ਸਮਸ੍ਤਕਲਨੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤੇ ਨਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਮ੍ਨਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਖੇ । ਧ੍ਯਾਨਾਤ੍ ਸਂਵਿਦਿ ਲੀਨਾਯਾਂ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਮਨ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਕਸ਼ਮ ਖਾਲੀ ਥਾਂ 'ਨਕੁਝ' ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਾਸਾਗ੍ਰੇ ਵਿਮਲਾਮ੍ਬਰੇ । ਸਮ੍ਯਗ੍ ਦृਸ਼ੋਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਨੱਕ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਬਾਰਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਹ ਦੀ ਚਲਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਰਨ੍ਧ੍ਰੇਣ ਤਾਲੂਰ੍ਧ੍ਵਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਨ੍ਤਗੇ । ਪ੍ਰਾਣੇ ਗਲਿਤਸਂਵਿਤ੍ਤੌ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਸਾਹ ਉਪਰਲੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਤਾਲੂ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਹ ਦੀ ਚਲਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯੇ ਤਾਰਕਾਲੋਕਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਅਸ੍ਤਮ੍ ਉਪਾਗਤੇ । ਚੇਤਨੇ ਕੇਤਨੇ ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਭ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਤਾਰਾ ਵਰਗਾ ਸ਼ਾਂਤ ਚਾਨਣ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਹ ਦੀ ਚਲਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਹृਦੇਕਾਨ੍ਤਵ੍ਯੋਮਸਂਵੇਦਨਾਨ੍ ਮੁਨੇਃ । ਅਵਾਸਨਮਨੋਧ੍ਯਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਸਾਹ ਦੀ ਚਲਣ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ ਜਗਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਹृਦਯਂ ਤਤ੍ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਹਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤਿ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਆਇਨੇ ਵਾਂਗ ਪਰਛਾਵਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧੋ ਜਗਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਹृਦਯਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਉਪਾਦੇਯਂ ਚ ਹੇਯਂ ਚ ਵਿਭਾਗੋ ऽਯਂ ਤਯੋਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁ
ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਜੋ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਜੋ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਸੁਣ।
ਇਯਤ੍ਤਯਾ ਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਦੇਹੇ ਯਦ੍ ਵਕ੍ਸ਼ਸੋ ऽਨ੍ਤਰੇ । ਹੇਯਂ ਤਦ੍ ਧृਦਯਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਨਾਵ੍ ਏਕਤਟੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਦਿਲ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੀਮਤ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਛਾਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪਤਲੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਹृਦਯਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਂ ਨृਣਾਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਚ ਬਾਹ੍ਯੇ ਚ ਨ ਚ ਬਾਹ੍ਯੇ ਨ ਚਾਨ੍ਤਰੇ
ਪਰ ਜੋ ਦਿਲ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਨਾ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਹਰ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਨੋਂ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਹृਦਯਂ ਤਤ੍ਰੇਦਂ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਆਦਰ੍ਸ਼ਃ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਤਤ੍ ਕੋਸ਼ਸ੍ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਪਦਾਮ੍
ਜਿਸ ਦਿਲ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹਰ ਵਖਤ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਲ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਵੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਸਂਵਿਦ੍ ਧृਦਯਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਨ ਦੇਹਾਵਯਵੈਕਾਂਸ਼ੋ ਜਡੋ ਜੀਰ੍ਣੋਪਲੋਪਮਃ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਤਰ ਸੁੱਕਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪੱਥਰ ਹੋਵੇ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਵਿਨ੍ਮਯੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਹृਦਯੇ ऽਤ੍ਰ ਵਿਵਾਸਨਮ੍ । ਬਲਾਨ੍ ਨਿਯੋਜਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਮਨ ਨੂੰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚੇਤਨਾ-ਭਰਪੂਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿੰਦ ਦਾ ਹਿਲਣਾ-ਡੁਲਣਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਭਿਃ ਕ੍ਰਮੈਰ੍ ਅਥਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ ਚ ਨਾਨਾਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲ੍ਪਿਤੈਃ । ਨਾਨਾਦੈਸ਼ਿਕਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਥੈਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਿੰਦ ਦੀ ਚਲਣੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭ੍ਯਾਸੇਨ ਨਿਰਾਬਾਧਮ੍ ਏਤਾਸ੍ ਤਾ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਯਃ । ਉਪਾਯਤਾਮ੍ ਉਪਾਯਾਨ੍ਤਿ ਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਭੇਦਨੇ
ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਇਹ ਜੋਗ ਦੇ ਢੰਗ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ, ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਚਾ ਢੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਦृਢਤਾਂ ਯਾਤਾਦ੍ ਵੈਰਾਗ੍ਯਪਰਿਲਾਞ੍ਛਿਤਾਤ੍ । ਯਥਾਵਾਸਨਮ੍ ਆਯਾਮਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਸਫਲਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਦੋਂ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ, ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਮਜਬੂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਬੈਠਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਸਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤਤਾ ਫਲਦਾਇਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭ੍ਰੂਨਾਸਾਤਾਲੁਸਂਸ੍ਥਾਸੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਕੋਟਿषੁ । ਅਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ ਛਾਮ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਾਣੋ ਦੂਰੇ ਗਿਰਿਨਦੀ ਯਥਾ
ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਸ ਭਰੂ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਤੇ ਤਾਲੂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਬਾਰਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ, ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਜਾਂ ਨਾਲਾ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਯੋ ਭੂਯਸ਼੍ ਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਾਜ੍ ਜਿਹ੍ਵਾਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਤਾਲੁਨਿ । ਘਣ੍ਟਿਕਾ ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾ ਯੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵੇਨ ਵਹਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਬਾਰ-ਬਾਰ, ਲੰਮੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਜੀਭ ਦਾ ਕੋਨਾ ਤਾਲੂ 'ਤੇ ਘੰਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਪਰ ਵੱਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਸਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਕਲ੍ਪਬਹੁਲਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਤੇ ਸ੍ਵਭ੍ਯਾਸੇਨ ਸਮਾਧਯਃ । ਪਰਮੋਪਸ਼ਮਾਯਾਸ਼ੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਕਲ੍ਪਤਾਮ੍
ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਖਰੇ-ਵਖਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮੋ ਵੀਤਸ਼ੋਕੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸੁਖਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਅਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਵਾਨ੍ ਭਵ
ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖੁਸ਼, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਿਰਫ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਹਨਤ ਕਰ।
ਅਭ੍ਯਾਸੇਨ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਆਗਤੇ । ਮਨਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਸਾਹ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਵਲਿਤਂ ਜਨ੍ਮ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਮਨਃ । ਪ੍ਰਾਣਸ਼੍ ਚ ਰਾਮ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਜਨਮ ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਉਹ ਮਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਰਾਮਾ, ਸਾਹ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਚਾਹੁਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਹੀ ਕਰ।
ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਮਨੋਰੂਪਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਸृਤਿਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਸਂਸृਤਿਜ੍ਵਰਃ
ਸਾਸ ਦੀ ਹਲਚਲ ਹੀ ਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਟਕਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਲਚਲ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਕਲ੍ਪਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾਜ੍ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪਦਂ ਤਦ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਯਤੋ ਵਾਚੋ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਮਸ੍ਤਕਲਨਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਰਕ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਹਾਲਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਬੋਲ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਯਤ੍ । ਯਤ੍ਰ ਨੇਦਂ ਯਤੋ ਨੇਦਂ ਯਨ੍ ਨੇਦਂ ਨੇਦृਸ਼ਂ ਚ ਯਤ੍
ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਇਸ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ।
ਵਿਨਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਕਲ੍ਪਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਗੁਣਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਗੁਣਾਤ੍ਮਨਃ । ਯਸ੍ਯ ਨੋ ਸਦृਸ਼ੋ ਦृਸ਼੍ਯੇ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਮਿਟਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਸ੍ਵਾਦਨੀ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਦੀਪਿਕਾ ਸਰ੍ਵਤੇਜਸਾਮ੍ । ਕਲਨਾ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਨਾਂ ਯਤਸ਼੍ ਚਿਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕੋਦਿਤਾ
ਇਹ ਸਭ ਰਸ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਸਭ ਚਾਨਣਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਉੱਗੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਤਰੋਰ੍ ਬਹ੍ਵ੍ਯਸ੍ ਸਂਸਾਰਫਲਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ । ਅਨਾਰਤਂ ਬਹੁਰਸਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪਤਨ੍ਤਿ ਚ
ਇੱਛਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਤਾਰਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ, ਵਧੇਰੇ ਰਸ ਨਾਲ, ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਤ੍ ਪਦਂ ਸਰ੍ਵਸੀਮਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਰਧੀਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ ਸ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਸਭ ਦੀ ਹੱਦ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਤਸਰ੍ਵਸਮੀਹਿਤਕੌਤੁਕਸ੍ ਸਮੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਹਿਤਾਹਿਤਕਲ੍ਪਨਃ । ਸਕਲਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਸਮਾਸ਼ਯੋ ਭਵਤਿ ਮੁਕ੍ਤਮਨਾਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ
ਉਹ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ ਦੀ ਸੋਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯੋਗਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਮ ਏਵਂ ਨਿਰੂਪਿਤਃ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਇਦਾਨੀਂ ਮੇ ਕਥਯਾਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍ ਪ੍ਰਭੋ
ਯੋਗ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਇਸ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ, ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੱਸ।