਂ।
ਨਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਂ ਜਡਂ ਭ੍ਰਾਤਸ਼੍ ਸ਼ਠ ਨਿਤ੍ਯਮृਤਾਕृਤੇ । ਮੂਢ ਏਵ ਤ੍ਵਯਾਜ੍ਞੇਨ ਵਞ੍ਚ੍ਯਤੇ ਨ ਵਿਚਾਰਵਾਨ੍
ਤੂੰ ਅਸਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਸੁੰਨ, ਭਰਾ, ਠੱਗ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਰਗਾ ਹੈਂ; ਮੂਰਖ ਹੀ ਤੇਰੇ ਝੂਠੇ ਪਾਸੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਉਹ ਨਹੀਂ।
ਵਯਮ੍ ਆਜ੍ਞਾਤਵਨ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਾਂ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯੇਣਾਨੁਸृਤਂ ਭਵੇਤ੍ । ਮृਤਮ੍ ਅਸ੍ਮਾਕਮ੍ ਅਦ੍ਯਾਸਿ ਦੀਪਾਨਾਂ ਤਿਮਿਰਂ ਯਥਾ
ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਲਈ ਹਨੇਰਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਠੇਨ ਭਵਤਾ ਦੀਰ੍ਘਂ ਕਾਲਂ ਦੇਹਗृਹਂ ਮਮ । ਉਪਰੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਭੂਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਾਧੁਸਂਸਰ੍ਗਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ-ਘਰ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਜਡੇ ਪ੍ਰੇਤਸਮਾਕਾਰੇ ਗਤੇ ਤ੍ਵਯਿ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਠੇ । ਸਰ੍ਵਸਜ੍ਜਨਸਂਸੇਵ੍ਯਂ ਇਦਂ ਦੇਹਗृਹਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਤੂੰ, ਠੱਗ ਮਨ, ਸੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰੇਤ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ-ਘਰ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਸਿ ਨਾਸ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਜਡਂ ਸ਼ਠਮ੍ । ਨ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ਚੇਦਾਨੀਂ ਕਿਂ ਵੇਤਾਲ ਨ ਲਜ੍ਜਸੇ
ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਮੂਰਖ ਤੇ ਠੱਗ। ਜੇ ਹੁਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਿਆ, ਵੈਤਾਲਾ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?
ਸਹ ਤृष੍ਣਾਪਿਸ਼ਾਚੀਭਿਸ੍ ਸਹ ਕੋਪਾਦਿਗੁਹ੍ਯਕੈਃ । ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛ ਚਿਤ੍ਤਵੇਤਾਲ ਸ਼ਰੀਰਸਦਨਾਨ੍ ਮਮ
ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਭੂਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਲਾਲਚ ਦੀਆਂ ਡਾਇਆਂ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਆਦਿ ਦੇ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾ।
ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਵੇਕਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨਿਰ੍ਗਤੋ ਦੇਹਮਨ੍ਦਿਰਾਤ੍ । ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਵੇਤਾਲਃ ਕੁਵृਕਃ ਕਨ੍ਦਰਾਦ੍ ਇਵ
ਭਾਗ ਨਾਲ, ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਮੰਤ੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਮਨ ਦਾ ਭੂਤ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹੋ ਨੁ ਚਿਤ੍ਰਂ ਸੁਮਹਜ੍ ਜਡੇਨ ਕ੍ਸ਼ਣਭਙ੍ਗਿਨਾ । ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਠੇਨ ਸਰ੍ਵੋ ऽਯਂ ਨੀਤੋ ਵਿਵਸ਼ਤਾਂ ਜਨਃ
ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ! ਇਹ ਸੁਸਤ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚਲਾਕ ਮਨ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਬਸਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਸ੍ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ਕਿਂ ਤੇ ਬਲਂ ਕਸ੍ ਤੇ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਃ । ਯਦਿ ਵਲ੍ਗਸਿ ਮਾਮ੍ ਏਵ ਜਨਤਾਂ ਬਾਧਸੇ ਤਥਾ
ਤੇਰੀ ਕੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਕੀ ਬਲ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਕੀ ਆਸਰਾ ਹੈ? ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦਾ ਹੈਂ, ਤਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।
ਸ਼ਠਾਤ੍ਮੈਵਾਸਿ ਨ ਮਯਾ ਦੀਨਚਿਤ੍ਤਕ ਮਾਰ੍ਯਸੇ । ਮृਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਬੁਦ੍ਧਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਕੇਵਲਮ੍ ਅਜ੍ਞ ਹੇ
ਤੂੰ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਮਨ ਹੀ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਦੁਖੀ ਮਨ! ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਮੈ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਹੇ ਅਗਿਆਨੀ!
ਏਤਾਵਨ੍ਤਮ੍ ਅਹਂ ਕਾਲਂ ਤ੍ਵਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜੀਵਦਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕ੍ਲਿष੍ਟਃ ਪ੍ਰਭੂਤਭਙ੍ਗਾਸੁ ਚਿਰਂ ਸਂਸृਤਿਰਾਤ੍ਰਿषੁ
ਇਤਨੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣਦਾ ਸੀ; ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰੀ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਤੇ ਉਲਝਣਾਂ ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖ ਭੋਗਿਆ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਮृਤਂ ਹਿ ਨਾਸ੍ਤੀਹ ਤ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯਾਵਗਤਂ ਮਯਾ । ਤੇਨ ਤ੍ਵਦਾਸ਼ਾਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤਿष੍ਠਾਮ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਕੇਵਲਃ
ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਕਿ ਮਨ ਇੱਥੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰੀ ਉਮੀਦ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।