ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੀ ਦੁष੍ਕ੍ਰਿਯਾਭ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ੋਭਾਂ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਯਥਾ । ਅਦ੍ਯੈਵਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਸਤ੍ਕਾਰ੍ਯਵਾਨ੍ ਭਵ
ਜਿਵੇਂ ਕਲ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕਰਤੂਤ ਅੱਜ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ।
ਮੂਢਾਨੁਮਾਨਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਦੈਵਂ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਮਤੇਃ । ਦੈਵਾਦ੍ ਦਾਹੋ ऽਸ੍ਤੁ ਮਾ ਵੇਤਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤੇਨ ਪਾਵਕੇ
ਜੋ ਮੂਰਖ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਣਪੜ੍ਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਖੇ, 'ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਸੜੇ ਜਾਂ ਨਾ ਸੜੇ।'
ਦੈਵਮ੍ ਏਵੇਹ ਚੇਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਪੁਂਸਃ ਕਿਮ੍ ਇਵ ਚੇष੍ਟਯਾ । ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਾਸ਼ਨਾਚਾਰਂ ਦੈਵਮ੍ ਏਵ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਫਿਰ ਤਾਂ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਖਾਣਾ ਤੇ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਵ ਕਰ ਲਵੇਗੀ।
ਕਿਂ ਵਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਮੂਕੋ ऽਯਂ ਪੁਰੁषਃ ਕਿਲ । ਸਞ੍ਚਾਰ੍ਯਤੇ ਤੁ ਦੈਵੇਨ ਕਿਂ ਕਸ੍ਯੇਹੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਜੇ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਗੂੰਗਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਸ ਨੂੰ ਤੇ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ?
ਨ ਚ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾ ਲੋਕੇ ਦृष੍ਟੇਹ ਸ਼ਵਤਾਂ ਵਿਨਾ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਸ਼੍ ਚ ਫਲਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੈਵਂ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਚੁਪਚਾਪ ਹੋਣਾ ਸਿਰਫ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਿਲ-ਚਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ।
ਨ ਚਾਮੂਰ੍ਤੇਨ ਦੈਵੇਨ ਮੂਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਕਰ੍ਤृਤਾ । ਹਸ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਈਹਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਨ ਦੈਵੇਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕृਤਮ੍
ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਕਿਸਮਤ embodied ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਹੱਥ ਆਦਿ ਦੇ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਵਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਦੈਵਂ ਨੇਹਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਆਗੋਪਾਲਂ ਕਿਲ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਸ੍ ਤੇਨ ਦੈਵਮ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਤੇ ਬੁਧੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸਮਤ ਗਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਮਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠੀ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧੇਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਪृਥਗ੍ ਅਨ੍ਯੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ ਸੈਵ ਚੇਤ੍ ਕਾਨ੍ਯਤਾ ਤਯੋਃ । ਕਲ੍ਪਨਾ ਵਾ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚੇਤ੍ ਪੌਰੁषਂ ਕਿਂ ਨ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਬੁਧੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫਰਕ ਹੈ? ਜੇ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਲਪਿਆ ਜਾਂਦਾ?
ਨਾਮੂਰ੍ਤੇਸ੍ ਤੇਨ ਸਙ੍ਗੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨਭਸੇਵ ਵਪੁष੍ਮਤਃ । ਮੂਰ੍ਤਂ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਲਗ੍ਨਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੈਵਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਦਾ embodied ਜੀਵ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; embodied ਜੀਵ ਚਿੱਟੇ ਹੋਏ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਵਿਨਿਯੋਕ੍ਤਾਥ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ ਤਜ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਸ਼ੇਰਤਾਂ ਭੂਤਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਦੈਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸਮਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਤਾ ਦੇਵੇ—ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰੇ।
ਦੈਵੇਨੇਤ੍ਥਂ ਨਿਯੁਕ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਕਿਂ ਕਰੋਮੀਦृਸ਼ਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਨਵਾਗ੍ ਏषਾ ਨ ਦੈਵਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ
ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਥੋਂ ਇੰਝ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮੂਢੈਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਂ ਦੈਵਂ ਤਤ੍ਪਰਾਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਾਃ । ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਸ੍ ਤੁ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੇਨ ਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਮੂਰਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਸ਼ੂਰਾ ਯੇ ਚ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਯੇ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਯੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ । ਤੈਸ੍ ਤੈਃ ਕੈਰ੍ ਇਵ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਦ ਦੈਵਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਰਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ, ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ?
ਕਾਲਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਣੀਤਾ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਚਿਰਜੀਵਿਤਾ । ਸ ਚੇਜ੍ ਜੀਵਤਿ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਨਸ਼ਿਰਾਸ੍ ਤਦ੍ ਦੈਵਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੇ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮਤ ਹੈ।
ਕਾਲਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਪਾਣ੍ਡਿਤ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਅਨਧ੍ਯਾਪਿਤ ਏਵਾਸੌ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ਦੈਵਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਣ ਮੁਨਿਨਾ ਦੈਵਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੂਰਤਃ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਂ ਰਾਮ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ; ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ, ਹੇ ਰਾਮ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਅਮੀਭਿਰ੍ ਅਪਰੈ ਰਾਮ ਪੁਰੁषੈਰ੍ ਮੁਨਿਤਾਂ ਗਤੈਃ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਚਿਰਂ ਗਗਨਗਾਮਿਤਾ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਹੋਰ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਉਤ੍ਸਾਦ੍ਯ ਦੇਵਸਙ੍ਘਾਤਾਂਸ਼੍ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੋਦਰੇ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸਾਮ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਦਾਨਵੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਾਇਆ।
ਆਲੂਨਸ਼ੀਰ੍ਣਮ੍ ਆਭੋਗਿ ਜਗਦ੍ ਆਜਹ੍ਰੁਰ੍ ਓਜਸਾ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਯਤ੍ਨੇਨ ਦਾਨਵੇਭ੍ਯਸ੍ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਦੈਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਜੋ ਉਜੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ।
ਰਾਮ ਪੌਰੁषਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਸਲਿਲਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਨ ਵਾ । ਚਿਰਂ ਕਰਣ੍ਡਕੇ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨ ਦੈਵਂ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਪਾਣੀ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਢੰਗ ਕਰਕੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ।
ਹਰਣਾਦਾਨਸਂਰਮ੍ਭਵਿਭ੍ਰਮਭ੍ਰਮਭੂਮਿषੁ । ਸ਼ਕ੍ਤਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਨ ਦੈਵਸ੍ਯੌषਧੇਰ੍ ਇਵ
ਲੈਣ, ਦੇਣ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਭੁੱਲ-ਭੁੱਲਾਵਾਂ ਤੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ।
ਸਕਲਕਾਰਣਕਾਰ੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ਨਿਜਵਿਕਲ੍ਪਵਸ਼ਾਦ੍ ਉਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਹਿ ਦੈਵਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਂ ਸ਼੍ਰਯ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ਯ ਪੌਰੁषਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਨਤੀਜੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ ਉਹ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਝੂਠੀ ਕਿਸਮਤ ਵੱਲ ਨਾ ਦੇਖ, ਸਿਰਫ ਵਧੀਆ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ।
ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਮ੍ ਅਲਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਯਲ੍ ਲੋਕੇ ਤਦ੍ ਵਦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਦੈਵਮ੍ ਏਵਂ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 'ਭਾਗ' ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਪੌਰੁषਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਕਰ੍ਤृ ਰਾਘਵ ਨੇਤਰਤ੍ । ਫਲਭੋਕ੍ਤृ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨ ਦੈਵਂ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਹਰ ਕੰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਥਾਂ ਫਲ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਹੀ ਹੈ, ਭਾਗ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਦੈਵਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਚ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨਾਦ੍ਰਿਯਤੇ ਕੇਵਲਂ ਕਲ੍ਪਨੇਦृਸ਼ੀ
ਭਾਗ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪੌਰੁषੇਣੇਹ ਫਲਸ੍ਯ ਫਲਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍ । ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾ ਵਾ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਦੈਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹਰ ਫਲ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਜੋ ਵੀ ਤਰੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ 'ਭਾਗ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪukarਦੇ ਹਨ।
ਪੌਰੁषੋਪਨਤਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਸ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁਨਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਇष੍ਟਾਪ੍ਯ੍ ਅਨਿष੍ਟਾ ਵਾ ਦੈਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਚਾਹੇ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੀ ਨੂੰ ਲੋਕ 'ਭਾਗ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਭਾਵੀ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵਾਰ੍ਥਃ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੈਕਸਾਧਨਃ । ਯਸ੍ ਸੋ ऽਸ੍ਮਿਂਲ੍ ਲੋਕਸਙ੍ਘਾਤੇ ਦੈਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵੀ ਨਤੀਜਾ ਪੱਕਾ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦਾ ਹੀ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ, ਇਸੀ ਨੂੰ 'ਭਾਗ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤੁ ਰਾਘਵ ਲੋਕਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਹਿ । ਦੈਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕਲ੍ਪਂ ਹਿ ਕਰੋਤਿ ਨ ਕਰੋਤਿ ਵਾ
ਪਰ ਰਾਘਵ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਫਲੋਦਯੇ । ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਯੋਕ੍ਤਿਸ੍ ਤਦ੍ ਦੈਵਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਹਾਲਾਤ ਐਵੇਂ ਹਨ' ਜਿਹੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕ ਕਿਸਮਤ ਆਖਦੇ ਹਨ।