ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਵਭਾਸਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਨਿਸ਼੍ਚਯਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਸ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹੀ ਇੱਕ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਨਿਸਚੈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਇਮਾ ਘਟਪਟਾਕਾਰਪਦਾਰ੍ਥਸ਼ਤਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸ੍ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹ ਘੜਾ, ਕਪੜਾ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਪੂਰਾ ਸਹੀ ਵੇਖਣਾ ਹੈ।
ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਵੇਦਨਾਜ੍ ਜਨ੍ਮ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਸਮ੍ਯਗਵੇਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਰਜ੍ਜੁਸ੍ ਸਰ੍ਪੋ ਨੋ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਗਲਤ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਗਲਤ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਸੱਪ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੇ ਨਹੀਂ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਂਸ਼ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਸਂਵਿਤ੍ ਸਂਵੇਦ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਸਂਵਿਦ੍ ਆਦ੍ਯਾਭਿਰ੍ ਆਖ੍ਯਾਭਿਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੀਹ ਹਿ ਨੇਤਰਤ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਢਲੇ ਨਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਇੰਝ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਪਾ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਬੁਦ੍ਧਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਪਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਏਵ ਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਨਾਨਯੋਰ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਕਲ੍ਪਨਾ । ਚਿਨੋਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਰਾਮੈਵਂ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਚੇਤਨਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੂਜਾਪਣ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਾਵਦ੍ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ । ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਤਾ
ਤਿੰਨਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਬਣ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਕਿਂਨਿष੍ਠੌ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਕ੍ਵ ਵਾਸ੍ਥਿਤੌ । ਕ੍ਵ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਕਲਨੇ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਰਾਮ ਸ਼ੋਚ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ? ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ?
ਨ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨੋ ਚੇਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਂ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਸਰ੍ਵਂ ਏਕਂ ਪਰਂ ਵ੍ਯੋਮ ਕ੍ਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਕਸ੍ਯ ਬਦ੍ਧਤਾ
ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਵਿਖੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ—ਮੁਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਦਂ ਬृਂਹਿਤਾਕਾਰਂ ਬृਹਦ੍ ਬृਂਹਦ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਦੂਰਮ੍ ਅਸ੍ਤਮਿਤਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਭਵਾਤ੍ਮੈਵ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਹਦ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ।
ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਕਿਤੇ ਰੂਪੇ ਕਾष੍ਠਪਾषਾਣਵਾਸਸਾਮ੍ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਕ੍ਵਾਪਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨੋਨ੍ਮੁਖਃ
ਜਦੋਂ ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਕਪੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਤਾ ਭੀ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਆਦਾਵ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਚ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਵਿਨਾਸ਼ਿ ਯਤ੍ । ਵਸ੍ਤੂਨਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ ਚੈਵ ਤਨ੍ਮਯੋ ਭਵ ਰਾਘਵ
ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਜੋ ਅਸਲ ਸਵਭਾਵ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਚਾਈ ਹੈ। ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾ।
ਦ੍ਵੈਤਾਦ੍ਵੈਤਸਮੁਦ੍ਭੂਤੈਰ੍ ਜਰਾਮਰਣਵਿਭ੍ਰਮੈਃ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਭਿਰ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਚਿਤ੍ਰੈਰ੍ ਅਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵ ਵੀਚਿਭਿਃ
ਦੁਅਲਤਾ ਤੇ ਅਦੁਅਲਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਿਚ, ਕੇਵਲ ਆਪ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਯਾ ਧਿਯਾ । ਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਤਂ ਕ ਆਤ੍ਮੇਸ਼ਂ ਭੋਗੋ ਵਞ੍ਚਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਜੋ ਸਦਾ ਅੰਦਰੋਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੁੱਚੀ ਬੁਝ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਪ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਰਸ-ਵਿਲਾਸ ਨਾਲ ਠੱਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਕृਤਸ੍ਫਾਰਵਿਚਾਰਸ੍ਯ ਮਨੋ ਭੋਗਾਦਯੋ ऽਰਯਃ । ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸ਼ੈਲਂ ਮਨ੍ਦਾਨਿਲਾ ਇਵ
ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਭੋਗ ਆਦਿਕ ਵੈਰੀ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥੋੜੀ ਵੀ ਹਲਚਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਉਂਦੀ।
ਅਵਿਚਾਰਿਣਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਮੂਢਮ੍ ਆਸ਼ਾਪਰਾਯਣਮ੍ । ਨਿਗਿਰਨ੍ਤੀਹ ਦੁਃਖਾਨਿ ਬਕਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮ੍ ਇਵਾਜਲਮ੍
ਜੋ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਸ ਹੀ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਗਲ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਗਲਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਕਲਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ । ਇਤਿ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰੂਪਾਂ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਕੇਵਲ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਹੈ; ਅਗਿਆਨ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਰਹੋ।
ਨਾਨਾਤ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕਲਨਾਸੁ ਨ ਵਸ੍ਤੁਤੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਨਾਨਾਵਿਧਾਸੁ ਸਰਸੀषੁ ਜਲਾਦ੍ ਇਵਾਨ੍ਯਤ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਨਿਸ਼੍ਚਯਮਯਃ ਪੁਰੁषੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਸਮਵਲੋਕਿਤਸਮ੍ਯਗਰ੍ਥਃ
ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕਲਯਤੋ ਭੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਵੇਕਿਨਃ । ਪੁਰਸ੍ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਅਪਿ ਸਦਾ ਸ੍ਪृਹੈਵਾਙ੍ਗ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਾਵੇਂ ਰਾਜ਼-ਸੁਖ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਆਲੋਕਨਾਯੈਵ ਜੀਵਸ੍ ਤੁ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਃ । ਭਾਰਾਯੈਵ ਬਲੀਵਰ੍ਦੋ ਭੋਕ੍ਤਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਯਕਃ
ਅੱਖਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਲਈ ਹਨ; ਜੀਵ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬਲਦ ਭਾਰ ਢੋਣ ਲਈ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨਯਨੇ ਰੂਪਨਿਰ੍ਮਗ੍ਨੇ ਕ੍ਸ਼ੋਭਃ ਕ ਇਵ ਦੇਹਿਨਃ । ਗਰ੍ਦਭੇ ਪਲ੍ਵਲੋਨ੍ਮਗ੍ਨੇ ਕੈਵ ਸੇਨਾਪਤੇਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਜਦੋਂ ਅੱਖਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਉਲਝਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਗਧਾ ਜ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਰੂਪਕਰ੍ਦਮਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਾਨਯ ਨਾਸ੍ਵਾਦਯਾਧਮ । ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਤਨ੍ ਨਿਮੇषੇਣ ਭਵਨ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਹਿਂਸਤਿ
ਇਸ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਕੀਚੜ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੇਖ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਚੱਖ ਨਾ, ਓ ਉੱਚੇ ਜੀਵ। ਇਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯੇਨੈਵ ਸਖ੍ਯਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯ ਏਵਾਭ੍ਯਨੁਗਮ੍ਯਤੇ । ਤਦੀਯੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ ਸ਼ੂਰੋ ऽਪਿ ਬਧ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰੀਏ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਏ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਜਲਦੀ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਧ੍ਵਂਸਿ ਸਮ੍ਪਾਤਮਾਤ੍ਰਹृਦ੍ਯਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ । ਰੂਪਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯ ਮਾ ਨੇਤ੍ਰ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯਾਵਿਨਾਸ਼ਿਨੇ
ਏ ਅੱਖ, ਜੋ ਰੂਪ ਉਪਜ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰ। ਇਹ ਤਬਾਹੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਨਹੀਂ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਵਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਨੇਤ੍ਰ ਰੂਪਂ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਆਲੋਕਃ ਕਾਲਵਸ਼ਤਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਕਃ ਕਿਂ ਪ੍ਰਤਪ੍ਯਸੇ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਰੂਪ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਇਕ ਚਾਨਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈਂ?
ਸਲਿਲਸ੍ਪਨ੍ਦਵਦ੍ ਦृष੍ਟਿਃ ਪਿਞ੍ਛਿਕੇਵਾਮ੍ਬਰੋਤ੍ਥਿਤਾ । ਸ੍ਵਜਾਤਿਬਨ੍ਧਾਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਤਵ ਚਿਤ੍ਤ ਕਿਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਾਅ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਐਸੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆ ਗਿਆ ਹੈ?
ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਮ੍ਭਸੀਵ ਸ਼ਫਰੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਸ੍ਫੁਰਣਧਰ੍ਮਿਣਿ । ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਯਂ ਪ੍ਰੋਤ੍ਥਿਤਃ ਕੁਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਹਿਲਦੀ, ਐਸੇ ਹੀ ਚਲਾਕ ਮਨ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਲਹਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਠਦੀ ਹੈ। ਇਹ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ?
ਆਲੋਕਰੂਪਯੋਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਡਯੋਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤੋਰ੍ ਮਿਥਃ । ਆਧਾਰਾਧੇਯਯੋਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਆਕੁਲਤਾ ਤਵ
ਏ ਮਨ, ਰੂਪ ਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਚੇਤਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
ਰੂਪਾਲੋਕਮਨਸ੍ਕਾਰਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਅਸਙ੍ਗਿਨਃ । ਸਂਸਕ੍ਤਾ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਦਨਾਦਰ੍ਸ਼ਬਿਮ੍ਬਵਤ੍
ਰੂਪ, ਅਹਿਸਾਸ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਰਛਾਈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਜਨ੍ਤੁਨਾ ਹ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾ ਜਾਤਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਾਃ । ਅਜ੍ਞਾਨੇ ਜ੍ਞਾਨਗਲਿਤੇ ਪृਥਕ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਾਃ
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਭ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਸੱਤ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।