ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਸਂਵਿਦ੍ ਧृਦਯਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਨ ਦੇਹਾਵਯਵੈਕਾਂਸ਼ੋ ਜਡੋ ਜੀਰ੍ਣੋਪਲੋਪਮਃ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਤਰ ਸੁੱਕਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪੱਥਰ ਹੋਵੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਵਿਨ੍ਮਯੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਹृਦਯੇ ऽਤ੍ਰ ਵਿਵਾਸਨਮ੍ । ਬਲਾਨ੍ ਨਿਯੋਜਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਮਨ ਨੂੰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚੇਤਨਾ-ਭਰਪੂਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿੰਦ ਦਾ ਹਿਲਣਾ-ਡੁਲਣਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਭਿਃ ਕ੍ਰਮੈਰ੍ ਅਥਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ ਚ ਨਾਨਾਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲ੍ਪਿਤੈਃ । ਨਾਨਾਦੈਸ਼ਿਕਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਥੈਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਿੰਦ ਦੀ ਚਲਣੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭ੍ਯਾਸੇਨ ਨਿਰਾਬਾਧਮ੍ ਏਤਾਸ੍ ਤਾ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਯਃ । ਉਪਾਯਤਾਮ੍ ਉਪਾਯਾਨ੍ਤਿ ਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਭੇਦਨੇ
ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਇਹ ਜੋਗ ਦੇ ਢੰਗ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ, ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਚਾ ਢੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਦृਢਤਾਂ ਯਾਤਾਦ੍ ਵੈਰਾਗ੍ਯਪਰਿਲਾਞ੍ਛਿਤਾਤ੍ । ਯਥਾਵਾਸਨਮ੍ ਆਯਾਮਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਸਫਲਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਦੋਂ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ, ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਮਜਬੂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਬੈਠਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਸਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤਤਾ ਫਲਦਾਇਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭ੍ਰੂਨਾਸਾਤਾਲੁਸਂਸ੍ਥਾਸੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਕੋਟਿषੁ । ਅਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ ਛਾਮ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਾਣੋ ਦੂਰੇ ਗਿਰਿਨਦੀ ਯਥਾ
ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਸ ਭਰੂ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਤੇ ਤਾਲੂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਬਾਰਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ, ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਜਾਂ ਨਾਲਾ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਯੋ ਭੂਯਸ਼੍ ਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਾਜ੍ ਜਿਹ੍ਵਾਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਤਾਲੁਨਿ । ਘਣ੍ਟਿਕਾ ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾ ਯੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵੇਨ ਵਹਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਬਾਰ-ਬਾਰ, ਲੰਮੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਜੀਭ ਦਾ ਕੋਨਾ ਤਾਲੂ 'ਤੇ ਘੰਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਪਰ ਵੱਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਸਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਕਲ੍ਪਬਹੁਲਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਤੇ ਸ੍ਵਭ੍ਯਾਸੇਨ ਸਮਾਧਯਃ । ਪਰਮੋਪਸ਼ਮਾਯਾਸ਼ੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਕਲ੍ਪਤਾਮ੍
ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਖਰੇ-ਵਖਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮੋ ਵੀਤਸ਼ੋਕੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸੁਖਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਅਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਵਾਨ੍ ਭਵ
ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖੁਸ਼, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਿਰਫ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਹਨਤ ਕਰ।
ਅਭ੍ਯਾਸੇਨ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਆਗਤੇ । ਮਨਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਸਾਹ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਵਲਿਤਂ ਜਨ੍ਮ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਮਨਃ । ਪ੍ਰਾਣਸ਼੍ ਚ ਰਾਮ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਜਨਮ ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਉਹ ਮਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਰਾਮਾ, ਸਾਹ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਚਾਹੁਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਕਰ।
ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਮਨੋਰੂਪਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਸृਤਿਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਸਂਸृਤਿਜ੍ਵਰਃ
ਸਾਸ ਦੀ ਹਲਚਲ ਹੀ ਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਟਕਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਲਚਲ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਕਲ੍ਪਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾਜ੍ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪਦਂ ਤਦ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਯਤੋ ਵਾਚੋ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਮਸ੍ਤਕਲਨਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਰਕ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਹਾਲਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਬੋਲ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਯਤ੍ । ਯਤ੍ਰ ਨੇਦਂ ਯਤੋ ਨੇਦਂ ਯਨ੍ ਨੇਦਂ ਨੇਦृਸ਼ਂ ਚ ਯਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਇਸ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ।
ਵਿਨਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਕਲ੍ਪਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਗੁਣਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਗੁਣਾਤ੍ਮਨਃ । ਯਸ੍ਯ ਨੋ ਸਦृਸ਼ੋ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਮਿਟਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਸ੍ਵਾਦਨੀ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਦੀਪਿਕਾ ਸਰ੍ਵਤੇਜਸਾਮ੍ । ਕਲਨਾ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਨਾਂ ਯਤਸ਼੍ ਚਿਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕੋਦਿਤਾ
ਇਹ ਸਭ ਰਸ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਸਭ ਚਾਨਣਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਉੱਗੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤਰੋਰ੍ ਬਹ੍ਵ੍ਯਸ੍ ਸਂਸਾਰਫਲਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ । ਅਨਾਰਤਂ ਬਹੁਰਸਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪਤਨ੍ਤਿ ਚ
ਇੱਛਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਤਾਰਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ, ਵਧੇਰੇ ਰਸ ਨਾਲ, ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਤ੍ ਪਦਂ ਸਰ੍ਵਸੀਮਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਰਧੀਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ ਸ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਸਭ ਦੀ ਹੱਦ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਤਸਰ੍ਵਸਮੀਹਿਤਕੌਤੁਕਸ੍ ਸਮੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਹਿਤਾਹਿਤਕਲ੍ਪਨਃ । ਸਕਲਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਸਮਾਸ਼ਯੋ ਭਵਤਿ ਮੁਕ੍ਤਮਨਾਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ
ਉਹ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ ਦੀ ਸੋਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯੋਗਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਮ ਏਵਂ ਨਿਰੂਪਿਤਃ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਇਦਾਨੀਂ ਮੇ ਕਥਯਾਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍ ਪ੍ਰਭੋ
ਯੋਗ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਇਸ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ, ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੱਸ।
ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਵਭਾਸਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਨਿਸ਼੍ਚਯਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਸ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹੀ ਇੱਕ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ ਨਿਸਚੈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਇਮਾ ਘਟਪਟਾਕਾਰਪਦਾਰ੍ਥਸ਼ਤਸ਼ਕ੍ਤਯਃ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸ੍ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਇਹ ਘੜਾ, ਕਪੜਾ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਪੂਰਾ ਸਹੀ ਵੇਖਣਾ ਹੈ।
ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਵੇਦਨਾਜ੍ ਜਨ੍ਮ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਸਮ੍ਯਗਵੇਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਰਜ੍ਜੁਸ੍ ਸਰ੍ਪੋ ਨੋ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਗਲਤ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਗਲਤ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਸੱਪ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੇ ਨਹੀਂ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਂਸ਼ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਸਂਵਿਤ੍ ਸਂਵੇਦ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਸਂਵਿਦ੍ ਆਦ੍ਯਾਭਿਰ੍ ਆਖ੍ਯਾਭਿਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੀਹ ਹਿ ਨੇਤਰਤ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਢਲੇ ਨਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਇੰਝ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਪਾ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਬੁਦ੍ਧਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਪਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਏਵ ਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਨਾਨਯੋਰ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਕਲ੍ਪਨਾ । ਚਿਨੋਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਰਾਮੈਵਂ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਚੇਤਨਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੂਜਾਪਣ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਾਵਦ੍ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ । ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਤਾ
ਤਿੰਨਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਬਣ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਕਿਂਨਿष੍ਠੌ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਕ੍ਵ ਵਾਸ੍ਥਿਤੌ । ਕ੍ਵ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਕਲਨੇ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਰਾਮ ਸ਼ੋਚ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ? ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ?
ਨ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨੋ ਚੇਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵੇਦਂ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਸਰ੍ਵਂ ਏਕਂ ਪਰਂ ਵ੍ਯੋਮ ਕ੍ਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਕਸ੍ਯ ਬਦ੍ਧਤਾ
ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਨ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਵਿਖੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ—ਮੁਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਦਂ ਬृਂਹਿਤਾਕਾਰਂ ਬृਹਦ੍ ਬृਂਹਦ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਦੂਰਮ੍ ਅਸ੍ਤਮਿਤਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਭਵਾਤ੍ਮੈਵ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਹਦ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ।